Uzasadnienie
D. C. i I. W. złożyły skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r., [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia na rzecz D. C. oraz I. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Pismem z dnia 4 maja 2005 r. (data wpływu) D. C. złożyła wniosek do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez M. K. Do wniosku załączono jednocześnie odpis skrócony aktu zgonu M. K., odpis skrócony aktu małżeństwa M. M. oraz M. K., zaświadczenie z dnia 17 marca 1977 r. potwierdzające pełnienie służby w Ludowym Wojsku Polskim przez M. K. w terminie od 17 listopada 1944 r. do 22 września 1945 r. oraz pismo Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy z dnia 1 września 2006 r. informujące, iż w Archiwum Państwowym Obwodu T. nie odnaleziono informacji o majątku M. K..
Pismem z dnia 17 września 2007 r. Wojewoda [...] poinformował stronę, iż z uwagi na uchybienie 6-miesięcznemu terminowi wskazanemu wart. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty zostanie pozostawiony bez rozpoznania.
Pismem z dnia 15 listopada 2007 r. D. C oraz I. W. złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez spadkobierców I. K.. Do akt sprawy strony przedłożyły oświadczenia świadków [...], postanowienie Sądu Rejonowego [...] stwierdzające, że spadek po M., K. na podstawie ustawy nabyła żona M. K. oraz córka D. C. po 1/2 części spadku każda z nich, zaś spadek po M. K. nabyły córki I. C. oraz D. C. po 1/2 części spadku każda z nich oraz dokument urzędowy z dnia [...] listopada 1948 r.
Przy piśmie z dnia 6 lutego 2008 r. strony przedłożyły oświadczenie wskazujące na rodzaj oraz skład pozostawionych nieruchomości, a także ponownie złożyły oświadczenia świadków[...].
Przy piśmie z dnia 26 kwietnia 2010 r. strony wniosły o zawieszenie przedmiotowego postępowania z uwagi na toczące się postępowanie spadkowe po I. K.. Strony przedłożyły jednocześnie dokumenty archiwalne dotyczące zawarcia związku małżeńskiego I. K. oraz A. P. Postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. Wojewoda [...] zawiesił postępowanie na zgodny wniosek D. C. oraz I. W.. Organ pierwszej instancji poinformował także strony o dyspozycji wynikającej z art. 98 § 2 k.p.a.
Pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r. strony wniosły o podjęcie postępowania zawieszonego na podstawie ww. postanowienia. Jednocześnie strony załączyły postanowienie z dnia [...] marca 2011 r. Sądu Rejonowego [...]stwierdzające, że spadek po I. K. zmarłym w 1937 r. w miejscowości B. na podstawie ustawy [...] oraz postanowienie częściowe z dnia [...] maja 2010 r. Sądu Rejonowego [...] w którym Sąd stwierdził, że I. K., urodzony dnia [...] marca 1875 r., ostatnio stale zamieszkały w miejscowości B., zmarł w 1937 r. w miejscowości B. jako wdowiec.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wojewoda [...] podjął postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron.
Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r, organ pierwszej instancji zwrócił się do Archiwum Akt Nowych oraz Archiwum Państwowego w Ł. o udzielenie informacji czy ww. archiwa są w posiadaniu dokumentów, które świadczyłyby o pozostawieniu przez rodzinę K. nieruchomości w miejscowości B. Zarówno w Archiwum Akt Nowych, jak i w Archiwum Państwowym w Ł. nie odnaleziono żadnych dokumentów, mogących stanowić dowód w przedmiotowej sprawie.
Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. Wojewoda [...] zwrócił się do pozostałych wojewodów o wskazanie, czy toczyło się przed nimi postępowanie dotyczące nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP przez [...] lub ich spadkobierców. W odpowiedzi, każdy z adresatów wskazał, iż postępowanie z udziałem ww. osób nie toczyło się przed organami administracji publicznej.
