Uzasadnienie
Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 1996 r. dotyczącej uwłaszczenia Instytucji [...] "[...]" w W. działką nr [...] położoną w W. przy al. [...].
Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...] września 1996 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Instytucję [...] "[...]" w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy al. [...] i oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 w obrębie [...] oraz nabycie własności budynku położonego na tym gruncie.
Pismem z dnia 14 kwietnia 2003 r. J. T., T. B. i M. B. - następcy prawni byłego właściciela nieruchomości [...], wniosły o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.
W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie organ nadzorczy ustalił, co następuje.
Zgodnie z art. 2 ust. 1-2 wyżej wymienionej ustawy z dnia 29 września 1990 r., ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy.
Działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, będąc objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Część tej działki stanowi dawną nieruchomość Hip. [...], której właścicielem był poprzednik prawny wnioskodawców.
W stosunku do tej nieruchomości było wydane orzeczenie Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1950 r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej. Orzeczenie to istniało w obiegu prawnym w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej. Decyzja uwłaszczeniowa była więc oparta także o to orzeczenie.
Istniało również prawo zarządu wywodzące się z decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1958 r. i protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1959 r., istniejących w aktach, na co także wskazano w decyzji uwłaszczeniowej.
W dniu 5 grudnia 1990 r., tj. w dniu uwłaszczenia, państwową osobą prawną była Instytucja [...] "[...]" w W. (następcą prawnym jest Instytucja [...] "[...]").
Z powyższych ustaleń wynika, że spełnione były przesłanki uwłaszczenia określone w art. 2 ust. 1-2 wyżej wymienionej ustawy z dnia 29 września 1990 r.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r. zostało wszczęte wnioskiem J. T. i innych osób z dnia [...] czerwca 1999 r., a więc wszczęte po dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej. W zakresie dotyczącym działki nr [...], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. stwierdził nieważność wyżej wymienionego orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r.
Zmienił się stan prawny istniejący w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej. Zmiana ta oznacza, w odniesieniu do niniejszej sprawy, że nie zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, lecz przesłanka z art. 145 § 1 pkt 8 kpa traktującym o wznowieniu postępowania.
Wskazał na to także Sąd Najwyższy w wyroku sygn. akt III ARN 21/96 z dnia 5 lipca 1996 r., w świetle którego stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w innej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 kpa), nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji.
Na zastosowanie przepisów art. 145 § 1 pkt 8 kpa w podobnym stanie prawnym wskazał także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt I SA 1838/01 z dnia 29 maja 2002 r.
W świetle akt nie stwierdzono również zaistnienia innych okoliczności, o których mowa w art. 156 § 1 kpa.
W skardze na decyzję Ministra Infrastruktury J. T., T. B. i M. B. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosły, że pogląd zawarty w zaskarżonej decyzji, iż stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w przedmiocie odmowy ustanowienia własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy al. [...], stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r. stoi w sprzeczności z treścią uchwały 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. OPK 4, 5, 6, 7/98.
Nadto skarżące zarzuciły, że organ nadzoru nie ustalił okoliczności braku decyzji o podziale nieruchomości, nie zostało również wykazane w decyzji następstwo prawne Instytucji [...] "[...]" po Instytucji [...] "[...]" jak również w ocenie skarżących, prawo zarządu ustalone przez Urząd stoi w sprzeczności z twierdzeniem użytkownika zawartym w piśmie z dnia [...] października 1991 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nadzorcza z dnia [...] grudnia 2003 r. podlegają uchyleniu, gdyż wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na jego wynik.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie czy badana w tym postępowaniu decyzja administracyjna dotknięta jest jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. W ocenie Sądu organ centralny kontrolując decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996 r. nie dokonał należytej oceny tej decyzji pod kątem przesłanek z art. 156 § 1 kpa.
W dacie wydania zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury istniała już w obiegu prawnym decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] stwierdzająca nieważność orzeczenia Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1950 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości [...] przy al. [...] byłemu właścicielowi. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ma skutek ex tunc co oznacza, że w dacie 5 grudnia 1990 r. nie był jeszcze rozstrzygnięty wniosek byłego właściciela tej nieruchomości o prawo własności czasowej, a wówczas już o prawo użytkowania wieczystego, tej nieruchomości. Zważywszy, że roszczenia byłych właścicieli do nieruchomości mają pierwszeństwo organ winien rozważyć, czy w tej sytuacji możliwe było uwłaszczenie Instytucji [...] "[...]" w W. tą nieruchomością, gdy pozostawał jeszcze nierozstrzygnięty wniosek dawnego właściciela o prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości i czy wobec tego kontrolowana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r. nie jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 kpa.
