Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu Minister Skarbu Państwa przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Pismem z dnia 19 grudnia 1990 r. A. K. wniósł do Urzędu Rejonowego w Ś. wniosek o przyznanie nieruchomości w zamian za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu 11 czerwca 1992 r. wniosek o rekompensatę za mienie pozostawione na Wschodzie złożyła T. P. W swoim wniosku strona wskazała, że nabyła prawo do spadku wraz z swoimi dziećmi J. J. oraz J. K. Ponadto w dniu 30 lipca 1992 r. o ekwiwalent za pozostawione mienie wystąpiła D. K. Pismem z dnia 11 stycznia 1994 r. Urząd Rejonowy w Ś. poinformował strony, iż w ramach realizacji prawa do rekompensaty istnieje możliwość wykupienia mieszkania komunalnego. W odpowiedzi na powyższe J. J. oświadczyła, iż wyraża zgodę na wykup mieszkania komunalnego, a następnie załączyła operat szacunkowy pozostawionej nieruchomości.
Następnie Urząd Rejonowy w Ś. powiadomił T. P. (pismo z dnia 10 stycznia 1995 r.), iż do nabycia prawa własności lokalu potrzebne jest zrzeczenie się prawa do rekompensaty przez pozostałych spadkobierców. W przedmiotowym piśmie zwrócono przy tym uwagę na obowiązującą wówczas zasadę legitymacji łącznej wszystkich uprawnionych osób.
W 2007 r. do Wojewody [...] ponowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli: A. K., D. K., J. J., M. K. oraz J. K. Wraz ze swoimi podaniami strony przedstawiły dowody na potrzeby postępowania.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 13 ust. 2 i 3 oraz art. 2, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, po ponownym rozpatrzeniu wniosków stron w następstwie decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2011 r., odmówił potwierdzenia na rzecz M. K., D. K., A. K., J. J. oraz J. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. K. nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi W., ze względu na wcześniejszą realizację tego prawa, w kwocie przewyższającej roszczenie przysługujące w granicach art. 13 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ zaznaczył przy tym, że decyzja nie obejmuje kwestii potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz pozostałych spadkobierców J. K., którzy nie złożyli wniosków i nie brali udziału w niniejszym postępowaniu: W. K., D. K., J. K., P. K. i A. K., a ponadto spadkobierców T. P. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z całokształtu przedłożonego do akt sprawy materiału dowodowego wynika, że J. K. pozostawiła poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zabudowaną nieruchomość o powierzchni [...] ha.
Dowody potwierdzają ponadto okoliczności związane z repatriacją jej rodziny po wojnie. Organ wojewódzki ustalił ponadto okoliczność wcześniejszej realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. K. Pismem z dnia 29 maja 2008 r. Urząd Gminy w K. przesłał dokumenty dotyczące gospodarstwa, które wyżej wymieniona uzyskała w R. w 1948 r. Wojewoda wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] grudnia 1963 r. potwierdza zwolnienie od obowiązku uiszczenia ceny nabycia, a akt notarialny z dnia [...] grudnia 1963 r. świadczy o tym, że J.K. sprzedała tę nieruchomość.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Wojewoda [...] stwierdził, iż wnioskodawcy spełniają przesłanki ustawowe potwierdzenia prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przedmiotowe orzeczenie nie objęło osób, które nie złożyły wniosków. W odpowiedzi na wezwanie zawarte w postanowieniu strony przedstawiły dwa operaty szacunkowe. Pierwszy z nich określał wartość nieruchomości położonej we wsi R., nabytej w dniu [...] grudnia 1948 r. na kwotę [...] zł, natomiast drugi dotyczył mienia pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, określając jego wartość na kwotę [...] zł.
W piśmie z dnia 8 września 2011 r. Wojewoda [...] wskazał, iż załączone operaty zawierają nieprawidłowości. Strony przedłożyły poprawiony operat szacunkowy zawierający wycenę nieruchomości pozostawionej w miejscowości W. w dawnym województwie [...].
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. Wojewoda [...] uchylił postanowienie z dnia [...] marca 2011 r. oraz uznał ponownie, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wymogi przyznania prawa do rekompensaty, a dzień później wydał decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania A. K., decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły wątpliwości co do tego, że spadkobiercy J. K. spełniają przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty. Okoliczności te zostały ustalone już w roku 1948 r., kiedy to sama właścicielka ubiegała się o przyznanie prawa do rekompensaty. Organ odwoławczy podzielił też ustalenia organu I instancji w przedmiocie powierzchni pozostawionej nieruchomości. Dokument przedstawiający opis mienia pozostawionego oraz orzeczenie P.U.R. wydane na jego podstawie są dowodami bezpośrednimi, obrazującymi sytuację mienia pozostawionego przez J. K. w czasie opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej. Powołując się jednak na przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., głównie art. 6 ust. 3 oraz art. 13 ust. 2 Minister stwierdził, że zaistniała konieczność zastosowania przepisów przewidujących pomniejszenie świadczenia pieniężnego, w wysokości przewidzianej w art. 13 o wartość praw nabytych na podstawie poprzednio obowiązujących regulacji w ramach realizacji prawa do rekompensaty.