Pismem z dnia 21 września 2011 r. i 28 października 2011 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Konsula Generalnego RP we L. o pomoc w odnalezieniu dokumentów, które potwierdziłyby własność, rodzaj i powierzchnię nieruchomości należących do I.K.
Pismem z dnia 20 października 2011 r., organ pierwszej instancji ponownie zwrócił się do Archiwum Akt Nowych o udzielenie informacji czy ww. archiwa są w posiadaniu dokumentów, które świadczyłyby o pozostawieniu przez rodzinę K. nieruchomości w miejscowości B. Zarówno w Archiwum Akt Nowych, jak i w Archiwum Państwowym w Ł. nie odnaleziono żadnych dokumentów, mogących stanowić dowód w przedmiotowej sprawie.
Pismem z dnia 29 listopada 2011 r. Archiwum Akt Nowych w W. poinformowało, że w zasobie archiwalnym nie odnaleziono dokumentów dotyczących mienia pozostawionego przez rodzinę K. Przy piśmie z dnia 25 stycznia 2013 r. Konsul Generalny RP załączył pismo Archiwum Państwowego Obwodu T. informujące, że nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących majątku I. K. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda [...] odmówił D. C. i I. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż przedstawione przez strony zeznania świadków są identyczne w swojej treści oraz spisane przez tą samą osobę. Organ uznał, że znajdujące się w aktach oświadczenia nie są oświadczeniami woli świadków, gdyż oświadczenia te zostały napisane przez strony postępowania, a świadkowie jedynie złożyli swoje podpisy.
Dodatkowo organ podkreślił, iż świadek A. Z. w 1939 r. miała zaledwie 9 lat, dlatego nie mogła zdaniem organu posiadać tak szczegółowych informacji o stanie majątku I. K.. Dlatego też oświadczenia A. Z. oraz M. K. nie mogą stanowić dowodu w przedmiotowej sprawie.
W odwołaniu od ww. decyzji strony wskazały, że w chwili opuszczenia przez ich ojca M. K. majątku w miejscowości B. z powodu wcielenia w 1944 r. do Ludowego Wojska Polskiego, A. Z. miała 14 lat i bardzo dobrze znała gospodarstwo rodziny K. Wnioskodawczynie wskazały również, że w chwili składania oświadczeń A. Z. oraz M. K. byli w podeszłym wieku i nie mogli sami napisać w całości złożonych oświadczeń, które zostały przez nich podpisane w obecności notariusza oraz ówczesnego Burmistrza Ś. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [,...] lipca 2013 r., oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Minister Skarbu Państwa zobowiązał Wojewodę [...] m.in. do dokonania konwalidacji oświadczeń świadków, a w przypadku braku takiej możliwości, do pouczenia stron o możliwości przedstawienia oświadczeń innych świadków.
Organ odwoławczy wskazał również, że w przypadku wyczerpania środków dowodowych lub z powodu ich braku, organ uzna, iż istotne fakty nie zostały nadal wyjaśnione. Wojewoda [...] powinien także przesłuchać strony.
Pismami z dnia 12 listopada 2013 r. Wojewoda [...] zwrócił się do [...] o kwerendę dokumentów dotyczących rodzaju i powierzchni nieruchomości będących własnością M. K., pozostawionych w miejscowości B. W odpowiedzi na powyższe pismo ww. instytucje oraz IPN wskazały, że nie posiadają w swoich zasobach dokumentów dotyczących M.K..
Pismem z dnia 25 lutego 2014 r., nr [...] Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przekazał uwierzytelnione kopie dokumentacji dotyczącej członkostwa M. K. s. I. w Związku B. Przy piśmie z dnia 24 marca 2014 r. Centralne Archiwum Wojskowe poinformowało, że w zachowanych, niekompletnych materiałach archiwalnych [...] Pułku Artylerii Przeciwpancernej odnaleziono zapis, że dowódca pułku rozkazem z dziennym, nr [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r. udzielił M. K. dziesięciodniowego urlopu w celach przesiedleńczych.
