Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. (dalej jako: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W związku ze złożonym w dniu 17 października 2016 r. przez pełnomocnika skarżącej wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 2 listopada 2016 r. skarżąca została wezwana do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu.
W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej – W. P. (matka skarżącej) – złożyła w dniu 14 listopada 2016 r. (data prezentaty Sądu) podpisany przez siebie urzędowy formularz wniosku z dnia 10 listopada 2016 r. o prawo pomocy, w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych oraz zawarto informacje dotyczące stanu rodzinnego, majątku i dochodów.
Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2016 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku m. in. poprzez jego własnoręczne podpisanie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 8 grudnia 2016 r.
W dniu 12 grudnia 2016 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu, w którym wniesiono o ustanowienie adwokata.
Zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2016 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej z dnia 10 listopada 2016 r. o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wskazał również, że wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "ppsa")). Wyjaśnił, że ww. oświadczenia, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (252 § 1a ppsa).
W ocenie referendarza sądowego, w obecnym stanie prawnym, z uwagi na wprowadzenie do ustawy ppsa art. 252 § 1a ppsa utraciło aktualność stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Jak wyjaśnił referendarz, stanowisko takie powzięto mając na uwadze, że w analizowanym wówczas stanie prawnym ustawa ppsa nie nadawała sądowi uprawnienia do uprzedzenia oświadczającego (składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy) o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w związku z czym przyjęto, iż sam fakt zamieszczenia we wzorze formularzy oświadczenia o znajomości treści art. 233 § 1 kk nie mógł zostać uznany za argument przemawiający za wyłączeniem uprawnienia pełnomocnika strony do podpisania wniosku.
Referendarz wskazał, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym rygor odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (zeznań) został wprowadzony wprost do ustawy procesowej. Wydane stosowne rozporządzenie wykonawcze dotyczące określenia wzoru oświadczenia przewiduje w treści upoważnienia wymóg pouczenia wnioskodawcy o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (zeznań). Takie uregulowanie spełnia warunek przewidziany w art. 233 § 6 kk, pozwalający na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za podanie fałszywych danych w oświadczeniu.
W konsekwencji referendarz sądowy stwierdził, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym niepodpisanie wniosku o prawo pomocy przez osobę występującą z tym wnioskiem stanowi jego brak formalny, który nie może być uzupełniony przez pełnomocnika strony.
Nie zgadzając się z zarządzeniem referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej wniosła sprzeciw, wskazując, że wniosek złożyła w imieniu swoim i córki w celu ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wskazała, że pisze o sobie, gdyż to ona ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem dziecka i mieszkania. Ponadto podała, że nie zamieszkuje razem z córką i nie ma z nią żadnego kontaktu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Oznacza to, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ppsa, w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73) ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że skarga została wniesiona w dniu 6 lutego 2016 r. Tym samym należało uznać, że zastosowanie do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przepis art. 260 ppsa w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą zmieniającą.
Zgodnie ze znowelizowanym art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest dopuszczalność podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu przez pełnomocnika strony (W. P.).
W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, że z art. 252 § 1a ppsa, wprowadzającego klauzulę o rygorze odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, wynika ograniczenie zakresu pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd podziela stanowisko referendarza, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym niepodpisanie wniosku o prawo pomocy przez osobę występującą z tym wnioskiem stanowi jego brak formalny, który nie może być uzupełniony przez pełnomocnika strony. W związku z art. 252 § 1a ppsa za nieskuteczne należało uznać złożenie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy podpisanego przez pełnomocnika skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 2041/16, dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dodatkowo (jedynie na marginesie) trzeba wskazać, że oprócz kwestii formalnych (tj. niezłożenia oświadczenia o stanie majątkowym przez osobę do tego legitymowaną tj. przez skarżącą osobiście, jako że oświadczenie dotyczy jej majątku) wniosek o ustanowienie prawa pomocy i tak w ocenie Sądu podlegałby oddaleniu w oparciu o art. 247 ppsa. Przepis ten stanowi, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Trzeba podkreślić, że w kontrolowanej sprawie doszło do pozostawienia wniosku skarżącej bez rozpoznania z powodu nieuzupełnienia braków formalnych wniosku. Ocenie organu administracji nie podlegała zatem sytuacja materialna skarżącej jak również spełnienie przez nią przesłanek do otrzymywania świadczeń alimentacyjnych. Organ administracji w ogóle nie rozstrzygał merytorycznie ww sprawy lecz pozostawił wniosek bez rozpoznania z uwagi na to, że skarżąca nie zareagowała na pisemne (dwukrotnie awizowane) wezwanie organu I instancji do uzupełnienia braków formalnych wniosku.
W tym stanie rzeczy przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu udzielenia pomocy prawnej - w ocenie Sądu byłoby bezprzedmiotowe, gdyż kwestie prawne nie stanowią o istocie sprawy. W szczególności pozostawienie bez rozpoznania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych nie było wynikiem negatywnej oceny prawnej wniosku lecz złożenia wniosku niekompletnego.
Z powyższych względów, Sąd na postawie i art. 260 § 1 ppsa, postanowił jak w sentencji.