Uzasadnienie
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 2003 r., sygn. I SA 1409/01, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lipca 1999 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Sąd uznał, że organy rozpatrujące wniosek E. P. i J. Z. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie podjęły niezbędnych działań do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy naruszając w ten sposób art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W postępowaniu administracyjnym nie dokonano ustaleń co do losów wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej własność J. Z. Strony skonkretyzowały żądanie do zwrotu trzech niewykorzystanych na cel wywłaszczenia przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" i Wojewódzką Dyrekcję Dróg i Mostów. Nie przeprowadzono czynności wyjaśniających i odniesiono się tylko do żądania zwrotu tej części nieruchomości, która aktem notarialnym z dnia [...] maja 1989 r. przekazana została w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]".
W świetle wniosków zgłaszanych w postępowaniu zwrotowym przez spadkobierców J. Z. oraz treści znajdującego się w aktach postępowania pisma Spółdzielni "[...]" z dnia 16 października 1992 r., skierowanego do Urzędu Dzielnicy – Gminy [...] w związku ze złożonym w sprawie wnioskiem o zwrot nieruchomości z dnia 7 października 1992 r., w którym stwierdzono m.in., że żądanie dotyczy zwrotu działki będącej częściowo w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni wynika, iż nieruchomość podlegała wykupowi w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz.
64) nie tylko pod budowę osiedla domów jednorodzinnych [...]. W postępowaniu w przedmiocie zwrotu nieruchomości pominięta została jako strona postępowania Międzyzakładowa Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]", która jest użytkownikiem wieczystym części nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.
Prezydent W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako część dawnej działki nr [...] z dawnego obrębu [...], stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] – jak bezprzedmiotowe. Uzasadniając decyzję organ podał, że E. P. i J. Z. pismem z 7 października 1992 r. wystąpili o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni [...] m² i następnie załączyli szkic sytuacyjny z zaznaczoną częścią nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Decyzją z dnia [...] lipca 1999 r. Starosta Powiatu [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2001 r. uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 stycznia 2003 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2001 r. i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z [...] lipca 1999 r. Sąd uznał, że nie dokonano szczegółowych ustaleń co do dalszych losów nieruchomości stanowiących uprzednio własność J. Z. oraz że pominięta została jako strona postępowania Międzyzakładowa Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]".
Dla pozostałych nieruchomości położonych przy ul. [...] w W. wykupionych na podstawie umowy z [...] lipca 1979 r. prowadzone jest odrębne postępowanie. W postępowaniu ustalono, że część dawnej działki nr [...], z dawnego obrębu [...], została przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] i w dniu [...] maja 1989 r. nastąpił wpis tego prawa do księgi wieczystej. Artykuł 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Wniosek o wpis w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego został złożony przed dniem wejścia w życie tej ustawy.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] sierpnia 2003 r. podzielając stanowisko organu pierwszej instancji i dodając, iż przedstawiony w odwołaniu zarzut, że w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni "[...]" znajduje się jedynie [...] m² z wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni [...] m² nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. P. i J. Z., następcy prawni J. Z., podnieśli, że o zwrot nieruchomości objętych aktem notarialnym z 1979 r. starają się od 1992 r. roku. O częściowy zwrot gruntu o powierzchni [...] m² występował już J. Z. w piśmie z 5 sierpnia 1985 r. Prezydent W. i Wojewoda [...] nie dokonali niezbędnych czynności w celu wyjaśnienia okoliczności wskazanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2003 r. Skarb Państwa przekazał na rzecz Spółdzielni "[...]" nieruchomość o powierzchni [...] m² - kw [...], którą przeniesiono do kw [...]. Oznacza to, że pozostała część nieruchomości objęta umową z 1979 r. pozostaje w dyspozycji Skarbu Państwa i powinna być zwrócona. Potwierdza to pismo przewodniczącego zarządu Spółdzielni "[...]" z dnia [...] stycznia 1986 r.
Odpowiadając na skargi Wojewoda [...] wniósł o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skargi są uzasadnione. Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd Administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zbliżoną regulację zawierał art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), obowiązujący w dniu wydania przez Prezydenta W. decyzji z [...] sierpnia 2003 r.. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku. Użyty w tym przepisie zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej.
Zarówno Sąd, jak i organ administracji rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Tylko w razie zmiany przepisów prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a także w razie wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną traci ona charakter wiążący (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1990 r., sygn. SA/Wr 137/90 – ONSA 1990, z. 2-3, poz. 51). Powołane przepisy nie przewidują okoliczności wyłączających związanie oceną prawną, dlatego każde niezastosowanie się przez organ do wcześniejszych wskazań sądu w danej sprawie wymaga szczególnej ostrożności i wnikliwego uzasadnienia przyczyn takiego rozstrzygnięcia.
W wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z 23 stycznia 2001 r., sygn. I SA 1409/01, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem nie dokonano ustaleń co do losów wywłaszczonej nieruchomości, ograniczając się do oceny podstaw do zwrotu tylko tej części nieruchomości, która jest w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni "[...]", podczas gdy żądanie zwrotu dotyczy nie tylko tej nieruchomości. Orzekające organy - wbrew ocenie zawartej w powyższym wyroku – nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń. Powoływany przez organy akt notarialny z [...] maja 1989 r. dotyczy przekazania w użytkowanie wieczyste nieruchomości o powierzchni [...] m², dla której była prowadzona księga wieczysta nr [...], ale nie wynika z tego, że w skład tej nieruchomości wchodziła w całości działka zbyta przez J. Z. w 1979 r. Wymagało też ustalenia, czy księga wieczysta nr [...] dotyczyła zbytej nieruchomości, tym bardziej, że skarżący J. Z. w odwołaniu podniósł, że była objęta księgą wieczystą nr [...], co powinno prowadzić do zbadania tej księgi.
W niniejszej sprawie nadal nie zebrano i nie rozpatrzono całego materiału dowodowego, czym naruszone zostały przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Zastrzeżenia budzi też stanowisko organów, iż wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) powoduje bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości skutkującą umorzeniem postępowania w takiej sprawie. Przepis ten nie może stanowić podstawy do przyjmowania bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości. Zawarte w nim wyłączenia możliwości dochodzenia roszczenia stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie także ustalenie, kto aktualnie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości – Skarb Państwa, czy W.– od tego bowiem zależy właściwość organu do orzekania w tej sprawie. W przypadku ustalenie, że właścicielem jest W., Prezydent podlegałby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r., sygn. OPS 1/03 - ONSA 2003, z. 4, poz. 115).
Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie § 18 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).