Uzasadnienie
Stan faktyczny
1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. R. (dalej powoływany jako skarżący), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1979 r. nr [...] orzekającej o uwzględnieniu wniosku J. i M. małż. R. (rodziców skarżącego) o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego wraz z budynkami, o pow. [...] ha, położonego we wsi [...], w zamian za rentę. Organ nadzoru wskazał, że decyzja o przejęciu na własność przedmiotowego gospodarstwa została wydana zgodnie z treścią art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). W związku z tym brak jest podstaw aby na wniosek spadkobiercy poprzednich właścicieli stwierdzać nieważność powołanej decyzji.
2. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę nastąpiło na wniosek właścicieli z dnia [..] czerwca 1979 r. Brak było też następców spełniających warunki do przekazania im gospodarstwa rolnego – art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. Organ nadzoru wyjaśnił, że kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego należy oceniać zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Dlatego nie było podstaw aby wziąć pod uwagę córkę właścicieli – K. J. jako potencjalną następczynię rolnika, ponieważ osoba ta dysponowała wyłącznie świadectwem z dnia [...] kwietnia 1977 r., wydanym przez Państwową Komisję Egzaminacyjną, potwierdzającym uzyskanie tytułu wykwalifikowanego rolnika. Jednakże możliwość potwierdzenia kwalifikacji tym dokumentem została wprowadzona dopiero z dniem 31 marca 1981 r. w wyniku zmiany powołanego § 3 rozporządzenia z 1964 r. – na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1981 r. zmieniającego powyższe rozporządzenie (Dz. U. Nr 9, poz. 36). W związku z czym organ nadzoru uznał, że przekazanie gospodarstwa nastąpiło z woli właścicieli i zgodnie z obwiązującym prawem.
3. Skarżący złożył na powyższą decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: art. 45 i art. 75 powołanej ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r.; § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r.; art. 156 § 1 Kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 Kpa.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że błędne jest stanowisko Ministra, iż K. J. nie posiadała kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Posiadane przez nią świadectwo bezspornie odpowiada wymogom przewidzianym w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Niezależnie od powyższego K. J. wraz z mężem w 1972 r. nabyła gospodarstwo rolne o pow. [...] ha w miejscowości R., a w 1979 r. miała ukończone [...] lat, co według § 3 ust. 2 powołanego rozporządzenia z 1964 r. było równoznaczne z posiadaniem przez nią kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa. Ponadto Minister pominął tę okoliczność, że również brat skarżącego W. R. jako właściciel gospodarstwa rolnego posiadał kwalifikacje, o których mowa w § 3 ust. 3 powołanego rozporządzenia.
- 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto odnosząc się do zarzutu dotyczącego pominięcia W. R. organ wskazał, że brzmienie § 3 ust. 3 powołanego rozporządzenia, na które powołuje się skarżący, zostało mu nadane dopiero z dniem 31 marca 1981 r., a więc już po wydaniu decyzji o przekazaniu gospodarstwa.
- II. Uzasadnienie prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji w całej rozciągłości podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra, co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przekazaniu gospodarstwa.
2. W przedmiotowej sprawie podstawą kwestią jest to czy skarżącemu przysługuje w ogóle interes prawny, aby jako spadkobierca poprzednich właściciel mógł skutecznie wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, tzn. musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Musi więc istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania decyzji.
W tym celu konieczne jest poddanie analizie konstrukcji przejęcia nieruchomości na wniosek właścicieli w zamian za rentę. Wskazać należy na szczególny charakter decyzji o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Państwa wydawanych na podstawie art. 45 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. Stosownie do treści tego przepisu przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo było możliwe tylko w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia. Decyzja taka co do skutków cywilnoprawnych była zbliżona do umowy przekazaniu gospodarstwa, która jest w orzecznictwie uznawana za ustawowo wyodrębnioną umowę odrębną od umowy darowizny. Decyzja taka w żadnym razie nie miała charakteru przymusowego, treść aktu administracyjnego była uzależniona od woli właściciela. Decyzja ta stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych.
W istocie decyzja ta miała charakter osobisty i jej obowiązywanie i oddziaływanie w systemie prawnym wygasło wraz ze śmiercią uprawnionych. Unieważnienie takiej decyzji było możliwe tylko za ich życia, ale oznaczałoby to pozbawienie prawa do renty i powrót do sytuacji, sprzed złożenia wniosku.
3. W związku z powyższym zdaniem Sądu po stronie spadkobiercy takiej osoby nie istnieje interes prawny do wzruszania decyzji wydanych na wniosek ich poprzedników. Pojęcie następcy prawnego na gruncie ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. nie jest w ogóle pojęciem tożsamym z pojęciem spadkobiercy. Szczególnie znamienne jest to w przedmiotowej sprawie, ponieważ skarżący jako spadkobierca poprzednich właścicieli wskazuje, że gospodarstwo powinno być przekazane jego siostrze. Trudno wywieść tym samym jego interes prawny w kwestionowaniu powołanej decyzji Naczelnika Gminy. Prawo do żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 45 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. nie wchodzi w skład spadku. Brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy prawami spadkobiercy a kwestią dokonanego przez jego spadkodawców przekazania gospodarstwa. Bycie spadkobiercą nie oznacza automatycznie prawa do wzruszania czynności dokonanych przez spadkodawców. Spadkobierca nie może również żądać rozwiązania umowy o przekazaniu gospodarstwa na rzecz następcy. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 września 1993 r. (III CZP 121/93, OSNCP 5/94, poz.
97) stwierdził, że roszczenie rolnika, który zmarł po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej na podstawie powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie przechodzi na spadkobierców, ponieważ nie weszło w skład spadku i dlatego spadkobierca nie może roszczenia tego skutecznie dochodzić po śmierci rolnika. Tym samym skoro spadkobierca poprzednich właścicieli wystąpił o stwierdzenie nieważności, to nie powinno być w ogóle wszczynane postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednakże zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania.
4. Brak jest w ogóle w przedmiotowej sprawie konieczności analizy treści § 3 powołanego rozporządzenia z 1964 r. Sąd jednak w pełni podziela pogląd organu nadzoru, że brak jest jakichkolwiek podstaw dla stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zarzuty skargi są jednak całkowicie chybione ze względu na brak interesu prawnego skarżącego do kwestionowania decyzji o przejęciu gospodarstwa, skarga podlegała oddaleniu.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji