Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] dotyczącą przyznania zasiłku rodzinnego dla syna D. S., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
W jej uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że Prezydent W. decyzją z [...] grudnia 2005 r. przyznał G. S. zasiłek rodzinny dla syna D. S. na okres od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, równocześnie odmówił wnioskodawczyni przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.
W sytuacji wnioskodawczyni, której były mąż wychowuje drugiego syna, organ I instancji uznał, że wyrok rozwodowy orzekający także o miejscu pobytu dzieci można uznać za wyrok oddalający powództwo o alimenty dla syna D. Równocześnie organ I instancji wyjaśnił, że nie jest możliwe przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż art. 12 ust. 1 ustawy przewiduje przyznania takiego dodatku osobie, która nie ma orzeczonych alimentów tylko w sytuacji, kiedy drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany.
Od decyzji tej G. S. złożyła odwołanie podnosząc, że uważa ją za niesprawiedliwą z powodu odmowy przyznania jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może
I SA/Wa 626/06 ono zostać uwzględnione. Organ II instancji podkreślił, że w przedstawionej sprawie orzekał na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Przywołał obowiązujące od dnia 1 stycznia 2006 r. brzmie-nie art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznał, że przyznanie zasił-ku rodzinnego wnioskodawczyni było zgodne z prawem. Równocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawodawca odmiennie potraktował sprawę przyzna-nia dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Ten dodatek można przyznać osobie nieotrzymującej alimentów tylko w przypadku, jeżeli nie zasą-dzenie świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka wynika z faktu, że drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji uznał, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2005 r. jest zgodna z prawem i utrzymał ją w mocy.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. G. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że czuje się bardzo pokrzywdzona odmową przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Uznaje wydaną decyzję za niesprawiedliwą i dlatego zaskarża ją do sądu administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z pra-wem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj-nymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
I SA/Wa 626/06
Skarżąca kwestionuje wydaną decyzję administracyjną jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje jednak na nieza-sadność skargi.
Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadcze-niach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i w oparciu o właściwie zinterpretowane przepisy powo-łanej ustawy orzekły o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku ro-dzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz zasadnie odmówiły przyzna-nia dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
W brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji art. 3 pkt 17a, art. 7 pkt 5 oraz art. 11 a tej ustawy stanowiły, że osobą samotnie wy-chowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chy-ba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zo-stało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nie-znany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z ro-dziców zostało oddalone lub sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.
Natomiast dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany.
Niewątpliwe z treści art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że dodatek, o którym w nim mowa, dotyczy jedynie wychowywania dziecka, które jest przynajmniej tzw. półsierotą, czyli dzieckiem posiadającym tylko jedno
I SA/Wa 626/06 z rodziców (zgodnie z definicją zawartą w "Słowniku języka polskiego" pod red. nauk. M. Szymczaka, II tom, wyd. PWN, Warszawa 1979), ponieważ drugie nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany. Gdyby przepis ten został inaczej sformu- łowany i nie był nazywany dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziec-ka (lecz np. dodatkiem sierocym), to jego redakcja nie wprowadzałaby w błąd potencjalnych odbiorców, zwłaszcza, że samotne wychowywanie dziecka jest już jednym z warunków do przyznania "zasiłku rodzinnego". Jednakże kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie podlegają sprawy prawidłowości, zasadności przyjęcia określonych rozwiązań, racjonalności po-stępowania ustawodawcy ani analiza poprawności użytego przez ustawodawcę nazewnictwa. Zagadnienia te nie są także decydujące przy ocenie prawidłowości zastosowania przez organ obowiązujących przepisów prawa.
W tej sytuacji wyjaśnić należy, że przepisy, na mocy których wydana zo-stała zaskarżona decyzja, zawarte są w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), który to akt jest częścią regulacji prawnych dotyczących pomocy, jakiej Państwo udziela oso-bom, które z różnych powodów znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Dlatego też przepisy tej ustawy należy analizować w kontekście całego systemu pań-stwowej pomocy społecznej, na który składają się przede wszystkim takie akty rangi ustawowej jak: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustawy z dnia 7 września 1991 o systemie oświaty, ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. czy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".
Przepisy te są również częścią całego systemu prawnego obowiązującego w Polsce, dlatego należy je również anali-zować w kontekście odpowiednich przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opie-kuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyj-nej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm).
I SA/Wa 626/06
Przepisy działu III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego szczegółowo re-gulują w art. 128+144 podmiotowy i przedmiotowy zakres obowiązku alimenta-cyjnego. Z treści art. 133 §1 tej ustawy wynika, że to rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Żaden z tych przepisów nie zobowiązuje Państwa do przejęcia tego obowiązku w jakiejkolwiek sytuacji. Osoba, której przyznane zostały przez sąd świadczenia alimentacyjne, może ich dochodzić na drodze postępowania komorniczego. W ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o za-liczce alimentacyjnej ustawodawca określił zasady postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wyko-nawczego, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego jest bez-skuteczna oraz zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samot-nie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna.
Uzupeł-nieniem tych przepisów jest przepis art. 11a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), który dotyczy sytuacji dzieci wychowywanych przez jednego z rodziców nie z powodu takiej decyzji rodziców, lecz przede wszystkim z powodu śmierci drugiego z rodziców, który na mocy wyżej przywołanych przepisów byłby zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz swojego dziecka oraz w sytuacji, w której ojciec dziec-ka jest nieznany, a więc brak jest możliwości określenia osoby zobowiązanej do takich świadczeń. Nie dotyczy ten przepis sytuacji, w której osoba samodzielnie wychowuje dziecko w związku z podjętymi przez siebie życiowymi decyzjami, a nie wspomnianymi wyżej okolicznościami, na które nie miała wpływu.
W rozpatrywanej sprawie na mocy prawomocnego orzeczenia sądowego po rozwodzie przy każdym z rodziców pozostało jedno z dzieci, które w całości jest na utrzymaniu tego rodzica, z którym pozostało i dlatego sąd nie zasądził na rzecz drugiego z dzieci alimentów od drugiego z rodziców. W takiej sytuacji choć skarżąca faktycznie samotnie wychowuje jedno ze swoich dzieci, nie mo-że uzyskać na podstawie art. 11a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świad-czeniach rodzinnych "dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka" do
I SA/Wa 626/06 zasiłku rodzinnego. Niezależnie od zasygnalizowanej wcześniej kwestii utraty klarownego związku pomiędzy nazwami poszczególnych świadczeń pomocy społecznej, a ustawowo określonymi warunkami do ich przyznania, ocena, które z warunków są spełnione w sytuacji życiowej skarżącej nie budzi wątpliwości. Z analizy akt sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i w sposób wy-czerpujący przedstawił okoliczności, które przesądziły, iż brak jest prawnych możliwości przyznania skarżącej żądanego świadczenia.
Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd uznał, że ani zaskarżona decyzja, ani utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.