Uzasadnienie
Decyzją z 2 listopada 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-382/2022/MSte, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu wniosku J. K. i D. K., umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją Nr 11553 z 3 października 1991 r., nr G.2.4.8224/30/91, Wojewoda Warszawski, działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w Warszwie przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...] obręb ewidencyjny [...], jako działka ewidencyjna nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] z zabudową budynkiem wielorodzinnym o czterech kondygnacjach z wyłączeniem 5 lokali sprzedanych.
Pismem z 4 sierpnia 2021 r. J. K. i D. K. wnieśli o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji w zakresie części niesprzedanych budynku posadowionego na działce nr [...] z obrębu [...].
Decyzją z 2 listopada 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z 3 października 1991 r., w zakresie części niesprzedanych budynku posadowionego na ww. nieruchomości.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ nadzoru przywołał treść stanowiącego podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i wskazał, że przymiot strony postępowania daje tylko własny, bezpośredni i realny interes prawny, oparty o przepisy prawa materialnego. Przy tym interes prawny musi mieć realny charakter w danej dacie, to jest w niniejszym postępowaniu w dniu 27 maja 1990 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r.). Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Minister podniósł, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która w wyniku komunalizacji stała się nowym właścicielem nieruchomości. Natomiast inne podmioty mogą brać udział w tym postępowaniu jeśli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i tym samym nie podlega komunalizacji.
Minister podniósł, że działka nr [...] z obrębu [...] ujawniona jest w księdze wieczystej Nr [...]. Z powyższej księgi wynika, że przedmiotowa nieruchomość została odłączona z księgi wieczystej "[...]." W zaświadczeniu Państwowego Biura Notarialnego w Warszawie z 13 stycznia 1967 r. wskazano, że "zgodnie z stanem działów I i II wykazu hipotecznego nieruchomości pod nazwą "[...]" na dzień 12 stycznia 1967 r. tytuł własności tej nieruchomości położonej przy ul. [...] w Warszawie (...) uregulowany jest na imię E. K." Nieruchomość przy ul. [...] w W., oznaczona nr hip. [...], znajdująca się w aktualnie na działce ewidencyjnej oznaczonej nr [...], objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., który w art. 1 stanowił, że wszelkie grunty (nieruchomości gruntowe) położone na obszarze m.st. Warszawy przeszły z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy m.st. Warszawy.
Następnie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14 poz. 130) stały się one własnością Skarbu Państwa. Przejście własności gruntu nie obejmowało własności budynków położonych na gruncie, bowiem zgodnie z art. 5 dekretu budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy m. st. Warszawy pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli. Dla zachowania tego prawa konieczne było złożenie przez dotychczasowych właścicieli gruntów lub ich następców prawnych, w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntów w posiadanie przez gminę, wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (zmienionej potem na własność czasową, a następnie na użytkowanie wieczyste).
Organ wskazał, że w dniu 16 lutego 1949 r. E. K. złożył do Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości przy ul. [...] w Warszawie, który został rozpatrzony odmownie decyzją Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 24 lipca 1969 r., nr GKM-IV/6210/481/69/JB, zaś decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 22 września 1969 r., nr MT-Odw/188/69, powyższą decyzję utrzymano w mocy.
Następnie decyzją z 30 czerwca 2016 r., nr DO.3-6611-416/2016.js, Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził, że powyższa decyzja z 22 września 1969 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja z 24 lipca 1969 r., w części określonej w aktach notarialnych obejmujących sprzedaż lokali mieszkalnych nr 1, 6, 8, 8A, 9, 11, 12 i 14 w budynku przy ul. [...] posadowionym na działce nr [...] z obrębu [...] wchodzącej w skład przedmiotowej nieruchomości oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali, wydane zostały z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził ich nieważność. Kolejno decyzją z 15 września 2021 r., nr DO3.7611.50.2020.OC, Minister Rozwoju, Pracy i Technologii stwierdził nieważność powyższej decyzji z 30 czerwca 2016 r., a na powyższą decyzję została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje, że dawna nieruchomość warszawska, oznaczona jako działka nr [...] z obrębu [...], stanowiła własność poprzednika prawnego wnioskodawców. Jednakże, w ocenie Ministra, to wpis w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. ma decydujące znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno - prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Z akt sprawy wynika, że działka nr [...] została odłączona z księgi wieczystej "[...]" do księgi wieczystej [...]. W piśmie z 8 sierpnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie VII Wydział Ksiąg Wieczystych poinformował, że zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] na dzień 27 maja 1990 r. w dziale II jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa na podstawie działu II wykazu księgi wieczystej "[...]". Wpis został dokonany na wniosek z 30 października 1976 r.
