Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] o przyznaniu na okres od 1 grudnia 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych, utrzymało tę decyzję w mocy.
Decyzja Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2006 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia:
W dniu 28 września 2006 r. M. P. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej [...] W., zwanym dalej "OPS", wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na czworo dzieci tj. P., A., E. i A. P. Wnioskodawca dołączył do wniosku wymagane załączniki, w tym oświadczenie z dnia 28 września 2007 r. iż nie ma możliwości dostarczenia z urzędu skarbowego zaświadczenia o dochodach osiągniętych przez pełnoletniego syna K. P., ponieważ w roku 2005 nie uzyskiwał on dochodów opodatkowanych podatkiem dochodowym i w takiej sytuacji urząd skarbowy odmówi wydania zaświadczenia; nastąpiło to w roku ubiegłym i sytuacja nie uległa zmianie.
Ponadto wnioskodawca załączył oświadczenie K. P. z dnia 27 września 2006 r. o otrzymanym przez niego w roku 2005 stypendium [...] w łącznej kwocie [...] złotych oraz o braku możliwości dostarczenia z urzędu skarbowego zaświadczenia o dochodach osiągniętych w 2005 r., z uwagi na to, że nie uzyskał w tym okresie dochodów opodatkowanych podatkiem dochodowym (nie składał zeznania rocznego PIT). Wniosek M. P. został przyjęty przez OPS z adnotacją o przyjęciu warunkowym z równoczesnym wskazaniem, że dokumentem niezbędnym do przyznania świadczeń jest zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodach osiągniętych w roku 2005 przez K. P. i że uzupełnienie wskazanych braków winno nastąpić w terminie 14 dni od złożenia wniosku. Pismem z dnia 8 listopada 2006 r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych OPS zawiadomił M. P. o pozostawieniu bez rozpatrzenia jego wniosku z dnia 28 września 2006 r. o ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków z uwagi na niekompletność wniosku.
Następnie pismem z dnia 5 grudnia 2006 r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych OPS wezwał M. P. do uzupełnienia wniosku o brakujące zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, informując jednocześnie, że alternatywą dla tego dokumentu, w przypadku braku dochodów, jest postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia. Ponadto organ wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie K. P. załączone do wniosku z dnia 28 września 2006r. nie może stanowić dowodu w sprawie, gdyż z treści tego oświadczenia nie wynika, że osoba je składająca była pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie zeznań niezgodnych z prawdą. Wyjaśniono, że jest to wymóg formalny, konieczny do uznania oświadczenia za dowód w sprawie, w związku z czym przesłano stronie stosowny blankiet oświadczenia w celu jego wypełnienia i przekazania do OPS w terminie do 27 grudnia 2006 r.
W dniu 7 grudnia 2006 r. do OPS wpłynęło oświadczenie K. P. o nieosiąganiu w roku 2005 dochodów podlegających opodatkowaniem podatkiem dochodowym złożone na blankiecie zawierającym informację o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajanie prawdy, wynikającej z treści art. 233 kk. Do oświadczenia załączono kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] października 2006 r. o odmowie wydania K. P. zaświadczenia o dochodach osiągniętych w 2005 r. z powodu braku informacji o dochodach uzyskanych przez ww. w 2005 roku.
W tym stanie rzeczy Prezydent W. decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], na podstawie art. 5, art. 6, art. 12a, art. 14, art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), przyznał M. P. od dnia 1 grudnia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. świadczenia w formie: zasiłku rodzinnego na P. P. w kwocie [...] złotych miesięcznie oraz [...] dodatku do zasiłku w kwocie [...] złotych z tytułu [...]; zasiłku rodzinnego na A. P. w kwocie [...] złotych miesięcznie oraz [...] dodatku do zasiłku w kwocie [...] złotych z tytułu [...]; zasiłku rodzinnego na E. P. w kwocie [...] złotych miesięcznie, dodatku do zasiłku z tytułu [...] w kwocie [...] złotych miesięcznie oraz [...] dodatku w kwocie [...] złotych z tytułu [...] i zasiłku rodzinnego na A. P. w kwocie [...] złotych miesięcznie oraz dodatku do zasiłku z tytułu [...] w kwocie [...] złotych miesięcznie.
Organ pierwszej instancji powołując się na przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjaśnił, że prawo do ww. świadczeń ustalił od 1 grudnia 2006 r. tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z kompletnymi i prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Od powyższej decyzji M. P. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował datę, od której zostały przyznane świadczenia. W ocenie odwołującego się, powinny być one przyznane nie od 1 grudnia 2006 r., a od 1 września 2006 r., tj. od miesiąca, w którym złożył wniosek wraz z załącznikami. Zdaniem odwołującego się, organ pierwszej instancji bezpodstawnie domagał się od niego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o nieuzyskiwaniu przez syna K. P. dochodów w roku 2005. Wskazał, że stosowne oświadczenie o braku dochodu załączył do wniosku o przyznanie zasiłków. Do grudnia 2006 r. organ nie informował go, że oświadczenie złożone przez syna musi zawierać informację o konsekwencjach podania nieprawdziwych danych wynikających z art. 233 kk. Zdaniem odwołującego się, brak tego elementu oświadczenia syna nie czyni złożonej dokumentacji niekompletną w rozumieniu art. 64 § 2 kpa lub art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie uwzględniło odwołania i decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U.
