Uzasadnienie
P. D. wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2008 r. uzupełnionym wnioskiem z dnia 21 maja 2008 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze swojej skargi na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia kredytu studenckiego.
Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r.
W dniu 11 czerwca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw P. D. od postanowienia z dnia 27 maja 2008 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację finansową. Podała, że zamieszkuje wraz z rodzicami w domu, który jest własnością rodziców jej ojca. Działalność gospodarcza prowadzona przez ojca skarżącej jest mało dochodowa, ponosi więc ona duże koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego, a także koszty leczenia matki będącej rekonwalescentka po [...]. Skarżąca podała, że ponosi koszty dojazdu do pracy w kwocie [...] złotych miesięcznie. Posiada samochód osobowy marki "[...]" o wartości [...] złotych. Rodzina skarżącej posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Trzyosobowe gospodarstwo domowe skarżącej utrzymuje się z jej dochodów z pracy w kwocie [...] złotych miesięcznie oraz dochodów jej ojca uzyskiwanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, wynoszących wg oświadczenia [...] złotych miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem skarżąca nie posiada żadnych oszczędnościami ani przedmiotów wartościowych oraz nie zatrudnia i nie pozostaje w innym w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.
W sprzeciwie skarżąca podniosła, że jej zarobki netto wynoszą [...] złotych, z czego większość środków przeznacza się na niezbędne utrzymanie rodziny, w związku z czym nie jest w stanie wygospodarować kwoty 200 złotych potrzebnej do opłacenia wpisu sądowego. Matka skarżącej jest osobą [...]. Ponadto rodzina skarżącej nie uzyskuje żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Większość z posiadanego pola o powierzchni [...] ha jest wydzierżawiona, zaś pozostała część wykorzystywana jest pod uprawy warzywne na własne potrzeby. Dopłaty z Unii Europejskiej uzyskiwane przez ojca skarżącej są przeznaczane na zakup nasion, nawozów i oprysków.
Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił się do skarżącej o nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego przez ojca skarżącej J. D. dochodu za rok 2007 oraz dokumentów wskazujących na wysokość przyznanych w 2007r. dopłat unijnych.
W odpowiedzi skarżąca nadesłała dokumenty, z których wynikało, że J. D. uzyskał w 2007 r. dochód w wysokości [...] złotych, zaś płatności do gruntów rolnych na rok 2007 r. z Unii Europejskiej przyznano mu w wysokości [...] złotych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
W niniejszej sprawie P. D. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 powołanej wyżej ustawy, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl tego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje - gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy sprowadza się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej.
W badanej sprawie P. D. wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w pełnej wysokości bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Przedstawiony stan faktyczny dotyczący jej sytuacji materialnej pozwala na stwierdzenie, że poniesienie kosztów procesu może przekraczać możliwości finansowe skarżącej i jej rodziny. W tej sytuacji należy przyjąć, że poniesienie kosztów procesu w pełnej wysokości może spowodować uszczerbek w jej niezbędnych kosztach utrzymania - co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.