Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. O. nieruchomości położonej w [...], w województwie [...].
Z ustaleń organu wynika, że z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP wystąpiła M. M. – spadkobierczyni właściciela pozostawionej nieruchomości A. O. Wniosek został złożony 26 sierpnia 2014 r. Organ przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w powołanym przepisie, w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy, możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania.
Niezależnie jednak od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełnić kryteria określone w jednym z tych przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której "pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu postępowania Cywilnego) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkanie wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (art. 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.). Zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą wystąpić łącznie. Dla przyjęcia zatem miejsca zamieszkania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie kumulatywnie dwóch przesłanek: zamieszkanie i zamiar stałego pobytu w określonej miejscowości.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, które organ szczegółowo w uzasadnieniu decyzji wymienił, organ stwierdził, że podczas ustalania czy były właściciel posiadający przed II Wojną Światową nieruchomości zarówno w granicach obecnego państwa polskiego, jak i w granicach II RP spełnia wymogi określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. do otrzymania rekompensaty, zasadnym jest określenie jego miejsca zamieszkania z uwagi na obiektywnie sprawdzalne "centrum życiowe", które posiadał na dzień 1 września 1939 r.
Przenosząc te rozważania na grunt przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że we wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z 26 sierpnia 2014 r. M. M. poinformowała, że A. O. mieszał i pracował w [...]. W akcie notarialnym przenoszącym własność nieruchomości znajdującej się w [...] wpisano jako miejsce zamieszkania [...]. Nabycie niezabudowanego gruntu w mieście [...] w maju 1939 r., w opinii organu, nie można uznać, że nieruchomość ta była "centrum życiowym" właściciela, a tym samym stanowiła główne miejsce jego zamieszkania oraz pracy. Mając to na uwadze organ uznał, że A. O. przed wojną, w czasie jej trwania i po jej zakończeniu nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, lecz jedynym miejscem zamieszkania było miasto [...]. W związku z tym organ uznał za zasadne wydanie przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty i utrzymał ją w mocy.
W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji M. M. zarzuciła organowi wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem:
- a) przepisów prawa materialnego, a to art. 2 pkt 1 lit. a-c w znowelizowanym brzemieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 2 pkt 1 tiret jeden w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,
- b) przepisów prawa procesowego, tj. art. 10, art. 15, art. 15 w zw. z art. 10 i w zw. z art. 78 § 1 i art. 81, art. 7, 8, 11, 77 § 1, art. 80, art. 86, art. 107 § 1 i § 3 – wszystkie Kodeksu postępowania administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest nieuzasadniona.
Przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą być spełnione kumulatywnie, aby zostało przyznane prawo do rekompensaty określone są w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.). Jedną z takich przesłanek określonych w art. 2 pkt 1 tej ustawy jest wymóg by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów wymienionych w pkt a-c tego przepisu.
W sprawie jest bezsporne, że A. O. pozostawił poza obecnymi granicami RP – w [...], parcelę gruntową [...] o pow. [...] m2, którą kupił aktem notarialnym sporządzonym [...] maja 1939 r. Z treści tego aktu wynika, że parcela stanowiła pusty plac budowlany. W akcie notarialnym wpisane zostało, że nabywca nieruchomości A. O. jest przemysłowcem w [...], zamieszkały w [...] ulica [...]. W ankietach sporządzonych osobiście przez A. O. celem otrzymania dowodu osobistego, datowanych w roku 1953 i 1955 podał, że do 1939 roku, jak i w czasie okupacji mieszkał w [...]. Wnioskodawczyni M. M. we wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z 26 sierpnia 2014 r. podała, że właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP nie mieszkał w niej na stałe, ale tylko bywał tam, natomiast mieszkał w [...] i tu pracował zarobkowo.
Z wszystkich tych dowodów wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, że miejscem zamieszkania A. O. do wybuchu II Wojny Światowej, jak i w jej trakcie, była [...]. W tym mieście mieszkał i pracował. Tak więc to [...] była jego centrum życiowym. W żadnym razie fakt, że był właścicielem niezabudowanej parceli gruntowej w [...] nie świadczy, że w tej miejscowości miał miejsce zamieszkania – nie odpowiada to żadnemu kryterium miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy z 8 lipca 2005 r.
Prawidłowo zatem organ w zaskarżonej decyzji uznał, że A. O. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP. W tej sytuacji wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony dopiero w sierpniu 2014 r. przez M. M. należy uznać za złożony po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie bowiem z tym przepisem termin na składanie wniosków upłynął z dniem 31 grudnia 2008 roku. Złożenie wniosku z przekroczeniem tego terminu skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej potwierdzenie prawa do rekompensaty, o czym stanowi art. 7 ust. 2 powołanej ustawy. Trzeba mieć na uwadze, że w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stworzono możliwość osobom, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienionej w art. 1 wystąpienie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane tą ustawą.
Zmiany dokonane ustawą dotyczące oceny spełnienia wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w odniesieniu do A. O. nie mają żadnego wpływu, dlatego też nie ma zastosowania termin wskazany w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Zatem wniosek M. M.jako złożony po 31 grudnia 2008 r. uzasadnia odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca zarzuca w skardze naruszenie przez organ odwoławczy art. 10 KPA poprzez naruszenie zasady wysłuchania strony, a przede wszystkim brak umożliwienia jej przed samym wydaniem decyzji zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Poprzez naruszenie art. 10 KPA została pozbawiona możliwości zgłoszenia dowodu w postaci zeznań świadka J. R., obecnie na stałe zamieszkującego w USA, na okoliczność miejsca zamieszkania, dodatkowych miejsc zamieszkania, prowadzenia interesów, związków emocjonalnych, zawodowych i towarzyskich A. O. ze [...], co miało kluczowe znaczenie dla wykazania spełnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Sąd stwierdza, że organ odwoławczy naruszył art. 10 § 1 KPA, gdyż nie zawiadomił skarżącej, w trybie tego przepisu, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań. Jednakże, w ocenie Sądu, naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. W postępowaniu odwoławczym organ nie przeprowadzał nowych dowodów i nie gromadził nowych materiałów. Postępowanie to sprowadziło się do analizy i oceny dowodów i materiałów zgromadzonych w postępowaniu przed organem I instancji. Zatem były one znane skarżącej i mogła się do nich ustosunkować w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i w odwołaniu od decyzji Wojewody [...].
Nadto w skardze skarżąca nie wykazała jakie jeszcze zamierzała przedstawić okoliczności, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast co do pozbawienia ją możliwości zgłoszenia dowodu w postaci zeznań świadka J. R. na okoliczności wskazane w pkt 6 skargi, to należy stwierdzić, że nieprzeprowadzenie tego dowodu również pozostaje bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Z oświadczenia złożonego przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie sądowej 16 października 2018 r. wynika, że J. R. jest synem szwagierki A. O., a więc osobą obcą dla właściciela pozostawionej nieruchomości. Świadek urodził się w 1955 r., a wiadomości dotyczące zamieszkiwania A. O. posiada z przekazów rodzinnych. Zeznania takiego świadka, który wiedzę posiada od innych osób nie mogą podważyć wiedzy pochodzącej wprost z dokumentów, w tym dokumentów sporządzonych osobiście przez właściciela pozostawionej nieruchomości.
W świetle powyższych ustaleń pozostałe zarzuty skargi naruszenia tak przepisów prawa procesowego, jak i materialnego należy uznać za niezasadne. Mając to na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.