Uzasadnienie
Skarżąca, A. O. wnioskiem z [...] czerwca 2016 roku wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, M. T. Decyzją z [...] września 2016 roku Prezydent W. odmówił przyznania Skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał w, że dochód osiągnięty przez skarżącą z tytułu zatrudnienia w 2014 roku wynosił [...] złotych brutto.
Prezydent wyjaśnił, że po uwzględnieniu dochodu utraconego podstawą do wyliczenia dochodu skarżącej za 2014 roku stanowił dochód z firmy [...] w kwocie [...] zł netto. Z uwagi na fakt, że rodzina Skarżącej składa się z 3 osób miesięczny dochód wyniósł [...] zł to jest [...] zł na osobę. Organ uznał zatem, że dochód rodziny przekracza określone ustawą kryterium dochodowe w wysokości 800 zł na osobę. Wobec powyższego odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.
Podstawą prawną decyzji Prezydenta był art.1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 13, art. 18, art. 20, art. 21, art. 27, art. 28, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).
Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że w jej ocenie organ nie uwzględnił istotnych faktów. Podniosła, że dokonując analizy finansowej organ przyjął, że dochód z firmy [...] to jest kwota [...] zł jest dochodem stałym w kolejnych latach. Skarżąca wyjaśniła, że zlecenie na kwotę [...] zł obowiązywało tylko w listopadzie i grudniu. Zlecenie to stanowiło wyłącznie dwumiesięczną umowę dodatkową w celu zdobycia dodatkowych środków pieniężnych na potrzeby życiowe
Skarżąca wskazała również, że z powodu urodzenia dziecka, czyli dodatkowego członka rodziny przebywa na urlopie macierzyńskim.
Decyzją z [...] lutego 2017 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
SKO wskazało, że organ pierwszej instancji ustalił wysokość dochodu rodziny Skarżącej zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 1 podpunkt, a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.
SKO wyjaśniło, że wbrew twierdzeniu zawartemu w odwołaniu, dochód z firmy [...] w wysokości [...] zł uznano za utracony i nie stanowi on podstawy do ustalenia dochodu rodziny oraz dochodu na jedną osobę w rodzinie.
SKO podkreśliło, że przepisy ustawy pomocy państwa w wychowywaniu dzieci są jednoznaczne i nie dają organom administracji możliwość uznaniowego załatwienia sprawy a przyznanie świadczenia wychowawczego nie zależy od uznania organu, który wydaje decyzję, ale wyłącznie od spełnienie przez osobę ubiegającą się o to uprawnienie, ustawowych materialnoprawnych przesłanek.
Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę na powyższą decyzję wskazując, że narusza ona przepisy postępowania, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a. organ nie wypełnił bowiem obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ani też obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Skarżąca wskazała, że dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwotą kwoty [...] zł miesięcznie, gdyż jej rodzina jest czteroosobowa. Podkreśliła, że w rozpatrzeniu sprawy nie wzięto pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy to jest faktu, że [...] września 2016 roku urodził się jej drugi syn co oznacza, że od tego momentu rodziny liczyła cztery osoby. Okoliczność ta stanowiła podstawę jej odwołania.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o zweryfikowanie zebranej dokumentacji i ponowne odniesienie się do faktów jak również zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu.
Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że Skarżąca wystąpiła o przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M. Zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie uzależnione zostało od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł..
W tym miejscu zaznaczyć należy, że w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawarte zostały definicje zarówno dochodu jak i rodziny. Zgodnie z analizowaną ustawą pojęcie dochodu obejmuje dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1), ilekroć mowa jest o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 ustawy (art. 2 pkt 2), a o dochodzie rodziny - - oznacza to sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4). W art. 2 pkt 16 zawarta została definicja legalna rodziny – pojęcie to oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców;
W analizowanej ustawie zawarte zostały również (analogicznie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych) przepisy pozwalające na ustalenie prawa do świadczenia na podstawie dochodu jak najbardziej zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia.
Ustawodawca przewidział zatem ustalenie dochodu na podstawie dochodu uzyskiwanego w roku poprzedzającym rok na który ustalane jest prawo do przyznania świadczenia. W przypadku świadczeń, przyznawanych od kwietnia 2016 r. jest 2014 r. jest to dochód osiągnięty w 2014 r. Jednocześnie wprowadzone zostało do ustawy pojęcie dochodu uzyskanego i dochodu utraconego (art. 20 ust. 19 i ust. 20 ustawy) jak również mechanizm ustalenia dochodu przy uwzględnieniu dochodu utraconego i dochodu uzyskanego już po zakończeniu roku poprzedzającego rok na który ustalane jest prawo do świadczeń (art. 7 ust. 1-3 ustawy).
