Uzasadnienie
M. S. i A. S. (Skarżący), reprezentowani przez adwokat M. W., pismem z 28 stycznia 2022 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie grzywny Prezydentowi m.st. Warszawy (Prezydent) w związku z niewykonaniem przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 271/18, w przedmiocie zobowiązania do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] ozn. nr hip [...] pow. [...] m2. Skarżący wyjaśnili, że ww. wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że bezczynność Prezydenta miała charakter rażący i zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] ozn. nr hip [...] w terminie trzech miesięcy, od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Wskazali, że pomimo upływu wskazanego w ww. wyroku terminu sprawa do dnia dzisiejszego nie została rozpatrzona. Wskazali również, że wyrokiem z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt. I SA/Wa 2789/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył już Prezydentowi grzywnę w kwocie 2000 zł stwierdził ponadto, że bezczynność Prezydenta miała charakter rażący oraz przyznał dla Skarżących sumę pieniężną w wysokości 2000 zł. Zaznaczyli przy tym, że pismem z 25 marca 2021 r. wezwali Prezydenta do wykonania wyroku WSA w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 271/18.
Wobec powyższego wnieśli o wymierzenie grzywny Prezydentowi, przyznanie sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości na rzecz każdego ze Skarżących oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zażądali także rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie, zaznaczając, że organ podejmuje czynności zmierzające do merytorycznego zakończenia sprawy, co w ocenie organu, powinno nastąpić do 31 maja 2022 r. Organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi grzywny po raz kolejny.
Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Ponadto, zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.
Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 271/18, zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia wniosku z 1948 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], ozn. nr [...], o pow. [...] m2, w terminie trzech miesięcy, od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sądu uznał, że Prezydent dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Po wymierzeniu Prezydentowi grzywny wyrokiem z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt. I SA/Wa 2789/19, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu z 24 kwietnia 2020 r. wpłynęły do organu 23 grudnia 2020 r. Okolicznością niesporną jest, że do dnia wydania niniejszego orzeczenia, mimo uprzedniego wezwania organu przez Skarżących do wykonania prawomocnego wyroku z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 271/18, oraz mimo uprzedniego ukarania Prezydenta grzywną w 2020 r., organ ten nie rozstrzygnął sprawy objętej przedmiotowym wnioskiem.
Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z 18 grudnia 2018 r., sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny, jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.
Wobec powyższego uznać należało, że konieczne jest wymierzenie organowi grzywny w wysokości 4.000 (cztery tysiące) złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Uwzględniono przy tym fakt, że wcześniejszym wyrokiem wymierzono już Prezydentowi grzywny w wysokości 2.000 (dwa tysięce) złotych w związku z niewykonaniem wyroku z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 271/18.
Jednocześnie, w ocenie Sądu, obecna bezczynność organu, która wystąpiła po ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2018 r., nadal ma charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
W sprawie niniejszej Sąd, oceniając charakter bezczynności Prezydenta, wziął pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy, zapadły uprzednio w sprawie wyrok w przedmiocie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu, a w rezultacie nierespektowanie orzeczeń sądu. Przy czym Sądowi znany jest z urzędu fakt, że sprawy gruntów warszawskich należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż działanie organu w niniejszej sprawie jest opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, a podejmowane przez niego czynności mogły być wykonane w dużo krótszym czasie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Od dnia 23 grudnia 2020 r., tj. od dnia wpływu do organu prawomocnego wyroku o sygn. akt I SA/Wa 2789/19 o ukaranie Prezydenta grzywną za niewykonanie wspomnianego wyroku z 2018 r. wraz z aktami sprawy, organ pierwszą czynność procesową w sprawie, mającą odzwierciedlenie w materiale dowodowym, dokonał dopiero w dniu 12 kwietnia 2021 r., kiedy zawiadomił pełnomocnika Skarżących o przyczynach niezałatwienia sprawy i planowanym terminie rozpatrzenia wniosku odszkodowawczego do 30 czerwca 2021 r. W tej samej dacie organ wystąpił również do Biura Organizacji Urzędu m. st.
Warszawy z prośbą o udzielnie informacji na temat inwestycji prowadzonych na przedmiotowej nieruchomości oraz dat ich rozpoczęcia. Należy zauważyć przy tym, że od 7 września 2021 r. organ dysponował już analizą geodezyjną dotyczącą przedmiotowej nieruchomości warszawskiej. Przedstawiony sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, wystąpiły także okoliczności przemawiające za przyznaniem sumy pieniężnej w kwocie 2.000 (dwa tysiące) zł na rzecz każdego ze Skarżących. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla Skarżących za wieloletnie oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy zainicjowanej opisanym na wstępie wnioskiem z 1948 r. Wszak przepis ten ma także za zadanie kompensować doznaną przez stronę postępowania niedogodność z powodu bezczynności i przewlekłości organu, co w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie bez wątpienia miało miejsce.
Sąd dostrzegł również, że w realiach niniejszej sprawy, przyznanie przedmiotowych sum uzasadniają szczególne okoliczności sprawy, tj. rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak też uzasadniona obawa, że bez przyznania tej kwoty na rzecz Skarżących wyrok Sądu nadal nie zostanie wykonany. W ocenie Sądu, przyznana Skarżącym kwota powinna ostatecznie skłonić organ do rozpatrzenia złożonego przedmiotowego wniosku oraz wydania w tej sprawie rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku).