Uzasadnienie
Decyzją z [...] grudnia 2019 r. sygn. akt [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako kpa), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 570) oraz art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. (Dz.U. z 2020r., poz. 111, dalej jako ustawa) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako SKO/organ) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2019r. Nr [...] o odmowie przyznania A. P. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - S. J. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że Sąd Rejonowy w [....] S. J. zakwalifikował do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od [...].08.2015r. a A. P. z tytułu stałej opieki nad matką przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy.
Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniono brakiem spełnienia przesłanek określonych w ustawie, ze wskazaniem, że niepełnosprawność Pani J. powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia.
W skardze na ww decyzję skarżąca zarzuciła SKO:
- - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. sygn. akt [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2019 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że rozpatrując sprawę organ II instancji poprzestał na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit b ustawy, i przyjął, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do pobieranego zasiłku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy w tym art. 17 ust. 1b ustawy. Stanowi on, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 ww. ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 ww. ustawy).
W sprawie nie organ nie kwestionował okoliczności niepełnosprawności matki skarżącej, jak i tego, że powstała ona po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Organ uwzględnił też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy co do treści w nim ujętej. Zasadnie organ wskazał, że wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu.
Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Wynika to z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne.
Wobec tego, w odniesieniu do osób dorosłych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku. W konsekwencji, na skutek ww wyroku TK nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy (por. wyroki NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16). Z powyższych względów zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy.
W sprawie istotna jest też treść art. 27 ust. 5 ustawy. We wniosku z skarżąca jednoznacznie wskazała, iż wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z treści art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania wyboru przysługującego stronie świadczenia a wola skarżącej co do tego, jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niej bardziej korzystne, została jasno wyrażona. W tej sytuacji rolą organów było umożliwienie skarżącej ostatecznego "zrezygnowania" z pobierania zasiłku dla opiekuna (art. 9 kpa). Fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednakże wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego w pierwszej kolejności decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna a następnie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W razie wątpliwości co do intencji wnioskodawczyni – organ winien wezwać ją do sprecyzowania wniosku i pouczyć o przysługujących uprawnieniach a także o konkurencyjności obu uprawnień. Skarżąca zaznaczyła zresztą, na co zwrócił uwagę organ, iż z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 i art. 27 ust. 5 ustawy. Postępowanie w obydwu sprawach winno być poprowadzone w taki sposób, aby skarżąca nie poniosła uszczerbku z powodu nieznajomości prawa. Nadto organy winny mieć na uwadze treść art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo doświadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji gdy w obrocie prawnym na datę złożenia wniosku w niniejszej sprawie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna, organy winny rozważyć możliwość przyznania jej, za okres od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a zasiłku dla opiekuna (por. wyrok WSA w Krakowie z 24 maja 2018r.
III SA/Kr 353/18). Skoro skarżąca sprecyzowała, iż jej wolą jest pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce zasiłku dla opiekuna – to kwestią techniczną jest dokonanie "zamiany" wyżej wymienionych świadczeń tj. wyeliminowanie z obrotu decyzji dot. zasiłku dla opiekuna z określoną datą i przyznanie z tą samą datą nowego (wybranego) świadczenia.
Uznając zatem zarzuty skargi za uzasadnione, oraz stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1b oraz art. 27 ust. 5 ustawy oraz z naruszeniem 8, 9, 12 § 1 kpa mającym istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c, w związku z art. 135 ppsa, przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., Sąd orzekł jak w sentencji.