Oznacza to, w ocenie sądu rozpoznającego sprawę, że intencją ustawodawcy było jak najdokładniejsze ustalenie dochodu rodziny, organy winny zatem orzekać na podstawie danych jak najbliższych dacie orzekania (por. stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2017 r., sygn. akt. I OSK 243/14).
W sprawie poddanej pod rozstrzygnięcie sądu doszło do zmiany składu osobowego rodziny już po zakończeniu roku poprzedzającego rok, na który ustalane jest prawo do świadczenia. Zauważyć w tym miejscu należy, że zmiana składu osobowego rodziny nie została wprawdzie wprost potraktowana przez ustawodawcę jako zdarzenie powodujące utratę lub zmianę dochodu, jednakże wobec identycznych skutków, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego dochodu rodziny, należy ją uwzględnić przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z 27 kwietnia 2016 II SA/Bd 228/16 WSA w Kielcach z 17 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 17/11 oraz wyrok WSA w Szczecinie z 12 września 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 353/13). Cytowane przez Sąd orzeczenia wydane zostały na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak z uwagi na odesłanie zawarte w art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jak również z uwagi na zbieżność konstrukcji pojęć dochodu, członka rodziny i rodziny mogą znaleźć pełne zastosowanie w niniejszej sprawie.
W ocenie sądu organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, bowiem nie wzięły pod uwagę faktu, że rodzina Skarżącej w dacie wydawania rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji liczyła cztery a nie trzy osoby. Tymczasem, jak już wyżej wskazano, zmiana składu osobowego rodziny, która wywołuje identyczne skutki jak zmiana wysokości dochodu uzyskiwanego przez poszczególnych członków rodziny, nawet jeżeli zastąpiła po zakończeniu roku poprzedzającego rok na który ustalane jest prawo do świadczenia, winna być przez organy uwzględniona przy wydawaniu decyzji.
Nie uwzględnienie przy wydawaniu decyzji faktu urodzenia kolejnego dziecka, a więc powiększenia się rodziny już po zgłoszeniu wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko oznacza zaprzeczenie podstawowym celom dla jakich wprowadzona została ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.
W ocenie sądu, z żadnego przepisu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wynika konieczność przyjęcia, że w skład rodziny wchodzą wyłącznie osoby będące jej członkami rodziny w okresie, z którego oblicza się dochód rodziny, czy też w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Jak już wyżej wskazano, wprowadzenie mechanizmu ustalania dochodu uzyskanego i dochodu utraconego już po roku poprzedzającym rok na który ustalane jest prawo do świadczeń oznacza, że konieczne jest uwzględnienie sytuacji finansowej rodziny na dzień ustalenia prawa do świadczenia.
Oznacza to, że fakt urodzenia kolejnego dziecka, jako okoliczność mająca wpływ na wysokość dochodu przypadającego na jednego członka rodziny musi być wzięty pod uwagę również przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszej dziecko.
Skarżąca już w odwołaniu powołała się na fakt, że przebywa w na urlopie macierzyńskim. W aktach administracyjnych znajduje się również informacja z dnia [...] października 2016 roku, skierowana przez organ pierwszej instancji do SKO, z której wynika, że [...] września 2016 roku i Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko, L., urodzonego [...] września 2016 roku, jako na kolejne dziecko w rodzinie.
W ocenie sądu w takiej sytuacji, rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, czyli M., organ zobowiązany był do uwzględnienia faktu, iż od dnia [...] września 2016 roku, to jest od daty urodzenia L., rodzina Skarżącej liczyła nie trzy ale cztery osoby. Wobec powyższego, ustalając dochód rodziny i dochód przypadający na jednego członka rodziny, organ zobowiązany był ustalony przez siebie dochód to jest kwotę [...] złotych podzielić nie na trzy ale na cztery osoby.