Przy piśmie z dnia 3 kwietnia 2014 r. Urząd Stanu Cywilnego w Ś. przekazał odpis skrócony aktu zgonu nr [...], z którego wynika, że A. Z. zmarła w dniu [...] stycznia 2011 r.
W piśmie z dnia 4 sierpnia 2014 r. nr [...] Wojewoda [...] wskazał stronom na fakt, że świadkowie [...] zmarli i że nie jest możliwa konwalidacja ich oświadczeń. Jednocześnie organ I instancji zwrócił się do stron o wskazanie innych świadków, którzy spełniają wymogi określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r.
W piśmie z dnia 8 października 2014 r. strony wskazały, że nie znalazły innych świadków niż dotychczas zgłoszeni. Strony wskazały, że z uwagi na zaawansowany wiek świadków wielokrotnie zwracały się o ich przesłuchanie przez pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego.
W dniu 14 stycznia 2015 r. w siedzibie [...] Urzędu Wojewódzkiego odbyło się przesłuchanie D. C. i I. W. Jak wynika z protokołu przesłuchania D. C. właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości B. był I. K., który posiadał dzieci M., M., J., J.. Pomiędzy M., a pozostałym rodzeństwem była duża różnica wieku. Ww. gospodarstwo przypadło M. K., starsze rodzeństwo miało własne, odrębne gospodarstwa. M. K. opuścił byłe tereny państwa polskiego najpierw 1939 r. potem wrócił w rodzinne strony, aby następnie w 1944r. opuścić je na stałe. W 1945r. osiedlił się w T. Strona wyjaśniła, że nie posiada dowodów urzędowych potwierdzających własność ww. gospodarstwa. D. C. wyjaśniła, że przedstawiła oświadczenia dwóch świadków[...]. Zgodnie z relacją strony A.Z. miała pomagać M. K. w gospodarstwie położonym w miejscowości B. Świadek M. K. opuścił miejscowość B. razem z M. K. Opierając się na wiedzy pozyskanej od M. W., osoby uprzednio zamieszkałej w miejscowości B., strona wskazała, że gospodarstwo do roku 1944 składało się z [...] ha ziemi ornej oraz kawałka lasu i sadu oraz zabudowań: domu drewnianego na podmurówce, obory, stajni, stodoły oraz budynku gospodarczego na sprzęt rolniczy. D. C. wskazała, że wg świadków parter domu miał powierzchnię 100 m2. Dom posiadał również poddasze z miejscami do spania.
I. W. powołując się na wiedzę podchodzącą od ojca wskazała, że po śmierci I. K. na "gospodarstwie został[...]." Strona zeznała, że M. K. opuścił nieruchomość pozostawioną w 1939 r. by następnie w latach 1945-1946 przybyć do T. Powołując się na wiedzę pochodzącą od świadków [...] strona wskazała, że gospodarstwo składało się z ziemi ornej o pow. [...] ha. W gospodarstwie tym zatrudniano wiele osób. I. W. zeznała, że w gospodarstwie znajdował się dom mieszkalny, obora, stodoła, stajnia.
Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił D. C. i I. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. W treści uzasadnienia ww. decyzji organ I instancji wskazał, że nie udowodniono własności, rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ negatywnie ocenił znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia świadków oraz zaznaczył, że z uwagi na śmierć świadków nie była możliwa konwalidacja ww. oświadczeń.
W toku postępowania odwoławczego, odpowiadając na wniosek D. C. i I. W. z dnia 14 stycznia 2016 r. organ II instancji ponownie przesłuchał strony na okoliczność rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej przez spadkobierców I. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z protokołu przesłuchania D. C., które odbyło się w dniu [...] stycznia 2015 r. w Ministerstwie Skarbu Państwa, nieruchomość pozostawiona w miejscowości B. położona była przy ul. [...] i stanowiła własność M. K.. Strona wskazała, że wg stanu na 1939 r. gospodarstwo miało powierzchnię [...] ha wraz z zabudowaniami: domem, oborą, stajnią chlewnią, dużą stodołą, wozownią oraz ok 1 ha lasu i sadu. Z relacji D. C. wynika, że świadkowie oraz ojciec strony twierdzili, że dom miał 140 m2 powierzchni natomiast wozownia ok. 80-100 m kw. D. C. wyjaśniła, że A.Z. pomagała w gospodarstwie M. K..