Jednocześnie Minister zaznaczył, że sama strona w swoim odwołaniu nie podniosła w zasadzie zarzutu przeciwko pomniejszeniu wysokości świadczenia pieniężnego, nie zakwestionowała ani trafności dokonanej wykładni, ani też prawidłowości poszczególnych wyliczeń, zawartych w decyzji organu I instancji.
Tym samym za prawidłowe Minister uznał stanowisko organu I instancji odmawiające potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Skargę na decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. wniosła A. K., zarzucając naruszenie słusznego interesu strony oraz przewlekłość postępowania trwającego ponad 21 lat, jak również niedopełnienie przez organ prowadzący sprawę obowiązków wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności z jego zasad ogólnych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy po raz kolejny skarżąca podkreśliła, że nie może kwestionować przepisu art. 13 ustawy zabużańskiej oraz wyliczeń dokonanych przez specjalistów w przedłożonych operatach szacunkowych, jednak może kwestionować sposób prowadzenia postępowania, w szczególności rażącą przewlekłość postępowania oraz niedopełnienie obowiązków wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. W jej ocenie spadkobiercy J. K. spełniają przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, co potwierdził organ odwoławczy.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem.
Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą" wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945 (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy);
2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy);
3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy).
Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należało dołączyć dokumenty wymienione w art. 6 przedmiotowej ustawy. W przypadku niespełnienia wymogów zawartych w ust. 1-3 w/w artykułu wojewoda zobowiązany był wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 6 ust. 6).
W przedmiotowej sprawie nie są sporne kwestie spełnienia przesłanek z art. 3 ww. ustawy, nie jest tez kwestionowany fakt nabycia przez J. K. nieruchomości w miejscowości R. Istotne w przedmiotowej sprawie jest to, że wysokość świadczenia rekompensacyjnego nie odpowiada pełnej wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, lecz nie może być większa, niż 20 % wartości nieruchomości pozostawionej (art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). W przypadku osób, które na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyły na własność nieruchomość Skarbu Państwa (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) wysokość świadczenia pieniężnego pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości przez właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 13 ust. 3 ustawy). Jak wynika z akt sprawy poprzedniczka prawa skarżącej J. K. w 1948 r. ubiegała się o przyznanie rekompensaty i w zamian za tę rekompensatę uzyskała prawo do gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości R., które następnie sprzedała aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1963 r. Wartość tego gospodarstwa została wyliczona na kwotę [...] zł, zaś wartość gospodarstwa pozostawionego poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej w miejscowości W. na kwotę [...] zł.
Ustalając obecnie wartość majątku pozostawionego przez J. K. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na kwotę [...] zł, a następnie obliczając wysokość rekompensaty należnej jej spadkobiercom, wynoszącej - stosownie do art. 13 ust. 2 i 3 ustawy - 20% wartości pozostawionych nieruchomości (tj. [...] zł), organy prawidłowo zaliczyły na jej poczet wartość nieruchomości uprzednio otrzymanej od Skarbu Państwa jako ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Ustaleń tych organy dokonały w oparciu o przedstawione przez skarżącą i załączone do akt administracyjnych operaty szacunkowe.
Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest sporządzany z uwzględnieniem dowodów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 1-3 i ust. 5 oraz ust. 3 ustawy dodowami stanowiącymi podstawę ustalenia przedmiotu wyceny są zatem: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w szczególności urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw bądź – w przypadku braku tych dokumentów oświadczenia świadków spełniające wymogi art. 6 ust. 5 ustawy;
2) dokumenty urzędowe poświadczające nabycie nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów w ramach realizacji prawa do rekompensaty. Z przedstawionych operatów szacunkowych wynika, że wartość nabytej przez J. K. od Skarbu Państwa nieruchomości wynosi [...] zł, a tym samym przekracza 20% wartości pozostawionego mienia. W przypadku natomiast wystąpienia ujemnej różnicy pomiędzy 20% wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP i wartości nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa w ramach ekwiwalentu za pozostawione mienie, organ zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/045 wynika, że przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Zaakcentowano również, że w odniesieniu do tych osób (inaczej niż w przypadku nacjonalizacji mienia) nie nastąpiło przymusowe przejęcie ich praw majątkowych lub zarządu mieniem przez państwo polskie czy jego instytucje. Państwo polskie, a z instytucjonalnego punktu widzenia - Skarb Państwa Rzeczypospolitej Polskiej - nie stało się bowiem beneficjentem przejęcia czy też tylko użytkownikiem mienia (ruchomego oraz nieruchomego) pozostawionego poza wschodnimi granicami państwa polskiego a zmiana granic nie została spowodowana przez państwo polskie ani nie przyczyniło się ono do tej zmiany. Zatem kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach.
W tej sytuacji trafna jest ocena organów, iż rekompensata za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w świetle obowiązujących przepisów została w całości wykorzystana. Zasadnie zatem Wojewoda [...] odmówił wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spadkobiercom J. K. prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy.
W odniesieniu do argumentacji zamieszczonej w skardze zaznaczyć należy, że w skardze na akt administracyjny Sąd nie rozpoznaje zarzutów co do długotrwałości prowadzonego postępowania. Zagadnienia te mają znaczenie przy rozpoznawaniu przewlekłości czy bezczynności organu. Długotrwałe prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, aczkolwiek naganne, nie ma wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.