Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania Z. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [..] sierpnia 2013 r., nr [...].
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Pismem z dnia 17 maja 2011 r. Z. G., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata Ł. K., wniósł o stwierdzenie, że pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) – zwanego dalej "dekretem" nie podpadała nieruchomość na którą składają się: działka o pow. [...] ha, dla której Sąd Grodzki [...] prowadził księgę wieczystą tom l wykaz L.5, działka o pow.[...] ha, dla której Sąd Grodzki [...] prowadził księgę wieczystą tom l wykaz L.9 oraz działka o pow. [...] ha, dla której Sąd Grodzki [...] prowadził księgę wieczystą tom l wykaz L.27.
Wojewoda [...], wydaną na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem", decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] stwierdził, że część w/w nieruchomości obejmująca zespół dworsko-parkowy, położony na obecnych działkach nr: [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Odwołania od decyzji Wojewody [...] wnieśli Z. G., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata Ł. K. oraz A. Z. G. wniósł odwołanie, w części dotyczącej braku stwierdzenia, iż część przedmiotowych nieruchomości (stanowiąca las) nie podpadała pod działanie dekretu. Z kolei A. zaskarżyła decyzję Wojewody P., w części w jakiej organ orzekł o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie przepisów dekretu, tj. w zakresie obecnych działek nr: [...].
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania Z. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że ukształtowane na tle przepisu art. 134 Kpa orzecznictwo sądowe wyróżnia dwojakie przyczyny niedopuszczalności odwołania - przedmiotowe i podmiotowe. Zdaniem Ministra, do przyczyn przedmiotowych należy zaliczyć m. in. taką sytuację, gdy organ administracji nie wydał orzeczenia w zaskarżonym zakresie. W jego ocenie, taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.
Jak wskazuje treść rozstrzygnięcia decyzji Wojewody [...] dotyczy ona jedynie działek nr: [...], na których posadowiony był zespół dworsko-parkowy, podczas gdy zawarty w odwołaniu zarzut dotyczy braku orzeczenia, w części dotyczącej lasów, które znajdowały się poza wymienionymi działkami. Organ pierwszej instancji w treści uzasadnienia orzeczenia wprawdzie nawiązał do dekretu o lasach przytaczając w tym zakresie orzecznictwo, jednakże nie wyciągnął z tego wniosków, ani nie orzekł w tym zakresie (dotyczy to także pozostałej części nieruchomości zakreślonej wnioskiem z dnia 17 maja 2011 r.), a jak wskazuje art. 107 § 1 Kpa rozstrzygnięcie o istocie sprawy jest jednym z elementów koniecznych decyzji.
W związku z powyższym Minister stwierdził, że decyzja Wojewody [...] w ogóle nie dotyczy nieruchomości zakreślonych w odwołaniu, a zatem niemożliwe jest wniesienie środka zaskarżenia w tym zakresie.
Od postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] Z. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisu art. 134 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że w stosunku do odwołania skarżącego od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. zachodzą przesłanki określone powyższym przepisem, nakazujące stwierdzić niedopuszczalność odwołania, w szczególności gdy nie zaszła okoliczność braku przedmiotu zaskarżenia. Wobec powyższego wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, 2) zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że błędny jest pogląd organu, że zachodzi podstawa do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, z uwagi na tzw. brak przedmiotu zaskarżenia i brak orzeczenia w zakresie gruntu obejmującego las.
We wniosku inicjującym postępowanie wnioskodawca (skarżący) określił, które - jego zdaniem - nieruchomości nie podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu. Organ l instancji odniósł się do tego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, dotyczącego wszystkich nieruchomości i stwierdził, że jedynie część z tych nieruchomości nie podpada w istocie pod działanie dekretu. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał wyraźnie, że inne (pozostałe) nieruchomości, podpadają pod działanie dekretu. Poprzez takie zredagowanie sentencji decyzji, Wojewoda orzekł w istocie o całości nieruchomości objętych wnioskiem o wszczęcie postępowania. Zaskarżona decyzja Wojewody dotyczyła więc także nieruchomości leśnych.
Problemem w postępowaniu odwoławczym, na skutek odwołania skarżącego Z. G., nie było zatem to, że organ w ogóle nie orzekł o nieruchomościach leśnych, ale to - wobec stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, że te nieruchomości nie przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu, czy też na mocy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia l944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - że nie zamieszczono w tym zakresie odpowiedniej wzmianki w samej sentencji zaskarżonej decyzji organu l instancji. Nie zaszła zatem sytuacja braku przedmiotu zaskarżenia, gdyż tenże przedmiot jak najbardziej w tych okolicznościach jest.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał, że rozstrzygnięcie Wojewody [...] wypowiada się tylko w kwestii niepodpadania pod przepisy dekretu nieruchomości obejmujących zespół pałacowo-parkowy. Odnośnie pozostałych nieruchomości Wojewoda nie wypowiedział się. Wojewoda [...] w uzasadnieniu swojej decyzji nie wskazał wyraźnie, że inne nieruchomości podpadają pod działanie dekretu, a jedynie wypowiedział się, że lasy wchodzące w skład spornej nieruchomości nie przekraczały 25 ha i nie znajdował do nich zastosowania dekret o lasach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Rację ma Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że odwołanie wniesione przez pełnomocnika Z. G. w piśmie z dnia 17 września 2013 r. było niedopuszczalne w rozumieniu art. 134 Kpa i w związku z tym sprawa w przedmiocie podpadania nieruchomości położonej w K., w części obejmującej grunty mające charakter leśny, nie mogła rozpoznana i rozstrzygnięta na etapie postępowania odwoławczego, co do istoty sprawy.