Natomiast M. K. przyjaźnił się z ojcem strony M. K. Strona wskazała, że świadkowie mieli duże problemy z pisaniem i poruszaniem się, dlatego D. C. i I. W. spisały relację A. Z i M. K.. D. C. wyjaśnia okoliczność spisania oświadczeń świadków wskazując, że najpierw zostały one złożone przed Burmistrzem Miasta Ś., a następnie przed notariuszem w Ś. D. C. wskazała, że notariusz oraz świadkowie siedzieli w aucie, ponieważ świadkowie nie mogli wejść do kancelarii. Strona wyjaśniła, że pracownik [...] Urzędu Wojewódzkiego polecił, aby oświadczenia świadków zostały podpisane przed notariuszem po wcześniejszym odczytaniu tego oświadczenia przez notariusza. Zgodnie z opinią strony pracownicy [...] Urzędu Wojewódzkiego nie wyrazili chęci przesłuchania świadków.
Natomiast I. W. wskazała, że nieruchomość pozostawiona położna była w miejscowości B. i składała się z budynku mieszkalnego o pow. około 140m2, stajni o pow. około 90 m2, wozowni o pow. około 100 m2, stodoły, chlewni, obory o pow. około 80 m2 oraz studni. Powierzchnia gospodarstwa wynosiła około [...] ha. Strona stwierdziła, że obejmowało ono sad, las mieszany, łąki i grunty orne. W dalszej części D. W. wskazała, że A. Z. była sąsiadką jej ojca i pracowała na jego gospodarstwie. M. K. również mieszkał w tej samej miejscowości. Świadkowie nie byli osobami bliskimi dla właściciela nieruchomości. Zbieżność nazwisk i imion właściciela i świadka jest przypadkowa. Strona wskazała, że D. C. i I. W. spisały relację A. Z. i M. K. z uwagi na ich podeszły wiek. I. W. wskazała, że nie była obecna przy składaniu zeznań przez Świadków. Strona wyjaśniła, że z informacji jakie posiada od siostry D. C. oświadczenia od świadków były odbierane wyłącznie w obecności notariusza, bez innych osób trzecich. I. W. podkreśliła, że pracownik prowadzący postępowanie odmówił przesłuchania świadków w miejscu ich zamieszkania.
Rozpatrując odwołanie organ II Instancji stwierdził, że kwestię rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Organ wskazał, iż głównym dowodem mającym potwierdzić fakt pozostawienia przez I. K nieruchomości rolnej w miejscowości B. są oświadczenia świadków M. K. oraz A. Z. z dnia [...] listopada 2007 r. Poszukiwania dokumentów w polskich i zagranicznych instytucjach archiwalnych nie przyniosły pozytywnego skutku. Zarówno strony, jak i organ pierwszej instancji nie odnalazły dokumentów urzędowych, które potwierdziłyby twierdzenia stron w przedmiocie posiadania przez I. K., a następnie przez jego syna M.K. majątku w miejscowości B. składającego się z domu, budynków gospodarczych takich jak obora, stodoła stajnia, wozownia, a także sadu oraz około [...] ha użytków rolnych.
Wypełniając zalecenie organ II instancji zawarte w decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. Wojewoda [...] wystąpił do [...] o kwerendę dokumentów dotyczących rodzaju i powierzchni nieruchomości będących własnością M., pozostawionych w miejscowości B. Działania te nie przyniosły pozytywnego rezultatu, okazało się, że brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących wspomnianego gospodarstwa rolnego.