Minister przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące domniemania prawnego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz wykluczenia badania w postępowaniu administracyjnym prawidłowości wpisów prawa własności w księdze wieczystej. Zdaniem Ministra, wobec istnienia na dzień 27 maja 1990 r. wpisu w księdze wieczystej Nr [...] prawa własności działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, istotne staje się to, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej wiąże wszystkich, w tym także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.
Zatem wydając decyzję komunalizacyjną organ działał na podstawie danych ujawnionych w księdze wieczystej, które korzystały z zasady rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tym samym w dacie komunalizacji to nie osoba fizyczna, lecz Skarb Państwa zgodnie z wpisem w księdze wieczystej był właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] Wnioskodawcy nie wykazali aby przysługiwał im tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną. Nie wykazali więc, że mają przymiot strony w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z 3 października 1991 r. Organ zaznaczył, że w postępowaniu komunalizacyjnym nie jest możliwe rozstrzyganie sporów o własność, gdyż takie spory mogą być rozstrzygane jedynie przed sądem powszechnym. Wobec wszczęcia postępowania na wniosek nieuprawnionego podmiotu, postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyli J. K. i D. K. zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:
- 1) art. 7 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie wybiórczej oceny dowodów, pominięcie części dowodów oraz wyprowadzenie niewłaściwych i sprzecznych z zasadą logicznego myślenia wniosków poprzez bezzasadne uznanie, że skarżący nie posiadają legitymacji do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej
- - podczas gdy dowodem potwierdzającym interes w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej jest zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w Warszawie z 13 stycznia 1967 r., zgodnie z którym tytuł własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w Warszawie uregulowany był na imię E. K. oraz nie negowany przez organ fakt, że 16 lutego 1949 r. E. K. złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji budynek znajdujący się na nieruchomości spełnia warunki art. 5 dekretu z 26 października 1945 r. oraz stanowi odrębną od gruntu nieruchomość stanowiącą własność skarżących,
- 2) art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z § 36 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 76 k.p.a. w zw. z § 134 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym uznaniu, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji Minister jest związany domniemaniem wiarygodności wpisu prawa własności gruntu ujawnionego na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 22 września 1969 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z 24 lipca 1969 r. w dniu 27 maja 1990 r., w księdze wieczystej [...], co miałoby świadczyć o nieprzysługiwaniu skarżącym interesu prawnego do domagania się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej w żądanym zakresie, gdyż nie obalili domniemania wiarygodności wpisu jawnego prawa własności gruntu ujawnionego na rzecz Skarbu Państwa w wykazie hipotecznym księgi hipotecznej hip. nr [...], aktualnym na 27 maja 1990 r.
- - podczas gdy:
- a) księga hipoteczna hip. nr [...] na 27 maja 1990 r. prowadzona była dla gruntu, a nie dla odrębnej od gruntu nieruchomości budynkowej spełniającej warunki art. 5 dekretu, wobec czego wpisy archiwalne ujawniające własność gruntu na rzecz Skarbu Państwa w powyższej księdze nie mogą stanowić podstawy do ustaleń w zakresie statusu prawnorzeczowego nieruchomości budynkowej w dniu 27 maja 1990 r.,
- b) wobec zamknięcia księgi hipotecznej hip. nr [...] i zachowania przez nią wyłącznie mocy dokumentu urzędowego organ nie mógł zastosować domniemania wiarygodności stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wobec archiwalnego wpisu, który nie był ujawniony w dacie wydania zaskarżonej decyzji w księdze wieczystej [...], a ponadto podstawa wpisu decyzji z 22 września 1969 r. utrzymującej w mocy decyzję z 24 lipca 1969 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym (ex tunc),
- c) gdyby przyjąć zasadność związania Ministra domniemaniem wiarygodności wpisu prawa własności gruntu na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej hip. Nr [...], ujawnionego na podstawie decyzji z 22 września 1969 r. utrzymującej w mocy decyzję z 24 lipca 1969 r. to nie doszłoby do stwierdzenia nieważności decyzji z 22 września 1969 r. utrzymującej w mocy decyzję z 24 lipca 1969 r., gdyż Minister Infrastruktury i Budownictwa nie mógłby swoimi działaniami w postępowaniu nadzorczym przełamać domniemania wiarygodności wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...] na podstawie decyzji nadzorczej Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 30 czerwca 2016 r.,
