Uzasadnienie
Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], po rozpoznania wniosku H. D. z dnia [...] stycznia 2015 r., odmówił na podstawie art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163) przyznania zasiłku celowego w miesiącu styczniu 2015 r.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanego zasiłku celowego spowodowana była niewyrażaniem zgody przez H. D. na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymało w całości decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 12 stycznia 2015 r. H. D. wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku specjalnego, ze względu na trudną sytuację finansową i materialną w wysokości 300 (trzysta) złotych. W dniu 15 stycznia 2015 r. pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej udał się do ww. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, lecz nie zastał go w miejscu zamieszkania, a dom był zamknięty. Kolegium wskazało, że w tym samym dniu wnioskodawca wystosował do Ośrodka Pomocy Społecznej pismo w którym domagał się aby nie przyjeżdżał do niego pracownik socjalny i aby przyznano mu wnioskowaną pomoc. Do pisma tego załączył odcinek renty za wrzesień i październik 2014 r. Następnie pismem z dnia 16 stycznia 2015 r. organ pomocowy wystąpił do H. D. o wskazanie daty, kiedy będzie możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania, zaznaczają, że jest on niezbędny do wydania decyzji.
W odpowiedzi na to pismo H. D. pismem z dnia 20 stycznia 2015 r. oznajmił, że nie zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i uważa, że pomoc finansowa o którą wystąpił i tak powinna mu zostać przyznana, gdyż jego sytuacja materialna jest znana organowi pomocowemu. Następnie w dniu 22 stycznia 2015 r. pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wraz z dzielnicowym udał się do miejsca zamieszkania wnioskodawcy w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z notatki służbowej pracownika socjalnego z tej wizyty wynika, że dom był zamknięty, a w środku znajdował się H. D., gdyż przez okno było widać jego obecność. W kolejnym piśmie z dnia 22 stycznia 2015 r. organ pomocowy wezwał wnioskodawcę do stawienia się w organie, w terminie 7 dni, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismem datowanym na dzień 16 lutego 2015 r. wnioskodawca został poinformowany, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który jest podstawą do przyznania pomocy skutkuje wydanie decyzji odmownej.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie świadczenia z pomocy społecznej, którym jest także zasiłek celowy, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, sporządzonego w oparciu o art. 107 ww. ustawy. Wywiad taki pozwala pracownikowi socjalnemu dokonania właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy. Szczegółowe zasady przeprowadzenia wywiadu oraz jego wzór określa § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r,. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U z 2012 r., poz. 712).
Natomiast zgodnie z treścią art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej wynika, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenie z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Reasumując Kolegium wskazało, że słusznie organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia, ze względu na brak możliwości zbadania sytuacji socjalno-bytowej wnioskodawcy.
Skargę na powyższą decyzję do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył H. D., wnosząc o jej zmianę i wskazując że ze względu na ciężką chorobę psychiczną należy mu się wnioskowana pomoc.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C. odmawiająca przyznania H. D. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w miesiącu styczniu 2015 r w wysokości 300 (trzysta) złotych. Zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczeń był brak współdziałania H. D. z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, przejawiający odmową wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy finansowej w formie zasiłków celowych (art. 39 u.p.s.), przyznawanych osobom spełniającym kryterium dochodowe określone w art. 8 ust.1 (dla osoby samotnie gospodarującej wynosi ono 542 złotych) oraz zasiłków celowych specjalnych (art. 40 i art. 41 u.p.s.), które mogą być przyznane osobom albo rodzinom o dochodach przekraczających kryteria dochodowe.
Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Współpraca ta przejawie się między innymi w umożliwianiu organom prowadzącym postępowanie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, względnie aktualizacji uprzednio przeprowadzonego wywiadu, w toku którego ustalona będzie przede wszystkim aktualna sytuacja osobista i majątkowa osoby zawracającej się o udzielanie wsparcia jak również istotne okoliczności faktyczne, wskazujące na zaistnienie określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej przesłanek pozwalających organowi na przyznanie świadczenia.
Brak zaś współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić, stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Bezsporne jest bowiem, że wnioskujący o przyznanie pomocy społecznej H. D. nie wyraził zgody na przeprowadzenie w jego miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego, pomimo kilkukrotnie kierowanych do niego pism przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w sprawie ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Także wizyty pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania ww. nie pozwoliły na ustalenie sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy.
Zważyć przy tym należy, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (aktualizacji tego wywiadu), jest niezbędnym elementem postępowania dowodowego w sprawach o przyznanie pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
W szczególności zaś z art. 107 ust. 4a u.p.s. jednoznacznie wynika, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Słuszne jest zatem wyrażane w orzecznictwie zapatrywanie, stosownie do którego utrudnianie lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w pełni uzasadniają odmowę przyznania świadczenia (por. wyroki NSA: z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11; z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1753/09; z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 561/08, z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 634/09 oraz z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1765/07 - publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Strona wnioskująca o pomoc społeczną musi się liczyć z tym, że uzyskanie pomocy Państwa wiązać się będzie również z koniecznością aktywnego jej uczestnictwa w czynnościach podejmowanych w tych sprawach przez organy administracji publicznej w ramach postepowania dowodowego.
Odmowa podjęcia współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, uprawniała zatem Wójta Gminy C. do negatywnego załatwienia jego wniosku. Tym samym decyzja organu pierwszej instancji, w ocenie Sądu, odpowiada prawu i nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Nie narusza więc również prawa utrzymująca to rozstrzygnięcie w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. Ustalenia stanu faktycznego sprawy znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, a w toku rozpoznawania wniosku organy nie uchybiły zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.