Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania M. M. zasiłku stałego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
M. M. w dniu 28 stycznia 2016 r. wystąpił o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 163 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.p.", z powodu orzeczonej niepełnosprawności oraz sytuacji rodzinnej i dochodowej.
Wójt Gminy S. decyzją z [...] lutego 2016 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.s.p., wynoszącego dla dwuosobowej rodziny 1028 zł (514 zł na osobę w rodzinie). W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, długotrwale chorą oraz nie uzyskuje żadnego dochodu. Żona wnioskodawcy pracuje w W., gdzie zamieszkuje, uzyskując wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości [...] zł. Wnioskodawca jest ubezpieczony w zakładzie pracy żony, która wraz z dziećmi wspiera go finansowo kupując, m.in. leki i opłacając rachunki. Zdaniem organu pierwszej instancji brak jest podstaw do uznania skarżącego za osobę samotną i samodzielnie gospodarującą, co wynika z faktu pozostawania w związku małżeńskim i istoty małżeństwa.
M. M. złożył odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwa i przy ustalaniu kryterium dochodowego nie powinien być brany pod uwagę dochód żony, która pracuje i mieszka w W. wynajmując tam mieszkanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy potwierdził ustalenia Wójta Gminy S. i podzielił ocenę przesłanek odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Zdaniem Kolegium mimo, że żona wnioskodawcy pracuje i mieszka w Warszawie, to zameldowana jest na stałe pod tym samym adresem co strona. Skarżący pozostaje we wspólnocie domowej, co potwierdzają takie okoliczności jak ubezpieczenie w miejscu pracy żony oraz udzielana przez nią pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. M. podnosząc, że stan faktyczny sprawy został nieprawidłowo ustalony. Skarżący ponownie zaznaczył, że żona przebywa i pracuje w W., w związku z czym prowadzą osobne gospodarstwa domowe.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.
Zasiłek stały stanowi jedną z pieniężnych form pomocy społecznej określonych w u.s.p. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.s.p. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W przypadku pełnoletniej osoby pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, zasiłek stały przysługuje, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust.1 pkt 2 u.s.p.).
Uzyskanie zasiłku stałego uzależnione jest zatem od spełnienia warunków szczegółowo wymienionych w powołanym przepisie, tj. pełnoletność osoby wnioskującej o zasiłek, niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy (spowodowana niepełnosprawnością) oraz uzyskiwanie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego. W odniesieniu do osób samotnie gospodarujących kryterium to wynosi 634 zł, w przypadku osób pozostających w rodzinie - 514 zł na osobę w rodzinie (art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.p. w związku z § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U z 2015 r. poz. 1058). Ustalenie dochodu wnioskodawcy wymaga zaś ustalenia jego sytuacji życiowej, tj. czy jest on osobą samotnie gospodarującą, czy osobą pozostającą w rodzinie.
W rozpoznawanej sprawie okoliczności ustalone przez organy, a dotyczące pozostawania skarżącego w związku małżeńskim z W. M., świadczenia pracy przez żonę wnioskodawcy w W. i w związku z tym wynajmowania w W. mieszkania oraz uzyskiwania ze stosunku pracy wynagrodzenia w wysokości [...] zł miesięcznie, nie są sporne. Sporna pozostaje ocena tych okoliczności, a ta stanowi przesłankę do ustalenia, czy skarżący jest osobą samotnie gospodarującą czy osobą pozostającą w rodzinie. Wykładnia tych określeń wymaga powołania się na definicje sformułowane na użytek ustawy o pomocy społecznej, które pozwalają na ustalenie sytuacji życiowej skarżącego, a także odwołania się do istoty i charakteru więzi, jaką tworzą osoby pozostające ze sobą w związku małżeńskim.
Zgodnie z art. 6 pkt 10 u.s.p. osoba samotnie gospodarująca oznacza osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. W myśl art. 6 pkt 14 u.s.p. rodzina oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że faktyczny związek, o jakim mowa w art. 6 pkt 14 u.s.p. oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wskazuje się również, że pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy (wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1536/12).
Powyższe przepisy uprawniają do przyjęcia stanowiska, że skarżący i jego żona tworzą rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Na ocenę tę nie może mieć wpływu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy fakt, że żona wnioskodawcy pracuje w W. i tam wynajmuje mieszkanie. Organy prawidłowo wzięły pod uwagę takie okoliczności jak zameldowanie żony skarżącego na pobyt stały pod tym samym adresem co skarżący, opłacanie przez żonę rachunków związanych z utrzymaniem domu, ubezpieczenie skarżącego w zakładzie pracy żony oraz przyczynianie się do zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego poprzez w istocie utrzymywanie go.
Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można nie uznać skarżącego i jego żony za rodzinę, choćby z tego powodu, że obowiązek utrzymania członka rodziny, z uwagi na obowiązek alimentacyjny, spoczywa przede wszystkim na rodzinie, a działania żony skarżącego i poczucie odpowiedzialności za rodzinę w istocie wypełniają wskazane powyżej obowiązki na rzecz rodziny.
Istniejące więzy prawne w postaci związku małżeńskiego i pokrywanie kosztów wspólnego utrzymania stoją na przeszkodzie uznania skarżącego za osobę prowadzącą oddzielne gospodarstwo domowe. Ponadto, jak wskazuje się w orzecznictwie prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego jest możliwe pod warunkiem posiadania stałego dochodu, z którego osoba jest w stanie się utrzymać. W sytuacji braku dochodu miesięcznego - w świetle doświadczenia życiowego - trudno uznać że gospodarstwo prowadzone jest samodzielnie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 11 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 473/14).
Wbrew twierdzeniom skarżącego nie można zatem uznać, że jest on osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.s.p. i że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Sytuacja życiowa skarżącego wskazuje, że badając dochód wnioskodawcy należy go potraktować jako osobę pozostającą w rodzinie. Organy pomocy społecznej prawidłowo zatem ustaliły że skarżący pozostaje w rodzinie wraz z żoną i wspólnie z nią prowadzi gospodarstwo domowe oraz prawidłowo zaliczyły do dochodu rodziny wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 4 u.s.p. dochód rodziny stanowi suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie.
W tej sytuacji nie zaistniały przesłanki do przyznania zasiłku stałego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Wydane w sprawie decyzje nie naruszają zatem prawa i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonej skargi.
Dodatkowo wskazać trzeba na okoliczność, która ma wpływ na ustalenie prawa skarżącego do zasiłku stałego. Z przepisu art. 37 ust. 1 u.s.p. wynika, że poza kryterium dochodowym, przesłanką przyznania zasiłku stałego jest całkowita niezdolności do pracy. Skarżący jest tymczasem osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zdolną do pracy w warunkach chronionych. Okoliczności tej organy pomocy społecznej wprawdzie nie wzięły pod uwagę i nie badały w sprawie, jednakże wynika ona w sposób niewątpliwy ze zgromadzonego materiału dowodowego, przede wszystkim z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], a także z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2014 r. nr [...]. Również z tej przyczyny brak było więc podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.