- 3) art. 5 i 7 ust. 1 i 8 dekretu z 26 października 1945 r., art. 518 i 553 Kodeksu Napoleona oraz art. 46 § 1 k.c. i art. 48 k.c. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię, że brak jest podstaw do uznania, że 27 maja 1990 r. budynek wzniesiony na nieruchomości przed 21 listopada 1945 r., posadowiony na gruncie nieruchomości w ramach obecnej działki nr [...] z obrębu [...], stanowił własność dawnych właścicieli, gdyż stwierdzenie nieważności decyzji z 22 września 1969 r. utrzymującej w mocy decyzję z 24 lipca 1969 r. nie spowodowało powstania skutków prawnorzeczowych w postaci restytucji z datą wsteczną (ex tunc) prawa własności budynku znajdującego się na nieruchomości w zakresie wniosku, lecz przywrócenie "surogatu" nieistniejących obecnie praw majątkowych przewidzianych w art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r.,
- - podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej wywołuje "skutek wsteczny" (ex tunc) - tak jakby wniosek dekretowy nigdy nie został rozpoznany, a w konsekwencji budynek znajdujący się na nieruchomości w zakresie wniosku, od dnia wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r., a zatem również w dniu 27 maja 1990 r., pozostawał odrębną od gruntu nieruchomością budynkową należącą do poprzedników prawnych skarżących, nie zaś częścią składową gruntu należącą do Skarbu Państwa;
- 4) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.c. w zw. z art. 48 k.c. w zw. z art. 5 i 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. w zw. z art. 5 ust. 1 oraz 18 ustawy z 10 maja 1990 r. w zw. z art. 46 § 1 k.c. oraz art. 48 k.c. poprzez bezzasadne umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej na skutek nieprawidłowego uznania, że zostało wszczęte przez skarżących, którzy w dniu 27 maja 1990 r. nie posiadali statusu prawnorzeczowego do gruntu ani budynku znajdującego się na nieruchomości, gdyż w tej dacie budynek znajdujący się na nieruchomości stanowił część składową gruntu, a zatem osobę nieposiadającą interesu prawnego (materialnoprawnego)
- - podczas gdy postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej wszczęte zostało na wniosek skarżących jako właścicieli odrębnej od gruntu nieruchomości budynkowej, który został bezprawnie skomunalizowany jako część składowa gruntu należącego do Skarbu Państwa, a w rzeczywistości w dniu 27 maja 1990 r., począwszy od dnia wejścia w życie z 26 października 1945 r., stanowił odrębny od gruntu przedmiot własności należący do dawnych właścicieli, a następnie ich spadkobierców, co skutkuje tym, że skarżący posiadają interes prawny w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej jako naruszającej prawo własności odrębnej od gruntu nieruchomości budynkowej w zakresie wniosku.
Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
Ponadto, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skarżący wnieśli o zawieszenie przedmiotowego postępowania sądowego do czasu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej skarżących od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 lipca 2022 r., sygn. I SA/Wa 2939/21, którym oddalono skargę J. K. i D. K. na decyzję Ministra Rozwoju Pracy i Technologii z 15 września 2021 r. stwierdzającą nieważność decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 30 czerwca 2016 r., którą z kolei stwierdzono nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 22 września 1969 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 24 lipca 1969 r. w zakresie wniosku.
W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna, choć częściowo z innych przyczyn niż wskazane w zaskarżonej decyzji.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą organ umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z 3 października 1991 r. dotyczącej nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] z zabudową budynkiem wielorodzinnym o czterech kondygnacjach z wyłączeniem 5 lokali sprzedanych - w zakresie części niesprzedanych budynku posadowionego na powyższej nieruchomości.
Powodem umorzenia postępowania nieważnościowego we wskazanym wyżej zakresie było uznanie przez organ, że skarżący nie legitymują się w tym postępowaniu przymiotem strony, gdyż nie wykazali aby w dacie komunalizacji przysługiwał im tytuł prawnorzeczowy do objętej decyzją komunalizacyjną nieruchomości. Z powyższym stanowiskiem organu nie zgodzili się skarżący.
