Uzasadnienie
Decyzją z [...] grudnia 2019 roku Wójt Gminy [...] (Wójt) orzekł o odmowie przyznania B. K. (Skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, B. I..
Organ uzasadnił, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych") świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstałą nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wyjaśnił, że Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w pkt IV orzeczenia nr [...] z [...] października 2008 roku orzekł, że niepełnosprawność B. I. urodzonej [...] istnieje od [...], a zatem od [...] roku życia. W ocenie organu powyższa okoliczność faktyczna wobec brzmienia przywołanego przepisu stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżącą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] stycznia 2020 roku uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2019 roku.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 wyroku z 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 uznał, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku, określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził więc niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w powyższym zakresie.
W ocenie SKO, organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna osoby dorosłej ma obowiązek zbadać, czy Skarżąca jako wnioskodawca spełniała warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części przepisu, który z dniem 23 października 2014 roku został uznany za niekonstytucyjny. SKO podkreśliło, że fakt, iż niepełnosprawność B. I. ustalono od [...] roku życia i datuje się od [...] nie może stanowić podstawy do odmowy świadczenia.
SKO uznało jednak, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów postępowania to jest art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., organ pierwszej instancji nie przeprowadził bowiem żadnego postępowania dowodowego w kwestii sprawowania należytej opieki nad B. I.. Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżąca zamieszkuje w miejscowości odległej o 20 km od miejsca zamieszkania jej matki. Ze względu na zasady logiki trudno przyjąć, by systematyczny przyjazd córki gwarantował należytą opiekę i proces leczenia osoby wymagającej opieki. Organ pierwszej instancji w ogóle nie wyjaśnił kwestii, czy zamieszkujący w [...] wspólnie z matką syn B. I. bądź ktoś z jego najbliższej rodziny jest w stanie zagwarantować należytą opiekę. Organ nie wyjaśnił również, czy są inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie ustalił składu rodziny.
SKO podkreśliło, że ponownie prowadząc postępowanie organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające m.in. poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub wywiadów środowiskowej w wyżej wymienionej najbliższej rodzinie osoby wymagającej opieki.
Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższej decyzji podkreślając, że zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym prze Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] oraz zgodnie z oświadczeniem jej mamy sprawuje nad nią należytą opiekę. Skarżąca podkreśliła, że pomimo iż mieszka w miejscowości odległej o 20 kilometrów jest w stanie zagwarantować osobistą opiekę. Jej dzieci są na tyle samodzielne, że nie potrzebują jej opieki. Wyjaśniła, że ma dwoje rodzeństwa, H. B. i brata Z. I., którzy zgodnie z oświadczeniami dołączonymi do skargi nie są w stanie zająć się mamą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sprzeciw jest uzasadniony, zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 2 k.p.a. w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu.
Sąd w pełni podziela przedstawioną przez organ wykładnię prawa, to jest art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13, jak również w świetle ukształtowanego po jego wydaniu orzecznictwa sądów administracyjnych, w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po upływie terminów określonych w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Prawidłowo zatem SKO uznało, że decyzja organu pierwszej instancji odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności u mamy Skarżącej narusza przepisy prawa materialnego.
Tym niemniej, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji naruszało art. 138 § 2 k.p.a.
Zgodnie z powołanym przepisem, organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, zaś konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia decyzji SKO wynika, że w ocenie organu drugiej instancji należy ustalić, czy Skarżąca jest w stanie zagwarantować należytą opiekę i proces leczenia swojej mamie, czy zamieszkujący z matką syn lub ktoś z jego najbliższej rodziny jest w stanie zagwarantować opiekę oraz czy są inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny nad B. I. i które są w stanie sprawować nad nią opiekę.
W aktach administracyjnych przedstawionych sądowi znajduje się wywiad środowiskowy sporządzony przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej, z którego wynika, że Skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Matka Skarżącej oświadczyła, że córka systematycznie przyjeżdża do niej i wykonuje wszystkie czynności związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, to jest utrzymuje w czystości mieszkanie, odzież i bieliznę, przygotowuje posiłki, kupuje leki, dba o higienę osobistą uczestniczy w procesie jedzenia, wozi do lekarzy. Pracownik socjalny wskazał, że nie stwierdzono żadnych zaniedbań wobec matki Skarżącej.
Z wywiadu tego wynika również, że zamieszkujący w tym samym budynku syn B. I., z uwagi na pracę w gospodarstwie rolnym nie jest w stanie zapewnić opieki w pełnym zakresie.
W aktach sprawy znajdują się zatem dowody pozwalające na ustalenie, czy Skarżąca pomimo zamieszkiwania 20 kilometrów od matki jest w stanie zapewnić jej opiekę jak również pozwalające na ustalenie, czy syn zamieszkujący w jednym budynku z B. I. może sprawować nad nią opiekę.
Skarżąca wskazywała, że jest córką B. I.. Jest więc osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest również osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, co oznacza że nie mają do niej zastosowania warunki o których mowa w art. 17 ust. 1a ustawy. Innymi słowy, dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej nie jest konieczne badanie czy są inne osoby, spokrewnione w pierwszym stopniu (innymi w realiach niniejszej sprawy chodziłoby o inne dzieci B. I., które mogłyby podjąć się opieki nad matką).
Organ drugiej instancji nie wyjaśnił z jakich przyczyn uważa, że Skarżąca nie może sprawować należytej opieki nad swoją matką, skoro ze znajdującego się w aktach wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca sprawuje opiekę w sposób należyty.
Zatem brak było podstaw do uchylania decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na konieczność ustalenia okoliczności wskazanych przez SKO. Fakt opieki przez Skarżącą nad jej matką wynika zarówno z ustaleń organu pierwszej instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego, który nie został zakwestionowany przez SKO. Pozostałe okoliczności wskazane przez SKO nie mają znaczenia dla rozpoznania wniosku osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu i sprawującej opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO dokona zatem ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego celem ustalenia czy jest on wystarczający dla wydania decyzji rozstrzygającej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czy też konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego. Jeżeli taka konieczność zaistnieje, organ rozważy w pierwszej kolejności możliwość skorzystania z uprawnień jakie daje mu art. 136 § 1 k.p.a. i dopiero gdyby okazało się to niemożliwe, skorzysta z uprawnienia, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.