Prawidłowe rozliczenie dochodu uzyskanego przez Skarżącą, to jest uznanie, że od dnia [...] września 2016 r. (to jest od dnia urodzin drugiego syna Skarżącej) winien on być rozdzielony między cztery osoby skutkowałoby koniecznością przyjęcia, że począwszy od tej daty miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych. W konsekwencji od tej daty Skarżąca uprawniona była do otrzymania świadczenia wychowawczego również na pierwsze dziecko to jest na M. Z uwagi na powyższe sąd uznał za zasadne uchylenie decyzji organów obu instancji bowiem w decyzjach organów obu instancji nie uwzględniono faktu urodzenia L. w dniu [...] września 2016 rok.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku to jest uwzględni fakt, że począwszy od daty urodzenia drugiego syna Skarżącej dochód uzyskany w 2014 roku powinien być podzielony nie na 3 osoby, ale na 4 osoby co oznacza, że począwszy od tej chwili spełnione zostało kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie.
Końcowo sąd wskazuje, że podziela stanowisko organu drugiej instancji, co do prawidłowości kwotowego wyliczenia dochodu uzyskanego przez Skarżącą w 2014 roku. Rzeczywiście wbrew twierdzeniu skarżącej organ pierwszej instancji, ustalając wysokość osiągniętego przez nią dochodu za dochód utracony uznał dochód uzyskany z tytułu umowy zlecenia w firmie [...] w kwocie [...] złotych.
Z uwagi na powyższe, uznając że, rozstrzygając sprawę organy nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy to jest nie uwzględniły zwiększenia się liczby członków rodziny Skarżącej na skutek urodzenia kolejnego dziecka, co stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 135 tejże ustawy uchylił decyzje organów obu instancji.
Zdanie Odrębne
UZASADNIENIE ZDANIA ODRĘBNEGO OD WYROKU WOJEWÓDZKIEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO W WARSZAWIE Z DNIA 12 PAŹDZIERNIKA 2017 r., SYGN. AKT I SA/Wa 673/17
Zgłaszam zdanie odrębne, albowiem nie podzielam rozstrzygnięcia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 października 2017 r. wydanego w sprawie ze skargi A. O. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2017 r. [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
W przedmiotowej sprawie powyższa skarga powinna zostać oddalona na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1369). W mojej ocenie zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r., którą odmówiono A. O. przyznania świadczenia wychowawczego, jest prawidłowa.
Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), dalej jako "ustawa" - świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.
Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy).
Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 1 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zaś w myśl art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r. poz. 114 ze zm.) przez dochód należy rozumieć - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.
W tym miejscu zauważyć należy, iż stosownie do art. 2 pkt 2 omawianej ustawy "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Natomiast dochód rodziny oznacza dochód wszystkich członków rodziny (art. 3 pkt 4 tej ustawy). Z kolei przez rodzinę na gruncie ww. ustawy, rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia (...).
W mojej ocenie organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły dochód skarżącej oraz dochód na osobę w jej rodzinie. Skoro bowiem z przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wprost wynika, że dochód na okres trwający od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oblicza się na podstawie dochodów uzyskiwanych w roku bazowym 2014 (z uwzględnieniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu) - zatem ustawodawcy wyraźnie chodziło o dochód rodziny (który stanowi sumę dochodów członków rodziny) uzyskany w 2014 r. i w związku z tym należy również przyjąć liczbę członków rodziny z tego właśnie roku (trzy osoby).
Nie można bowiem w sposób prawidłowy ustalić dochodu członka rodziny (których suma dochodów stanowi dochód rodziny) w 2014 r. - dzieląc dochód całej rodziny uzyskany w 2014 r. przez liczbę członków rodziny z 2016 r. Nie sposób zatem zgodzić się z twierdzeniem, że skoro w 2016 r. (czyli w roku kalendarzowym na które ustalane jest świadczenie) stan osobowy rodziny skarżącej uległ zmianie, gdyż w dniu [...] września 2016 r. urodziła kolejne dziecko - to osiągnięty przez nią w 2014 roku dochód należy obliczyć z uwzględnieniem tej okoliczności.
Raz jeszcze podkreśleniami wymaga, że zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy, przyznając świadczenie na okres zasiłkowy 1 kwietnia 2016 r. - 30 września 2017 r., organy zobowiązane są wziąć po uwagę sytuację wnioskodawcy z roku kalendarzowego 2014. Okoliczność urodzenia przez skarżącą w 2016 r. drugiego dziecko będzie zatem miała znaczenie przy ustalaniu świadczenia na kolejny okres tj. od 1 października 2017 r.
Biorąc pod uwagę zgodny z prawem sposób działania organów, konieczne stało się zgłoszenie zdania odrębnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z 12 października 2017 r. wydanego w sprawie o sygn. akt