Wyjaśnić zatem trzeba, że o tym kto jest stroną postępowania administracyjnego decyduje art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, w ramach którego podmiot, choć pozostaje bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, to jednak nie można wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności od organu administracji.
Nie wystarczy zatem wewnętrzne przekonanie danego podmiotu w tym zakresie, które zwykle wiąże się właśnie z interesem faktycznym, a nie prawnym. Pojęcie interesu prawnego doczekało się bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym trafnie podnosi się, że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność i obiektywna sprawdzalność. Z kolei jego istnienie muszą potwierdzać okoliczności faktyczne będące przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. np. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192).
W niniejszej sprawie organ ustalił, że nieruchomość przy ul. [...] w Warszawie, znajdująca się obecnie na działce ewidencyjnej nr [...], objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, dalej zwanego "dekretem" lub "dekretem z 26 października 1945 r." Zgodnie z art. 1 dekretu, wszelkie grunty (nieruchomości gruntowe) położone na obszarze m. st. Warszawy przeszły z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Następnie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14 poz. 130) stały się one własnością Skarbu Państwa. Przy tym przejście własności gruntu nie obejmowało własności budynków położonych na gruncie. Zgodnie bowiem z art. 5 dekretu, budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy m. st.
Warszawy pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli. Dla zachowania tego prawa konieczne było złożenie przez dotychczasowych właścicieli gruntów lub ich następców prawnych - w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntów w posiadanie przez gminę - wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (zmienionej potem na własność czasową, a następnie na użytkowanie wieczyste).
Na powyższe regulacje prawne powołali się skarżący podnosząc, że w dniu 16 lutego 1949 r. przeddekretowy właściciel nieruchomości E. K. złożył do Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Skarżący wskazali, że powyższy wniosek został rozpatrzony odmownie decyzją Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 24 lipca 1969 r. utrzymaną w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z 22 września 1969 r., ale decyzją z 30 czerwca 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził, że decyzja z 22 września 1969 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja z 24 lipca 1969 r. w części określonej w aktach notarialnych obejmujących sprzedaż lokali mieszkalnych nr 1, 6, 8, 8A, 9, 11, 12 i 14 w budynku przy ul. [...] posadowionym na działce nr [...] z obrębu [...] wchodzącej w skład przedmiotowej nieruchomości oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali wydane zostały z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził ich nieważność.
W konsekwencji, zdaniem skarżących, przysługiwał im, a wcześniej ich poprzednikowi prawnemu, nieprzerwanie od 21 listopada 1945 r., a więc również w dacie 27 maja 1990 r., tytuł prawnorzeczowy do posadowionego na gruncie budynku, a tym samym nie było podstaw do odmowy przyznania skarżącym przymiotu strony i umorzenia postępowania nieważnościowego.
Podniesiona w skardze argumentacja pomija jednak kluczową okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji z 2 listopada 2022 r. w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 15 września 2021 r., którą stwierdzono nieważność wskazywanej wyżej decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 30 czerwca 2016 r. Na powyższą decyzję z 15 września 2021 r. skarżący wnieśli skargę do WSA w Warszawie, która została oddalona wyrokiem z 6 lipca 2022 r., sygn. I SA/Wa 2939/21. Od powyższego wyroku skarżący złożyli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która obecnie oczekuje na rozpoznanie.
Jak już wyżej wskazano, interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby pozwalał uznać dany podmiot za stronę postępowania administracyjnego, musi być normatywny, obiektywny, aktualny, własny, indywidualny, realny i konkretny (por. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2010, s. 271, D. Całkiewicz, Interes prawny jako podstawa legitymacji procesowej strony w postępowaniu administracyjnym, "Studia Prawnoustrojowe" 2010, t. 13, s. 84–86, A.S. Duda, Interes prawny w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2008, s. 79). Zdaniem Sądu, w stanie na dzień orzekania w niniejszej sprawie przez organ (a także Sąd), interes prawny skarżących nie jest interesem aktualnym i realnym z uwagi na stwierdzenie decyzją ostateczną (tj. decyzją Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 15 września 2021 r.) nieważności decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 30 czerwca 2016 r., którą wcześniej stwierdzono w części wydanie z naruszeniem prawa, a w części nieważność odmownych rozstrzygnięć dekretowych.