Dokonując analizy przedłożonych przez strony w toku postępowania oświadczeń świadków [...] z dnia [...] listopada 2007 r. organ stwierdził, iż nie mogą one stanowić dowodów na pozostawienie przez spadkobierców I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. Niniejsze oświadczenia nie spełniają bowiem wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż zostały złożone z podpisem notarialnie poświadczonym, zamiast przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie bądź w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów tych świadków.
Jednocześnie przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Wojewoda [....] ustalił, że świadkowie [...] zmarli, a zatem nie była możliwa konwalidacja ich oświadczeń. Natomiast w piśmie z dnia 8 października 2014 r. strony wskazały, że nie znalazły innych świadków niż dotychczas zgłoszeni - A. Z. i M. K..
Organ podkreślił, że oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt I OSK 371/13 oraz 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1787/13).
Organ wskazał również, że dowodem na pozostawienie przez spadkobierców I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. nie może być tylko dowód w postaci protokołu przesłuchania stron. Wyjaśnienia wymaga okoliczność, że oświadczenie strony, czy też jej zeznania składane na podstawie art. 86 k.p.a. mogą być traktowane jedynie jako dowód uzupełniający, który nie może stanowić samoistnej podstawy do potwierdzenia spełnienia omawianej przesłanki.
Organ podkreślił, że strony nie przedłożyły żadnego dowodu w postaci dokumentu urzędowego lub oświadczenia świadków, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzających przysługiwanie poprzednikowi prawnemu stron prawa własności nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie może stanowić jedynego dowodu na ww. okoliczność z uwagi na wyłącznie posiłkowy charakter tego dowodu.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, brak było wiarygodnych dowodów świadczących o tym, że spadkobiercy I. K. pozostawili nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. D. C. i I. W. złożyły skargę na ww. decyzję wskazując, że w chwili opuszczenia przez ich ojca [...] majątku w miejscowości B. z powodu wcielenia w 1944 r. do Ludowego Wojska Polskiego, A. Z. miała 14 lat i bardzo dobrze znała gospodarstwo rodziny K. Skarżące wskazały również, że w chwili składania oświadczeń A. Z. oraz M. K. byli w podeszłym wieku i nie mogli sami napisać w całości złożonych oświadczeń, które zostały przez nich podpisane w obecności Notariusza oraz ówczesnego Burmistrza Ś. Ponadto, urzędnik który prowadził sprawę nie chciał przesłuchać świadków w miejscu zamieszkania. Skarżące wskazywały, że przy braku dokumentów organ winien przyjąć za wiarygodne oświadczenia świadków oraz zeznania stron, co stanowi wystarczający dowód na okoliczności związane z ustaleniem składników gospodarstwa rolnego i siedliska w miejscowości B. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Przeprowadzając kontrolę sprawy w ramach wskazanych kryteriów uznać należało, że skarga podlegała oddaleniu.
Problematykę rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014r., poz. 1090 t.j.) zwanej dalej "ustawą".
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy do wniosku, o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, należy dołączyć:
- 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;
- 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3 ustawy;
- 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, a w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;
- 4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy;
- 5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.
W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności:
urzędowy opis mienia;
orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;
dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw;
wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.
W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków.
Zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, oraz nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Przepis art. 6 ustawy zabużańskiej przewiduje osobną procedurę dowodową. Niemniej jednak uregulowania ustawy zabużańskiej nie wyłączają stosowania w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 75 § 1 k.p.a., który nakazuje dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem może być dokument urzędowy, zeznania świadków, opinia biegłego oraz oględziny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2015r. I OSK 1767/13).
Dokonując analizy oświadczeń świadków [...] z dnia [...] listopada 2007 r. organ stwierdził, iż nie mogą one stanowić dowodów na pozostawienie przez spadkobierców I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. Niniejsze oświadczenia nie spełniają bowiem wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż zostały złożone z podpisem notarialnie poświadczonym, zamiast przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie bądź w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów tych świadków.
