Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez spółkę [...] pod firmą [...] Spółka Akcyjna w likwidacji (obecnie [...] Sp. z o.o. [...] w [...]) utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...] z [...] maja 2016 r., umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lipca 1960 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej Spółce Akcyjnej "[...]" do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...] Nr hip. [...].
W skardze z 25 lutego 2021 r. na powyższą decyzję Skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 105 § 1 w zw. z art. 16 § 1 i art. 156 § 1 pkt 3) k.p.a. poprzez uznanie, iż nie jest dopuszczalne złożenie kolejnego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sytuacji zakończenia postępowania zainicjowanego poprzednim wnioskiem, podczas gdy decyzja SKO z [...] stycznia 2009 r. nr [...], którą organ zidentyfikował jako przeszkodę formalną dla merytorycznego rozpoznania sprawy była decyzją umarzającą postępowanie (nierozstrzygającą sprawy w sposób merytoryczny), a zatem nie kreuje stanu "tożsamości sprawy" ergo nie uniemożliwia złożenia ponownego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej;
- 2) naruszenie przepisu postępowania, a to art. 156 § 1 pkt 2) i 4) k.p.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej, pomimo zaistnienia dwóch przesłanek ustawowych, tj. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, w sytuacji w której organ miał obowiązek merytorycznie rozpoznać sprawę w związku z brakiem podstaw umorzenia postępowania (vide zarzut 1 powyżej).
Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji w całości, rozpoznanie skargi na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie skargi w postępowaniu uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2021 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Decyzja ta skierowana została bowiem do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu w dniu [...] lipca 2021 r., a sporządzonego w dniu [...] kwietnia 2020 r. przez Urząd Stanu Cywilnego w [...], odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że w dniu [...] kwietnia 2020 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji zmarł S. L., będący stroną postępowania administracyjnego w tej sprawie.
W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Aby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, opubl. w: OSP 2004/3/33 i wyroki WSA w Warszawie: z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03 i z dnia 16 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2800/19).
W związku z powyższym, zmarły w dniu [...] kwietnia 2020 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2021 r. S. L. nie mógł być stroną postępowania zakończonego tą decyzją. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową.
W tej sytuacji konieczne było stwierdzenie przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2021 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i umożliwienie czynnego udziału w postępowaniu nadzorczym następcom prawnym zmarłej strony.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne dla niej znaczenie i określi właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.
Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którymi sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.