Wobec wstecznego skutku stwierdzenia nieważności decyzji w obrocie prawnym pozostaje zatem aktualnie decyzja Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 24 lipca 1969 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 22 września 1969 r. o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...]. Sprawa dekretowa została zatem aktualnie definitywnie zakończona. W tej sytuacji uznać trzeba, że w stanie na dzień orzekania w niniejszej sprawie przez organ (a także Sąd) nie istniała norma prawna, która pozwalałaby skarżącym legitymować się realnym i aktualnym interesem prawnym w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej w zakresie części niesprzedanych budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości.
W konsekwencji, wbrew twierdzeniu skarżących, decyzja komunalizacyjna nie narusza żadnych ich praw. W dacie orzekania przez organ nadzoru posadowiony na gruncie budynek nie pozostawał bowiem własnością przeddekretowego właściciela nieruchomości, o czym przesądza decyzja z 15 września 2021 r. Powołana decyzja posiada przymiot ostateczności i pozostaje w obrocie prawnym. Tym samym jej skutków nie może pomijać ani organ administracji publicznej ani sąd. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia art. 16 § 1 i art. 269 k.p.a., jak też chronionej w państwie prawa pewności obrotu prawnego (art. 2 Konstytucji).
Zatem, wobec pozostawania w obrocie prawnym rozstrzygnięć o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu dawnej nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], nieuprawnione jest formułowanie przez skarżących, na podstawie przepisów dekretu z 26 października 1945 r., twierdzeń o uprawnieniu spadkobierców przeddekretowego właściciela nieruchomości do znajdującego się na tym gruncie budynku tak długo jak decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 15 wrześnie 2021 r. wywołuje skutki prawne. Skutkiem prawnym powołanej decyzji jest to, że wnioskodawcy nie mogą aktualnie powoływać się na prawo własności budynku jako odrębnego od gruntu przedmiotu własności spełniającego warunki art. 5 dekretu. Nie wystarczy natomiast oparcie interesu prawnego na hipotetycznym założeniu, że wzruszenie odmownych rozstrzygnięć dekretowych doprowadzić może w dalszej kolejności do czynności prawnych prowadzących do uzyskania uprawnień do nieruchomości. Powyższe świadczy bowiem wyłącznie o posiadaniu interesu przyszłego i niepewnego, nie zaś aktualnego i realnego.
Sąd dostrzega, że choć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał na okoliczność wydania decyzji ostatecznej z 15 września 2021 r., to w dalszej części uzasadnienia skupił się w głównej mierze na skutkach prawnych istnienia w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wpisu Skarbu Państwa w dacie ustawowej komunalizacji. Powyższe pozostaje jednak bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji komunalizacyjnej. Jak już bowiem podniesiono wyżej, wobec pozostawania w obrocie prawnym odmownych rozstrzygnięć dekretowych skarżącym nie przysługuje aktualny i realny interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z 3 października 1991 r. w zakresie części niesprzedanych budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości. W tej sytuacji prawidłowo organ orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania jako wszczętego na wniosek nieuprawnionego podmiotu, co czyni niezasadnymi podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.
Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o zawieszenie postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Według tego przepisu Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. Dla interpretacji tej przesłanki kluczowe znaczenie ma rozumienie sformułowania "zależy od wyniku innego toczącego się postępowania". Wyrażenie "zależy" nie oznacza jakiegokolwiek wpływu, ale wyłącznie wpływ przewidziany prawem. Chodzi więc w nim o sytuację, w której sąd nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, które powstało lub wyłoniło się w toku postępowania sądowego. Tylko wówczas zawieszenie postępowania sądowego może okazać się konieczne.
Sąd nie dostrzegł, a skarżący również skutecznie tego nie wykazali, że taka zależność występuje pomiędzy sprawą zawisłą przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej od wyroku z 6 lipca 2022 r., sygn. I SA/Wa 2939/21, którym oddalono skargę na decyzję z 15 września 2021 r. stwierdzającą nieważność decyzji z 30 czerwca 2016 r., którą wcześniej stwierdzono w części wydanie rozstrzygnięć dekretowych z naruszeniem prawa, a w części stwierdzono ich nieważność, a niniejszym postępowaniem dotyczącym kontroli legalności decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł jak w sentencji.