Nr 105, poz. 881 ze zm.), wymienił szczegółowo dokumenty, jakie winny być załączone do wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego. Wskazał na możliwość żądania przez organ także innych dokumentów niż wymienione w cytowanym przepisie, jeżeli wymagają tego okoliczności sprawy. W ocenie Kolegium, skoro żądany przez podmiot realizujący świadczenia dokument został dołączony do dokumentów sprawy dopiero w dniu 7 grudnia 2006 r., organ prawidłowo ustalił, że należne wnioskodawcy świadczenie winno być wypłacane od 1 grudnia 2006 r.
M. P. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., w której zarzucił niezgodność z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji. Zdaniem skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując sprawę zignorowało przedstawiane przez niego fakty. Nie wzięło pod uwagę, że OPS otrzymał oświadczenia o braku dochodów jego syna razem z wnioskiem w dniu 28 września 2006 r. i nie miał wówczas zastrzeżeń co do formy tego oświadczenia. W dacie złożenia wniosku skarżący informował OPS, że nie może otrzymać zaświadczenia w urzędu skarbowego. M. P. podniósł, że przedłożone organowi pierwszej instancji w dniu 7 grudnia 2006 r. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o odmowie wydania zaświadczenia o dochodach syna nie było żądane przez organ, a zostało mu przedstawione z własnej inicjatywy wnioskodawcy celem wykazania braku możliwości uzyskania żądanego zaświadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte wnioskiem M. P. z dnia 28 września 2006 r. i dotyczyło ustalenia na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa do zasiłku rodzinnego dla czworga jego dzieci wraz z dodatkami do tych zasiłków. Poza sporem pozostaje uprawnienie wnioskodawcy do uzyskania wnioskowanych świadczeń. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do określenia daty, od której prawo to wnioskodawcy przysługuje.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepis ten, niewątpliwie mający na celu zmobilizowanie wnioskodawców do przedstawiania organowi kompletu dokumentacji pozwalającej na prawidłowe rozstrzygnięcie, nie może być interpretowany w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w określonych w art. 8 i art. 9 kpa zasad prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Służy temu m.in. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają obowiązek czuwania nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku postępowania.
Oznacza to, że skoro OPS uznał, że koniecznym dokumentem, od którego złożenia uzależnione jest ustalenie prawa do świadczenia, było oświadczenie złożone pod odpowiedzialnością karną z art. 233 kk, to - realizując obowiązek wynikający z art. 9 kpa - winien był wnioskodawcę o tym pouczyć w dniu składania wniosku.
W niniejszej sprawie organy obu instancji błędnie uznały, że kompletny i prawidłowo wypełniony wniosek został złożony przez M. P. dopiero w dniu 7 grudnia 2006 r., co pozwoliło od tego miesiąca przyznać wnioskodawcy świadczenie rodzinne wraz z dodatkami. Całkowicie bezzasadnie organy przyjęły, iż dopiero złożenie przez syna wnioskodawcy oświadczenia o braku dochodów na druku zawierającym informację o zapoznaniu się z treścią art. 233 kk, pozwoliło uznać to oświadczenie za dowód w sprawie. Jest to stanowisko sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 75 kpa, w myśl którego jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, jak również rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) nie zawierają wymogu składania oświadczeń zastrzeżonych rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń.
W tym stanie rzeczy uzależnienie przez organ administracji przyznania uprawnienia od złożenia oświadczenia w formie, która nie jest wymagana przepisem prawa, narusza zasadę wyrażoną w art. 75 kpa, jak również zasadę praworządności (art. 6 kpa). Ponadto należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 23 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieosiąganiu dochodów wymagane są jedynie od osób fizycznych osiągających wspomniane dochody.
Przestrzeganie podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest szczególnie ważne przy załatwianiu spraw z zakresu objętego ustawą o świadczeniach rodzinnych. System świadczeń rodzinnych jest formą pomocy Państwa dla rodzin, które z uwagi na swój status materialny wymagają wsparcia. Organy powołane do realizacji tych zadań publicznych nie powinny więc stwarzać nieuzasadnionych barier w dostępie do tej pomocy osobom, które spełniają określone w ustawie materialne przesłanki przyznania świadczenia.
W ocenie Sądu, w dacie złożenia przez M. P. wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego tj. w dniu 28 września 2006 r. organ dysponował wszystkimi dokumentami niezbędnymi do jego rozpoznania, wymaganymi przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych powinno być ustalone od września 2006 r. a nie - jak błędnie uznał organ - dopiero od grudnia 2006 r.
Oznacza to, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2007 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. jako naruszające art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz sprzeczne z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 8, 9 i 75 kpa podlegały uchyleniu.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.