Uzasadnienie
W.R. złożył skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [...] lutego 1971 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. działając na podstawie art. 1 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] (Dz. U. Nr 46, poz. 339), zwanego dalej "dekretem", orzekło o przejęciu nieruchomości rolnej położonej we wsi S., pow. [...] o powierzchni ok. [...] ha, stanowiącej własność J.R..
Następnie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L., po rozpatrzeniu odwołania J.R., decyzją z dnia [...] maja 1971 r., nr [...] utrzymało w mocy ww. rozstrzygnięcie PPRN w H..
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] maja 1971 r., nr [...] wystąpił W.R., reprezentowany przez A.S.. W wyniku rozpatrzenia wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] maja 1971 r., nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] lutego 1971 r., nr [...].
Wniosek w sprawie ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją Ministra z [...] grudnia 2014 r. złożył W.R., reprezentowany przez A.S.. Decyzji Ministra zarzuca naruszenie art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa przez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie. Dodatkowo wniosek zawierał zarzut naruszenia art. 156 § 1 kpa, z powodu nieprawidłowej oceny przesłanek zawartych we wniosku z dnia 4 grudnia 2012 r.
Rozpatrując niniejszą sprawę organ podkreślił, że stan faktyczny wynikający z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie uzasadnia zmiany decyzji Ministra.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego istotą jest zbadanie prawidłowości decyzji administracyjnej kończącej postępowanie pod względem jej zgodności z prawem. Z uwagi na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1, może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2013 r., I SA/Wa 1361/12, LEX nr 1314579). Z tego względu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzja - której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy - obarczona jest wadami, enumeratywnie wymienionymi w art. 156 § 1 kpa (wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1822/11, LEX nr 1336326).
Organ zaznaczył, że przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., stanowiły podstawę do dokonania przejęcia nieruchomości ziemskich (nie tylko o charakterze rolniczym) położonych na obszarze określonych województw, jeżeli w dniu wejścia dekretu w życie (tj. w dniu 10 sierpnia 1949 r.) nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Przez brak faktycznego władania należy tu rozumieć sytuację, gdy właściciel nie miał możliwości dokonywania żadnych dyspozycji dotyczących gruntu. Z punktu widzenia przepisów dekretu nie miał znaczenia powód ani sposób pozbawienia właściciela władztwa nad rzeczą. Przejęcie prawa własności na rzecz Państwa następowało na podstawie orzeczenia o przejęciu nieruchomości ziemskich, które miało charakter konstytutywny.
Podsumowując powyższe, dekret dawał podstawę do przejmowania nieruchomości ziemskich, które w dniu jego wejścia w życie spełniały łącznie wymienione wyżej przesłanki (położenie na określonym terytorium, brak faktycznego władania właściciela).
Decyzją stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania nieważnościowego, Wojewódzkie Prezydium Rady Narodowej w L. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Powiatowego Prezydium Rady Narodowej w H. z dnia [...] lutego 1971 r., znak: [...], wydane na podstawie art. 1 i 3 dekretu, którym orzeczono o przejęciu na Skarb Państwa nieruchomości rolnej położonej we wsi S., powiat [...] o powierzchni około [...] ha, stanowiącej własność J.R. syna P.. Wynika z tego, że oba wymienione rozstrzygnięcia wydane zostały przez uprawnione do tego organy, zatem nie można uznać zarzutu naruszenia art. 3 dekretu za uzasadniony. Wskazać również należy, iż treść wymienionych decyzji jasno wskazuje, że przejęta nieruchomość rolna położona była na terenie powiatu [...], a więc w ramach województwa [...]. Z tego względu nie ma podstaw do uznania zarzutu dotyczącego naruszenia art. 1 dekretu.
Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu w postaci Karty przesiedleńczej Nr [...], wydanej przez Państwowy Urząd Repatriacji Powiatowy Oddział w H. w dniu [...] czerwca 1947 r. wynika, że J.R. (właściciel gospodarstwa rolnego o obszarze ok. [...] ha, położonego we wsi S.), wraz z rodziną, został przesiedlony na nowe miejsce zamieszkania, na tereny tzw. Ziem Odzyskanych. Fakt opuszczenia gospodarstwa jest bezsporny i potwierdza go również treść złożonego wniosku, wskazująca przesiedlenie jako bezpośrednią przyczynę, z powodu której nieruchomość nie pozostawała w faktycznym władaniu właściciela.
W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania nie zachodziła konieczność zastosowania przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowanie w przypadku gdy właściciel jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Nie ma dowodów, że w dacie wydawania decyzji nacjonalizacyjnej granice przejmowanej nieruchomości były zatarte, a właściciel nieruchomości był znany i został wymieniony w rozstrzygnięciu.
Nie można również przyjąć, że określenie w sentencji decyzji wyłącznie położenia i powierzchni przejmowanej nieruchomości oraz wskazanie jej właściciela stanowi przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieważności tego rozstrzygnięcia z uwagi na niewystarczające określenie jego przedmiotu. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1541/07, brak w osnowie kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji wymienienia numerów ewidencyjnych poszczególnych działek wchodzących w skład przejmowanego gospodarstwa nie może być poczytane jako naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, bowiem przedmiotowa przejmowana nieruchomość niewątpliwie została zidentyfikowana przez podanie miejsca jej położenia, ogólnej powierzchni i osoby właściciela.
Organ odnosząc się do treści wyroku NSA z dnia 29 listopada 1999 r. (sygn. akt IV SA 1632/97), przywołanego w złożonym wniosku wskazał, że zapadał on w sprawie o odmiennym stanie faktycznym. Przede wszystkim rozstrzygnięcie badane przez Sąd obejmowało nieruchomości znajdujące się na terenie danej miejscowości, przy czym wskazano w nim jedynie ogólną powierzchnię wszystkich przejmowanych nieruchomości bez wyszczególnienia wielkości majątków będących własnością wymienionych w nim osób. Natomiast orzeczenie będące przedmiotem niniejszego postępowania obejmowało jedynie nieruchomość J.R. o powierzchni ok. [...] ha, położoną we wsi S., zatem wskazywało wprost właściciela nieruchomości, jej położenie oraz powierzchnię. Dodać również trzeba, iż zgodnie z treścią omawianego wyroku, niezbędne było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni, a w przedmiotowej sprawie oznaczenie takie nastąpiło.
Z wymienionych względów oraz mając na uwadze, że nieruchomość ziemska należąca do J.R. została określona zarówno w decyzji, jak i dokumencie przesiedlenia, wymieniony wyrok nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Organ podsumowując przyjął, że znajdujące się w aktach sprawy materiały dowodowe nie wskazują, iż sporna nieruchomość została przejęte niezgodnie z przepisami dekretu. Ponadto decyzja stanowiąca przedmiot kontroli została wydana przez właściwy organ zgodnie z przepisami prawa stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia. W trakcie postępowania nie stwierdzono również wystąpienia innych przesłanek powodujących naruszenie prawa w stopniu uzasadniającym stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] maja 1971 r., znak: [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w H. z dnia [...] lutego 1971 r., znak: [...].
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015r., złożył W.R. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] maja 1971 r. znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] lutego 1971 r. znak: [...] orzeczono o przejęciu na Skarb Państwa nieruchomości położonej w miejscowości S., gm. [...], pow. [...] - o pow. [...] ha, stanowiącej własność J.R..
Podnosił, że dekret stanowiący podstawę prawną obu decyzji w sposób zaborczy pozbawił go praw do nieruchomości, wobec czego w świetle przepisów prawa rażąco narusza on przepisy normujące sposób przyjmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wobec powyższego wystąpił na podstawie art. 156 § 1 kpa o stwierdzenie nieważności podjętych decyzji, sprzecznych z zasadami porządku prawnego. Mimo argumentów skarżącego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi negatywnie odniósł się do podniesionych kwestii i wskazanych wad decyzji.