Z akt sprawy wynika, że wniosek Z. G. z dnia 17 maja 2011 r., złożony w trybie § 5 rozporządzenia, zawierał żądanie stwierdzenia niepodpadania pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nieruchomości o pow. łącznej powyżej 155 ha, zawierającej m. in. nieruchomości mające – zdaniem skarżącego - charakter nierolniczy, tj. dworsko – parkowy i leśny.
Nie budzi wątpliwości Sądu to, że Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] rozstrzygnął wniosek z dnia 17 maja 2011 r., jednakże stwierdził, że jedynie część powyższej nieruchomości, obejmująca zespół dworsko – parkowy, położony na obecnych działkach nr: [...], nie podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
W takiej sytuacji – jak trafnie wskazał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – nie było dopuszczalne zaskarżenie odwołaniem wymienionej wyżej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., w części dotyczącej braku stwierdzenia o niepodpadaniu pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, części przedmiotowej nieruchomości stanowiącej las, skoro takiego rozstrzygnięcia w osnowie decyzji pierwszoinstancyjnej po prostu nie ma. W konsekwencji nie byłoby możliwe uwzględnienie wniosku odwołania o uchylenie zaskarżonej decyzji, w części objętej zaskarżeniem i orzeczenie, że pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie podpadała także część przedmiotowej nieruchomości stanowiąca las. W takiej sytuacji doszłoby do załatwienia wniosku z dnia 17 maja 2011 r., w części dotyczącej nieruchomości o charakterze leśnym, po raz pierwszy dopiero na etapie postępowania odwoławczego, co skutkowałoby złamaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasady wynikającej z przepisu art. 15 Kpa (pozbawieniem strony prawa do załatwienia sprawy w dwóch instancjach).
Sąd zwraca uwagę, że odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. sporządził i wniósł do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (za pośrednictwem organu I instancji) profesjonalny pełnomocnik – adwokat Ł. K.. Z pisma z dnia 16 października 2013 r. (odpowiedzi na odwołanie A.) wynika bezspornie, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. (dotyczące zespołu dworsko – parkowego) nie zostało zaskarżone przez pełnomocnika Z. G. Wobec tego organ odwoławczy nie miał podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku wyjaśnienia rzeczywistego charakteru środka prawnego wniesionego w piśmie z dnia 17 września 2013 r. Organ administracji, przy precyzyjnym sformułowaniu rodzaju podania, zakresu zaskarżenia i wniosku w nim zawartego, nie miał podstaw do kwestionowania taktyki procesowej, przyjętej przez profesjonalnego pełnomocnika. Za zasadnością stanowiska organu odwoławczego przemawia także to, że profesjonalny pełnomocnik – czego dowodzi choćby treść niniejszej skargi – konsekwentnie obstaje przy stanowisku, że odwołanie było właściwym środkiem zaskarżenia.
W ocenie pełnomocnika Z. G., adwokata Ł. K., Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. orzekł o całości żądania wniosku z dnia [...] maja 2011 r. (także w zakresie nieruchomości leśnych), lecz wadliwość działania organu polegała na tym, że stwierdzenie o braku przejścia nieruchomości leśnych na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu, czy też na mocy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, nie zostało zawarte w osnowie decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz w jej uzasadnieniu.
Odnosząc się do tej kwestii Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę, że w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nie zostało zawarte rozstrzygnięcie w zakresie dotyczącym niepodpadania pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu części przedmiotowej nieruchomości o charakterze leśnym. Na str. 4 uzasadnienia decyzji Wojewoda [...], odnosząc się do poruszonej przez wnioskodawcę kwestii przejęcia na podstawie dekretu części nieruchomości obejmującej las, opisał zakres przedmiotowy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, dokonał analizy wzajemnych relacji zachodzących pomiędzy oboma dekretami, jeżeli chodzi o przejmowanie lasów, a następnie stwierdził, że powierzchnia lasów w dawnym majątku Z. C. nie przekraczała 25 ha, a zatem nie podlegała przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie dekretu o lasach.
W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej brak władczego rozstrzygnięcia organu, stwierdzającego niepodpadanie części przedmiotowej nieruchomości obejmującej las pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.