Jednocześnie przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Wojewoda [...] ustalił, że świadkowie [...] zmarli, a zatem nie była możliwa konwalidacja ich oświadczeń. Natomiast w piśmie z dnia 8 października 2014 r. strony wskazały, że nie znalazły innych świadków niż dotychczas zgłoszeni - A. Z. i M. K. Oświadczenia świadków nie zostały jednak przez organ pominięte z uwagi na nie zachowanie wymogów formalnych wskazanych przez ustawę zabużańską. Organ podkreślił, że oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 września 2014 r. I OSK 371/13, wskazał, że: Oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako jedyny dowód na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Bowiem w sytuacji gdy brak jest dokumentów o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków spełniających warunki określone normą art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Okoliczność pozostawienia nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań.
Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania k.p.a., ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność (abstrahując od oceny wiarygodności tych oświadczeń, albowiem w sprawie takiej oceny nie dokonano), gdyż w sytuacji gdy brak urzędowego odpisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę przyjmuje wskazany wyżej pogląd i uznaje za własny.
Organ prawidłowo zatem uznał, że oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi, co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako jedyny dowód na okoliczność pozostawania nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej ustawodawca w sposób jednoznaczny skonkretyzował, że w przypadku braku urzędowego opisu mienia i orzeczenia wydanego przez Powiatowy Urząd Repatriacyjny dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mogą być oświadczenia dwóch świadków, które muszą jednak spełniać warunki określone w tym przepisie. Winny to być oświadczenia złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, który zamieszkiwał w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej i który nie jest osobą bliską – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518, z późń. zm.) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że oświadczenia świadków wymogów tych nie spełniają. Jako prawidłowe należy zatem uznać stanowisko organu, że oświadczeniami świadków niespełniającymi jasno sprecyzowanych ustawowych wymogów, nie można było udowodnić pozostawienia przez I. K. mienia na terenach obecnej Ukrainy.
Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, jak już wskazano powyżej, mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą być potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą natomiast stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność.
Przesłuchanie świadków zgodnie z regułami ustawy zabużańskiej okazało się niewykonalne, albowiem świadkowie nie żyją. Na wezwanie organu strona odpowiedziała, że nie jest w stanie podać innych świadków. Organ nie miał zatem możliwości przeprowadzenia w tym kierunku postępowania dowodowego.
Strony nie przedłożyły przy tym żadnego dowodu w postaci dokumentu urzędowego lub oświadczenia świadków, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzających przysługiwanie poprzednikowi prawnemu stron prawa własności nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełniając zalecenie organ II instancji zawarte w decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. Wojewoda [...] wystąpił do [...] o kwerendę dokumentów dotyczących rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych w miejscowości B. Działania te nie przyniosły pozytywnego rezultatu, okazało się, że brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących wspomnianego gospodarstwa rolnego.
Organ prawidłowo przyjął również, że dowodem na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości B. nie może być tylko dowód w postaci protokołu przesłuchania stron. Oświadczenie strony, czy też jej zeznania składane na podstawie art. 86 k.p.a. mogą być traktowane jedynie jako dowód uzupełniający, który nie może stanowić samoistnej podstawy do potwierdzenia spełnienia omawianej przesłanki. Ponadto, należy wskazać, że przesłuchane strony wiedzę o rzeczonym gospodarstwie czerpały jedynie z relacji innych osób.
W świetle okoliczności niniejszej sprawy należało przyjąć, że organ rozpoznając sprawę dopełnił obowiązki przewidziane w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wykazując niezbędnej dbałości o dokładne wyjaśnienie sprawy a wszystkie istotne w sprawie fakty i zdarzenia zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone, motywy podjętego rozstrzygnięcia należycie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Materiał zgromadzony w sprawie daje jednoznaczną odpowiedź, co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy, a nadto zapewnia możliwość oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.