Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za grunt o powierzchni [...] m², zajęty obecnie pod ul. [...], który pochodzi z nieruchomości hipotecznej "[...]".
W uzasadnieniu decyzji podano następujący stan faktyczny.
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], pochodząca z nieruchomości hipotecznej "[...]", rej. hip. [...], o powierzchni [...] m², znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu, grunt powyższej nieruchomości przeszedł na własność Gminy m. st. Warszawy, a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa.
Jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia [...] września 2003 r., na dzień wejścia w życie w/w dekretu z dnia 26 października 1945 r. tj. na dzień 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność S.K. i J. K. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę miasta W. do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględniania wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.
Po rozpoznaniu wniosku byłych właścicieli o przyznanie im prawa własności czasowej, Prezydium Rady Narodowej miasta W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] czerwca 1954 r. znak [...] odmówiło dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.
Orzeczenie to zatwierdzone zostało decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1954 r. nr [...].
Następnie decyzją z dnia [...] lipca 1958 r. nr [...] Ministerstwo Gospodarki Komunalnej uchyliło swoją decyzję z dnia [...] października 1954 r. zatwierdzającą orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w mieście W. z dnia [...] czerwca 1954 r.
Wobec czego Prezydium Rady Narodowej miasta W. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1958 r. nr [...] zmieniło swoje orzeczenie administracyjne z dnia [...] czerwca 1954 r. postanawiając zwrócić tytuł własności i posiadanie budynku znajdującego się na gruncie w/w nieruchomości. Prezydium stwierdziło również, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu rozpatrzony zostanie po ostatecznym opracowaniu planu zagospodarowania przestrzennego dotyczącego tej posesji.
Decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] Burmistrz Gminy W. [...] orzekł o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. [...] m² wchodzącego w skład działki ewidencyjnej nr [...] z ob rębu [...] na rzecz J. K. i J. K. - spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia [...] kwietnia 1990 r. sygn. akt [...] i uznał swoją niewłaściwość do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do pozostałej części nieruchomości hipotecznej "[...]" o pow. [...] m² stanowiącej własność Skarbu Państwa a zagospodarowanej pod ul. [...].
W związku z powyższym Prezydent miasta W. wykonując zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. [...] m², który zajęty został pod ul. [...].
Powyższa decyzja Prezydenta Miasta W. utrzymana została w mocy przez Wojewodę [...] decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...].
Dnia [...] grudnia 2002 r. i J. K. oraz J. K. wystąpili z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za grunt o pow. [...] m² zajęty pod ul. [...].
Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za grunt o powierzchni [...] m², zajęty obecnie pod ul. [...], który pochodzi z nieruchomości hipotecznej "[...]".
Prezydent stwierdził, że kwestię odszkodowania reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, z 2000 r. poz. 543 ze zm.), który jest wyłączną podstawą prawną dla przyznania odszkodowania.
Z treści ust. 2 wymienionego art. jednoznacznie wynika, iż w trybie w nim określonym można jedynie dochodzić odszkodowania za:
- - dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.,
- - działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Prezydent uznał, że przewidziane w cytowanym wyżej przepisie warunki dotyczące przyznania odszkodowania za działkę, a więc możliwość przeznaczenia jej przed wejściem w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. odnoszą się wyłącznie do działki niezabudowanej.
Zgodnie zaś z zaświadczeniem Burmistrza Gminy W. [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. znak: [...] na nieruchomości położonej przy ul. [...] znajduje się murowany, nie podpiwniczony, parterowy budynek mieszkalny wybudowany przed rokiem 1945, co oznacza, że na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. tj. na dzień 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość była zabudowana.
Prezydent uznał więc, że nie można przyznać odszkodowania za działkę zabudowaną, gdyż nie mogła być ona przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, że odszkodowanie przysługuje za inną działkę niż ta pod domem jednorodzinnym.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli J. K. oraz J. K. - wnosząc o jej uchylenie i przyznanie odszkodowania.
Po rozpoznaniu odwołana, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lipca 2005 r. orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania.
Podtrzymał on stanowisko i argumentację Prezydenta odnośnie tego, że odszkodowanie nie przysługuje. Dodał, iż przedmiotem postępowania jest przyznanie odszkodowania tylko za działkę o pow. [...] m², która – w dacie wejścia w życie w/w dekretu z dnia 26 października1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy - nie była odrębną nieruchomością, gdyż stanowiła wtedy część nieruchomości hipotecznej "[...]" położonej w W. przy ul. [...]. Wobec czego nie ma potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestii, czy przedmiotowa część działki mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.
Wojewoda zaznaczył, też iż w myśl zaprezentowanego stanowiska doktryny (D. Kozłowska, E. Mzyk - Grunty, Warszawskie, Wydanie II, Zielona Góra 2000) odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym - lub jakimkolwiek innym - nie przysługuje.
W tej sytuacji, organ II instancji powołaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lipca 2005 r. jako prawidłową utrzymał w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. oraz J. K. wnosili o uchylenie obu powyższych decyzji jako wadliwych i niezgodnych z prawem.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją odwoławczą od ostatecznej decyzji administracyjnej a - jak wspomniano wyżej - ocenia ten akt pod względem legalności. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzje te zostały wydane bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 7, 77 i 80 kpa.
Obecnie kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 poz. 543 ze zm.) zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane tylko za:
- 1) gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r.,
- 2) dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.,
- 3) działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (a więc przed 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Z powołanego przepisu nie wynika jednak, jak to przyjął Prezydent Miasta W. i czego nie zakwestionował Wojewoda [...], że przedmiotem postępowania o odszkodowanie może być wyłącznie działka niezabudowana. Z treści art. 215 ust. 2 w/w ustawy nie można wyprowadzić takiej przesłanki. Wynika z niego, iż konieczne jest tylko wykazanie, że nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie jest natomiast istotne, czy była ona zabudowana.
Tak więc do przyznania odszkodowania za działkę potrzebne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek:
- - działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne,
- - poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Tych istotnych elementów organy nie wyjaśniły i nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Organy w ogóle nie zajmowały się kwestią, czy przedmiotowa działka mogła być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne w planach zagospodarowania przestrzennego. Organy nie wyjaśniły także, kiedy właściciele lub ich następcy prawni, zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką. Należało przy tym uwzględnić, że "faktyczna możliwość władania nieruchomością" o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 1998 r. IV SA 311/96 LEX nr 45948). Fakt późniejszego podziału działki (po dacie wejścia w życie w/w dekretu z dnia 26 października1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy) i wykorzystanie części działki na pas komunikacyjny ulicy [...], nie ma znaczenia w sprawie, gdyż podział nastąpił niezależnie od woli byłego właściciela.
Znaczenie ma tylko okoliczność, czy cała przedmiotowa działka o pow. [...] m², mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i kiedy poprzedni właściciele bądź ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią - po dniu 5 kwietnia 1958 r. czy przed tym dniem.
Ponieważ organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych do wydania prawidłowej decyzji, dlatego też Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lipca 2005 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr152 poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.