Uzasadnienie
- I. Stan faktyczny
- 1. Wojewoda [...], po rozpoznaniu wniosku H. F. (dalej powoływana jako skarżąca) – spadkobierczyni L. F., decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] września 1977 r. nr [..] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi L., stanowiącego własność L. F. Wojewoda stwierdził, że decyzja o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa uznanego za opuszczone nie naruszała art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 198) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198).
- 2. Po rozpatrzeniu odwołań skarżącej, T. F. i D. F., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy powołaną decyzję Wojewody [...].
Minister dokonując kontroli legalności decyzji o przejęciu gospodarstwa wskazał, że - zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej powołaną ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym - gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.
Minister podniósł, że w omawianej sprawie bezspornie przejęto nieruchomości mieszczące się w pojęciu gospodarstwa. Nie było również sporne to, że w dniu przejęcia właścicielka ani jej małżonek, dzieci czy rodzice nie zamieszkiwali na przejętej nieruchomości. Właścicielka bowiem od 1946 r. mieszkała w E., a z protokołu sporządzonego w dniu [...] lipca 1977 r. w sprawie przejęcia nieruchomości wynika, że grunty były niezagospodarowane i opuszczone. Ponadto przedstawione przez skarżącą kopie umów zawartych w 1958 r. przez H. F. z J. J. i W. R. dowodzą, iż grunt był wydzierżawiany w latach [...] r., a więc nie bezpośrednio przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa. Z zeznań T. F. oraz D. F. wynika również, iż gospodarstwo było wydzierżawione do lat [...] XX w.
Jednocześnie zauważyć należy, że okoliczność, iż właścicielka nie brała udziału w postępowaniu nie ma wpływu na jego legalność – ewentualnie może stanowić podstawę do wznowienia postępowania.
- 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez odmowę stwierdzenie nieważności powołanej decyzji Naczelnika Gminy w N., pomimo że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem:
- - art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 powołanego rozporządzenia z 5 sierpnia 1961 r.;
- - art. 10 § 1 Kpa i art. 71 § 1 Kpa (w brzemieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności) wyrażającym się całkowitym zaniechaniem przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie.
- 2) art. 11 Kpa i art. 107 § 3 polegające na lakonicznym oraz jedynie formalnym uzasadnieniu faktycznym odnoszącym się do kwestii dokumentacji archiwalnej i zgromadzonych dowodów.
- 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
- II. Uzasadnienie prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest nieuzasadniona.
1. Na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym poszerzono możliwości przejmowania na własność Państwa gospodarstw opuszczonych. Ostatnia wersja art. 2 tej ustawy (w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 13 lipca 1961 r.) dopuszczała przejęcie każdego opuszczonego gospodarstwa, a nie - jak pierwotnie - tylko nabytych z reformy rolnej lub osadnictwa. Jednocześnie upoważniono Radę Ministrów do określenia, jakie gospodarstwa uważa się za opuszczone.
W § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwa opuszczone uznano takie, na których nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a poza tym nie jest ono w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę. Przy tym regulacja ta obowiązywała do 1 lipca 1982 r. nie narzucając organowi jakiegokolwiek terminu do wydania decyzji. Decyzja nie była bowiem wydawana według stanu na dzień opuszczenia gospodarstwa, ale miała charakter konstytutywny.
2. Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa.
3. Zasadnie organ wywiódł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż w przedmiotowym gospodarstwie już od roku 1946 r. nie zamieszkiwała ani właściciela ani członkowie jego rodziny, a w 1977 r. gospodarstwo nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym i leżało odłogiem – co wynika jednoznacznie ze sporządzonego na tę okoliczność protokołu. Organy nadzoru szczegółowo przeanalizowały stan fatyczny sprawy będący podstawą wydania decyzji będących przedmiotem postępowania nieważnościowego.
4. Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej dotkniętej najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 Kpa. Przy tym stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Przy tym stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz zaufanie do organów państwa. Zasada ta służy również ochronie praw słusznie nabytych na podstawie decyzji.
5. W przedmiotowej sprawie dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji ocena braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] września 1977 r. jest prawidłowa. Sąd orzekający w sprawie nie dopatrzył się aby przy rozpoznaniu sprawy organy administracji naruszyły w jakikolwiek sposób obowiązujące przepisy prawa wymienione w skardze. Trudno w ogóle mówić aby naruszenie art. 10 i art. 71 § 1 Kpa (w wersji ówcześnie obowiązującej) jeżeli nie doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, mogło stanowić samoistną przesłankę stwierdzenia nieważności powołanej decyzji z 1977 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
6. Nie może również odnieść pożądanego przez skarżącą skutku zarzut, że jej matka nie brała udziału w postępowaniu o przejęcie opisanego gospodarstwa na własność Skarbu Państwa. Wymieniony zarzut może stanowić jedynie przesłankę wznowienia postępowania zakreśloną w art. 145 § 1 Kpa, a nie przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji zakreśloną w art. 156 § 1 Kpa. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi w/w okoliczność nie świadczy bowiem o rażącym naruszeniu prawa w kontekście art. 156 § 1 Kpa.
7. Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzje wydane w sprawie przez organ I i II instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.