Ponownie uzasadniając swoją decyzję Minister wyjaśnił podstawy przyjęcia nieruchomości J.R. na rzecz Państwa. Wskazał, iż dekret cyt. na wstępie dawał podstawy do wydania zaskarżonych decyzji.
Skarżący nie zgodzić się jednak, że nic nie można zrobić w sprawie, która w świetle prawa jest zaprzeczeniem wszelkich zasad dobrego państwa, szanującego własność obywatela. Obowiązywał dekret który pozbawiał ludzi ich majątku ale taki przepis może obowiązywać tylko w państwie dyktatury. W państwie prawa takie coś nie obowiązuje, a wobec tego wydane orzeczenia pozbawiające J.R. [...] ha gruntu, wydane zostało z naruszeniem prawa.
Skarżący wskazywał, że ww. dekret był przepisem prawa który mógł mieć odniesienie tylko dla takiego państwa totalitarnego jak Rosja, a nie Polska. Trudno zgodzić się z ideą i zasadą niosącą pożytek z wydanego dekretu, który wskazywał jak w sposób bezwzględny należy pozbawić praw własności obywatela do jego nieruchomości. Skarżący podnosi, że podobną sytuacje mieli zabużanie, ale ich Państwo potraktowano w nieco lepszy sposób, wypłacając im ograniczone ale symboliczne odszkodowanie. Natomiast w przypadku osób objętych dekretem wyrzucono ich wprost na bruk bez jakiegokolwiek minimalnego nawet odszkodowania.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga podlega oddaleniu.
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do rażącego naruszenia art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] (Dz. U. nr 46, poz. 339) zwanego dalej "dekretem". Zgodnie bowiem z jego treścią mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone na terenach wskazanych w tym przepisie jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli.
Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że nieruchomość stanowiąca niegdyś własność J.R. położona jest na terenie wymienionym w tym przepisie.
Z akt sprawy wynika także, że w/w nie władał przedmiotową nieruchomością albowiem w 1947 roku został przesiedlony w ramach akcji "[...]".
Zdaniem Sądu, kontrolowane orzeczenie nie zostało także wydane z rażącym naruszeniem art. 75 ust.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym. Za rażące naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym należy uznać jedynie ich oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych tego postępowania w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania. Wskazany wyżej przepis art.75 ust.1rozporządzenia wskazuje, że każda decyzja powinna zawierać podstawę prawną rozstrzygnięcia, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazywać czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga.
Zdaniem Sądu, badane w trybie nadzoru orzeczenia spełniały wymienione warunki i zawiera elementy wymienione we wskazanym przepisie. Wprawdzie opis przejmowanego mocą tego orzeczenia mienia jest ogólny, wymienia bowiem jego właściciela J.R., powierzchnię gospodarstwa – [...] ha oraz informację o położeniu, jednakże, co do zasady został dokonany w sposób umożliwiający jego jednoznaczną identyfikację, co z kolei przesądza, że w tym zakresie nie doszło do rażącego naruszenia prawa.
W rozpatrywanej sprawie, jak prawidłowo przyjął organ nie znajdował zastosowania przepis § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku gdy właściciel nieruchomości jest nieznany.
W chwili wydawania kontrolowanego orzeczenia jego właściciel był znany z imienia i nazwiska a granice gospodarstwa rolnego nie były przez strony kwestionowane, na co wskazuje chociażby zachowana korespondencja (m.in. pismo J.R. z dnia 23.11.1970r.). Przepis § 2 ww. rozporządzenia nie znajdował zatem w sprawie zastosowania.
Należy również wskazać, że dla oceny legalności orzeczenia z dnia [...] października 1954r. nie mają żadnego znaczenia ewentualne późniejsze przydziały mienia nadane w wyniku wydania orzeczenia odejmującego dotychczasowemu właścicielowi prawo własności, skoro z perspektywy postępowania nadzorczego za wiążący należy uznać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenionego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.