Organ nadzorczy takiej oceny nie dokonał wychodząc z błędnego stanowiska, że okoliczność ta stanowi przesłankę do wznowienia postępowania uwłaszczeniowego o jakiej stanowi art. 145 § 1 pkt 8 kpa. Stanowisko to organu jest błędne z tego względu, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] kwietnia 1950 r. nie jest tym o jakim mowa jest w art. 145 § 1 pkt 8 kpa, gdyż kontrolowana decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] września 1996 r. nie została wydana w oparciu o orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1950 r. W przepisie art. 145 § 1 pkt 8 kpa chodzi o decyzje administracyjne zależne, a więc takie, pomiędzy którymi zachodzi związek konieczny czyli, że koniecznym warunkiem wydania decyzji jest istnienie w obiegu prawnym innej decyzji. Dla uwłaszczenia w trybie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie było konieczne uprzednie wydanie orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1950 r. jako niezbędnej przesłanki tego uwłaszczenia.
Niniejsze postępowanie nadzorcze dotyczy decyzji uwłaszczeniowej zapadłej na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy (...). Organ nadzorczy kontrolując taką decyzję powinien odnieść się do przesłanek uwłaszczenia określonych w tym przepisie i prawidłowości ich zastosowania w kontrolowanej decyzji w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego i prawnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie jest zbyt ogólnikowe i sprowadza się tylko do potwierdzenia spełnienia przesłanek uwłaszczenia za organem uwłaszczeniowym, które to przesłanki w kontrolowanej decyzji również zostały omówione lakonicznie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1, 2 i 3 powołanej ustawy z dnia 29 marca 1990 r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarbu Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, zaś budynki i inne urządzenia oraz lokale położone na wymienionych gruntach stają się z mocy prawa własnością tych osób. Nie ulega wątpliwości, że nieruchomość objęta kontrolowaną w trybie nadzoru decyzją uwłaszczeniową z dnia [...] września 1996 r. W dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Organ uwłaszczeniowy winien więc ustalić pozostałe przesłanki określone w powołanym wyżej przepisie, a więc czy uwłaszczony podmiot Instytucja [...] "[...]" w dniu 5 grudnia 1990 r. był państwową osobą prawną oraz czy w tej dacie przysługiwało mu prawo zarządu do uwłaszczanej nieruchomości.
Z uzasadnienia decyzji uwłaszczeniowej wynika, że organ stwierdził osobowość prawną uwłaszczanej jednostki na podstawie odpisu z rejestru instytucji [...] prowadzonego przez Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r. W aktach postępowania uwłaszczeniowego brak jest tego odpisu. Nie można więc ustalić prawidłowości takiego stwierdzenia. Organ nadzoru tego nie wyjaśnił i przyjął, że w dniu uwłaszczenia Instytucja [...] "[...]" była państwową osobą prawną nie wskazując z czego ma to wynikać. Również i druga przesłanka uwłaszczenia, a mianowicie prawo zarządu tej instytucji do uwłaszczanej nieruchomości nie została wyjaśniona przez organ uwłaszczeniowy zaś organ nadzoru powołał się tylko na to stanowisko zawarte w kontrolowanej decyzji nie dokonując oceny prawidłowości tego stanowiska. Organy bowiem wywodzą prawo zarządu przysługujące uwłaszczanemu podmiotowi w dniu 5 grudnia 1990 r. z następstwa prawnego wywodzącego się, po kolejnych przekształceniach organizacyjnych, od [...] Zarządu [...], któremu przedmiotowa nieruchomość została przekazana w zarząd i użytkowanie decyzją z dnia [...] kwietnia 1959 r. Prezydium Rady Narodowej W. Instytucja Zarządu podlegała szeregowi regulacji prawnych na przestrzeni tego czasu co oznacza, że wymaga ustalenia na podstawie jakich zdarzeń faktycznych i prawnych przysługujące prawo zarządu, z mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 1959 r., [...] Zarządowi [...] przysługiwało również do tej nieruchomości Instytucji [...] "[...]" w dniu 5 grudnia 1990 r. Proste przyjęcie następstwa prawnego w odniesieniu do instytucji Zarządu nie jest więc miarodajne dla oceny prawidłowości uwłaszczenia.
Powyższe uchybienia są na tyle istotne, że skutkują uwzględnieniem skargi i uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r.
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.