Uzasadnienie
Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] umarzającą z urzędu jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty na rzecz E.K. odszkodowania za działkę nr [...] o powierzchni [...] ha, położoną w miejscowości B., gm. L., zajętą pod drogę publiczną i odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za opisaną nieruchomość z uwagi na bezzasadność żądania strony.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. umorzył z urzędu jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, która z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się własnością Powiatu [...], na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podniósł, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożony został z uchybieniem terminu, określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).
W odwołaniu od powyższej decyzji E.K. zaznaczył, że informację, iż został pozbawiony własności działki nr [...] uzyskał z decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. i dopiero wtedy mógł wystąpić do właściwego organu o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Rozpoznając sprawę Wojewoda [...] wskazał, że stosownie do treści art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Zgodnie zaś z art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Organ odwoławczy podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], stanowiła własność osób fizycznych, zajęta była pod drogę publiczną i pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. Nieruchomość ta stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa własnością Powiatu [...], co zostało potwierdzone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., wydaną na podstawie art. 73 ust. 3 powołanej ustawy.
Postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zostało wszczęte na wniosek E.K., który nabył nieruchomość przed wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2005 r. i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej.
Wojewoda [...] zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę nr [...] złożony został przez E.K. w dniu 21 grudnia 2012 r. (czego strona nie zakwestionowała), a więc z uchybieniem terminu wskazanego w powołanym wyżej art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
Organ drugiej instancji przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że Starosta [...] wprawdzie wadliwie umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 105 § 1 kpa, jednak w istocie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i wypowiedział się co do wniosku strony z dnia 21 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił dlaczego żądanie strony co do wypłaty odszkodowania jest niezasadne wskazując, że z uwagi na uchybienie terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. roszczenie o ustalenie odszkodowania wygasło. Starosta [...] wydał więc w istocie decyzję merytoryczną, a nie procesową. Kwestia bezzasadności wniosku strony została przez organ pierwszej instancji wykazana w uzasadnieniu decyzji.
Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu twierdzeń, że o pozbawieniu własności działki nr [...] strona dowiedziała się z decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., Wojewoda [...] wyjaśnił, iż przepis art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, w zakresie w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie, pozostaje bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy.
Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, że określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne, ma charakter terminu prawa materialnego, co oznacza, że termin ten nie może być na wniosek strony ani z urzędu przedłużony bądź przywrócony. Uchybienie terminu materialnego, jakim jest niewątpliwie termin z art. 73 ust. 4, wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw i obowiązków o charakterze materialnym.
Organ drugiej instancji podkreślił ponadto, że zgodność art. 73 ust. 4 z Konstytucją RP była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02 orzekł, że przepis ten jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że oceniając zgodność z Konstytucją RP tego przepisu należy mieć na względzie szczególny charakter tego wywłaszczenia. Powołana regulacja była bowiem aktem jednorazowym i miała na celu uporządkowanie stanu prawnego dróg.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył E.K. zarzucając zaskarżonej decyzji błędne ustalenie faktyczne oraz wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, iż roszczenie strony o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasło 1 stycznia 2006 r. Zdaniem skarżącego dopiero decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. i jej doręczenie stronie wywołała skutek w postaci powzięcia informacji o przejściu prawa własności działki na Powiat [...], co z kolei dawało mu prawo do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Skarżący podkreślił, że nie można podzielić argumentacji organów, by w państwie prawa, możliwym było pozbawienie właściciela własności nieruchomości, bez odpowiedniej finansowej rekompensaty oraz że trudno wymagać od przeciętnego obywatela by w przepisach dotyczących reformy administracji publicznej szukał informacji dotyczących jego praw właścicielskich.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
W ocenie Sądu skarga jest bezzasadna bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nie narusza prawa.
Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Z powołanych regulacji jednoznacznie wynika zatem, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną powinien zostać złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Podkreślić przy tym trzeba, że termin prawa materialnego ma charakter zawity i nie podlega przywróceniu. Do terminu tego nie mają zastosowania przepisy kpa o przywracaniu terminów. Przywracalne są jedynie terminy procesowe. Po upływie terminu prawa materialnego roszczenie wygasa i to bez względu na przyczyny złożenia wniosku po terminie. Innymi słowy, aby roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną było roszczeniem skutecznym, konieczne jest złożenia stosownego wniosku przez osobę uprawnioną we wskazanym przez ustawodawcę terminie (tj. od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.).
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że wniosek skarżącego o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę nr [...] o powierzchni [...] ha, położoną w miejscowości B., zajętą pod drogę publiczną, opatrzony datą 21 grudnia 2012 r., wpłynął do Sekretariatu Starostwa [...] w dniu 27 grudnia 2012 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że przedmiotowy wniosek złożony został po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Oznacza to tym samym, że w dniu zgłoszenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania roszczenie skarżącego wygasło. Zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie narusza zatem prawa. Zdaniem Sądu organ zasadnie odmówił uwzględnienia wniosku strony o ustalenie i wypłatę odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość.
Jednocześnie zauważyć trzeba, co podnosił Wojewoda [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że powołany wyżej art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który nie dopatrzył się jego niezgodności z Konstytucją RP (wyrok z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02, OTK-A 2004/7/66). Słusznie też organ odwoławczy uznał, że termin wygaśnięcia roszczenia, o którym mowa w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, pozostaje bez związku z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy.
Podkreślić także należy, że - wbrew podnoszonym w skardze twierdzeniom - właściciele nieruchomości zajętych z mocy prawa pod drogi publiczne, nie zostali pozbawieni prawa do dochodzenia odszkodowania za pozbawienie prawa własności. W powołanej ustawie z dnia 13 października 1998 r. – jak wyżej wskazano - przewidziana została możliwość uzyskania stosownego odszkodowania. Warunkiem koniecznym było jednak złożenie stosownego wniosku w wyraźnie określonym w tej ustawie terminie, tj. od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Wskazać również trzeba, że akty prawa, które zostały właściwie opublikowane w odpowiednim oficjalnym publikatorze (w przypadku ustaw w Dzienniku Ustaw) cechuje jawność i powszechna dostępność. W stosunku do takich aktów strony nie mogą skutecznie podnosić zarzutu nieznajomości prawa lub trudności w znalezieniu stosownych informacji.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.