Uzasadnienie
Sygn. I SA/Wa 485/08
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. i B. W. (dalej powoływani jako skarżący) od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] października 2007 r. orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], uregulowaną w księdze wieczystej KW nr [...] o pow. [...] m2, zajętą pod drogę publiczną - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny:
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2007 r. wskazał, iż skarżący w dniu 13 kwietnia 2005 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za przedmiotową działkę jako zajętą pod drogę publiczną.
Organ I instancji podniósł, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Podniósł, iż zgodnie z art. 73 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości, na dzień 31 grudnia 1998 r., złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Przy czym z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika, iż odszkodowanie przysługuje jedynie osobie, która była właścicielem gruntu w dniu 31 grudnia 1998 r.
Organ I instancji na podstawie odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] z dnia 15 lutego 2006 r. ustalił, że na dzień 31 grudnia 1998 r. skarżący nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Skarżący nabyli nieruchomości na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1999 r.
Reasumując organ I instancji wskazał, że odszkodowanie za grunt zajęty pod drogi publiczne na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, przysługuje tylko temu, kto był właścicielem gruntu na dzień 31 grudnia 1998 r. i kto utracił tą własność z dniem 1 stycznia 1999 r.
Od powyższej decyzji Prezydenta W. skarżący złożyli odwołanie kwestionując zasadność rozstrzygnięcia organu I instancji.
Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy wskazał, że rozpatrując wniosek o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę organ powinien w pierwszej kolejności określić, z jakiego tytułu może być przyznane odszkodowanie, a więc jakie przepisy dają dotychczasowym właścicielom podstawę do ubiegania się o odszkodowanie z racji pozbawienia prawa własności.
Organ odwoławczy powołał cytowany art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz wyjaśnił, że stronami toczącego się postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną są zawsze Skarb Państwa lub odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego oraz właściciel nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., który został pozbawiony władania nieruchomością w wyniku zajęcia jej pod drogę publiczną. Przepis art. 73 wyżej powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie przewiduje możliwości występowania z roszczeniem odszkodowawczym przez następców prawnych byłego właściciela.
Wojewoda [...] podniósł, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, że skarżący nabyli nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] w skład, której wchodzi działka nr [...] na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1999 r. repertorium A nr [...], a to oznacza, że skarżący nie są stroną w sprawie przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Organ odwoławczy wskazał, ze brak legitymacji procesowej po stronie wnioskodawców, powoduje oczywistą bezprzedmiotowość tego postępowania, które winno być umorzone na podstawie art. 105 Kpa.
Skargę na powyższa decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli skarżący B. W. i E. W. Przedmiotowej decyzji zarzucali naruszenie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że przedmiotową działkę gruntu nabyli aktem notarialnym oraz, że zapłacili również za nieruchomość o powierzchni obejmującej teren zajęty pod drogę publiczną i akt ten przeniósł na nich wszelkie prawa związane również z dochodzeniem odszkodowania za działkę zajętą pod drogę. Podnieśli, że wniosek o odszkodowanie złożyli w terminie. Wskazali, że odszkodowanie jest prawem podmiotowym o charakterze majątkowym, związanym z nieruchomością, a prawa majątkowe zwykle mogą być przeniesione na inne podmioty.
Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r., - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego.
Stosownie do powołanego art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, które ma zostać ustalone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Mając na uwadze przepis art. 73 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. należy stwierdzić, że fakt, iż skarżący figurują jako właściciele nieruchomości w księdze wieczystej, nie przesądza o ich prawie własności do części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.
Określone w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) domniemanie zgodności wpisu prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest domniemaniem wzruszanym i może być obalone przez wykazanie, że Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, choć nie figuruje w księdze wieczystej jako właściciel.
Jeśli bowiem zmiana stanu prawnego, w tym wypadku własności nieruchomości, nastąpiła z mocy prawa, wpis do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratoryjny, a taki stan prawny nie prowadzi do domniemania z art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, iż prawo nie wpisane do księgi nie istnieje.
W opisanym powyżej stanie faktycznym i prawnym na dzień 31 grudnia 1998 r. właścicielami przedmiotowej nieruchomości nie byli skarżący. Umowa kupna gruntu położonego w W. przy ul. [...], obejmującego działkę nr [...], przez skarżących nastąpiła w dniu [...] grudnia 1999 r.
Poprzednim właścicielem przedmiotowej działki byli A. D., M. D. i M. D. Istotą sprawy niniejszej jest to, że w dacie 1 stycznia 1999 r. Skarb Państwa był już z mocy prawa właścicielem części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.
Zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet, co oznacza, że nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw niż sam posiada, sprzedający nie mógł przenieść na kupujących po 1 stycznia 1999 r. własności działki zajętej pod drogę, gdyż od tej daty ta część nieruchomości już do niego nie należała. Jak wskazano wyżej stała się z mocy samego prawa własnością Skarbu Państwa.
Stosownie do pkt 4 art. 73 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. odszkodowanie może być wypłacone jedynie na wniosek właściciela nieruchomości.
Przedmiotowa nieruchomość została sprzedana skarżącym w dniu [...] grudnia 1999 r., jednakże z uwagi na to, że od 1 stycznia 1999 r. właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z mocy samego prawa stał się Skarb Państwa, umowa kupna-sprzedaży zawarta po tej dacie nie wywołała zamierzonego skutku w postaci przeniesienia własności na rzecz nabywców, działek zajętych pod drogę publiczną, albowiem sprzedający nie mógł przenieść na nabywców praw, których sam nie posiadał.
Z uwagi na to, że o odszkodowanie może wystąpić tylko właściciel nieruchomości, a jak wywiedziono skarżący nie stali się właścicielami nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, gdyż wcześniej tj. przed umową kupna stała się własnością Skarbu Państwa, organ prawidłowo umorzył postępowanie administracyjne.
Należy stwierdzić, że istniejąca sytuacja uzasadniała zastosowanie przez organ administracji art. 105 § 1 kpa., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego to, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego.
Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.
W sprawie niniejszej zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, albowiem skarżący nie są uprawnieni do występowania z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Sąd uznał, iż przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).