Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania B. N. od decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], zmieniającej swoją decyzję z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w ten sposób, iż postanowiono o zwrocie części nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w kwocie 1520 zł, o umorzeniu pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1000 zł i odsetek w kwocie 81,42 zł oraz o rozłożeniu kwoty należności podlegającej zwrotowi na cztery raty po 380 zł – uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] października 2008 r.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. przyznał B. N. świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 420 zł z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem A. N. na okres od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. oraz ustalił składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 107,18 zł na okres od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r., a następnie decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] orzekł o uchyleniu realizacji decyzji z dnia [...] marca 2008 r.
Wnioskiem z dnia 23 września 2008 r. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia zwróciła się B. N. Z ustaleń organu wynika, że Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] października 2008 r. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2520 zł oraz odsetek w kwocie 81,42 zł, a następnie swoją decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] października 2008 r. w ten sposób, iż orzekł o zwrocie części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1520 zł oraz o umorzeniu pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1000 zł i odsetek w kwocie 81,42 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] października 2008 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. zmienił decyzję z dnia [...] października 2008 r. i orzekł o zwrocie części nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia [...] marca 2008 r. w kwocie 1520 zł, o umorzeniu pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1000 zł i odsetek w kwocie 81,42 zł oraz o rozłożeniu kwoty należności podlegającej zwrotowi na cztery raty po 380 zł, a następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. sprostował błędy pisarskie w decyzji z dnia [...] października 2008 r.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. Wójt Gminy O. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2008 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało dotychczasowe działania organu pierwszej instancji w sprawie za nietrafne, bowiem B. N. w dniu 31 marca 2008 r. nie spełniała ustawowych przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w związku z opieką nad dzieckiem – A. N. w okresie od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. Oznacza to, iż decyzja nr [...] obarczona jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa. Jednakże organ pierwszej instancji we własnym zakresie "usunął" wadę poprzez wydanie decyzji z dnia [...] września 2008 r. orzekając w trybie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) o "uchyleniu realizacji" decyzji z dnia [...] marca 2008 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołując się na definicję pojęcia świadczenia nienależnie pobranego zawartą w treści art. 30 ust. 2 powołanej ustawy oraz na art. 32 ust. 1 tej ustawy, stwierdziło, iż aktualnie w sprawie nie zachodzą żadne z wyżej wymienionych przesłanek, choć prawdopodobne jest, że w sprawie miałby zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., jednakże aktualnie w obiegu prawnym brak jest decyzji wydanej w trybie art. 156 § 1 kpa.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., skoro nie można stwierdzić zaistnienia jakiejkolwiek przesłanki opisanej w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. nie ma aktualnie podstaw do żądania zwrotu świadczenia. Ponadto, zdaniem organu, brak jest podstaw do zmiany pierwotnej decyzji w przedmiocie zwrotu, tj. decyzji z dnia [...] października 2008 r. w trybie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., albowiem żadna z wymienionych w nim przesłanek nie zachodzi w sprawie. Zmieniana decyzja z dnia [...] października 2008 r. orzekająca o zwrocie świadczenia nie jest decyzją administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, a zatem, zdaniem organu, postępowanie jest bezprzedmiotowe.
Natomiast z akt sprawy wynika, że w obrocie prawnym pozostaje nadal decyzja z dnia [...] września 2008 r. o uchyleniu realizacji decyzji z dnia [...] marca 2008 r. oraz decyzja z dnia [....] października 2008 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2520 zł oraz odsetek w kwocie 81,42 zł, co do których powinno się rozważyć możliwość ewentualnej kontroli w postępowaniu nadzorczym w trybie art. 156 § 1 kpa w związku z wydaniem ich w oparciu o dyspozycję art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. Jednakże w aktach sprawy znajduje się postanowienie z dnia [...] stycznia 2009 r., na podstawie którego Wójt Gminy O. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2008 r. bez wskazana konkretnej przesłanki wznowienia. Niemniej jednak, przed organem pierwszej instancji ponownie rozpoznawana jest sprawa przyznania B. N. uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem A. N. na okres od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zwróciło także uwagę na kolejne "niefrasobliwe działanie organu pierwszej instancji", bowiem postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. organ sprostował błędy pisarskie we własnej decyzji z dnia [...] października 2008 r., która to decyzja została w grudniu 2008 r. wyeliminowana z obrotu prawnego w postępowaniu odwoławczym.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. N. twierdząc, że zaskarżona decyzja jest nietrafna.
Skarżąca zarzuciła, że z powodu wadliwego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] marca 2008 r., w następstwie którego zostało wydane drugie orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] października 2008 r., i niepoinformowania skarżącej w chwili składania w Urzędzie Gminy orzeczenia z dnia [...] marca 2008 r., czy zasiłek przysługuje, a dopiero po upływie pół roku w czasie kontroli stwierdzono, że zasiłek, pobierany przez skarżącą nie przysługuje, skarżąca musiała zwrócić pieniądze, zaciągając pożyczki i przerywając leczenie i rehabilitację dziecka.
Skarżąca wniosła również o zwrot kosztów, które prawnie się jej należały, a musiała zwrócić, z powodu, jak zarzucono, bezprawnego pobrania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
- 2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
- 3. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania B. N. od decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2009 r. zmieniającej swoją decyzję z dnia [...] października 2008 r. w ten sposób, iż postanowiono o zwrocie części nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia [...] marca 2008 r. w kwocie 1520 zł, o umorzeniu pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1000 zł i odsetek w kwocie 81,42 zł oraz o rozłożeniu kwoty należności podlegającej zwrotowi na cztery raty po 380 zł – uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] października 2008 r.
- 4. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, "za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
- 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
- 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
- 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
- 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego."
Sformułowanie tego przepisu oznacza, że osoba, która pobrała świadczenie nienależne, wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2, 3 lub 4 obowiązana jest do jego zwrotu. Jeśli przepis stanowi, że za świadczenia nienależne uważa się świadczenia określone w pkt 1 - 4, to znaczy, że na podstawie przepisów tej ustawy nie można uznać za świadczenie nienależne innego świadczenia, nie wymienionego w art. 30 ust. 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a zatem nie można żądać zwrotu jako nienależnie pobranego innego świadczenia - tutaj nie wymienionego.
Zdaniem Sądu, z akt administracyjnych sprawy wynika, że w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek umożliwiających uznanie świadczenia za nienależne.
Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej również nie może znaleźć zastosowania art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, ponieważ żadna z przesłanek umożliwiających uznanie świadczenia za nienależne w niniejszej sprawie nie zachodzi.
5. Ponadto należy podkreślić, jak już wcześniej wskazano, że sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, i przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2009 r., a nie orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2008 r., od którego przysługuje odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.
Sąd ten nie ma również ustawowych możliwości zasądzenia na rzecz strony skarżącej kwoty zwróconego zasiłku, który jak twierdzi skarżąca musiała zwrócić, chociaż prawnie się jej należał.
- 6. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.
- - ---------------------- 5