Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...] września 2011 r., odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością opieki nad matką H. P., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] maja 2011 r. M. P. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością opieki nad matką H. P. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na H. P., wskazując, że osoba ta pozostając w związku małżeńskim nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.). Decyzja ta została następnie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., które przekazało sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo zebrał materiał dowodowy w sprawie.
Decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. P. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad matką H. P., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako podstawę odmowy organ wskazał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Wskazał przy tym, że rozpoznając przedmiotowy wniosek Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany był do przestrzegania przepisów ustawy w brzmieniu literalnym i nie mógł stosować interpretacji rozszerzających danego zapisu ustawy. Ponadto odnosząc się zmiany przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy (która na dzień orzekania przez organ była na etapie projektowania) organ podniósł, że mąż H. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od decyzji powyższej, pismem z dnia 12 września 2011 r., M.P. złożyła odwołanie do organu wyższego stopnia. W swym odwołaniu wskazała, że decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. jest dla niej krzywdząca, ponieważ odmówiono jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z uwagi na to, że jej mama pozostaje w związku małżeńskim, gdy tymczasem jej ojciec nie jest w stanie opiekować się żoną i sam potrzebuje opieki.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, będący podstawą decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., został zmieniony ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). W brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez Kolegium, przepis ten dopuszczał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nawet jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednakże pod warunkiem, że jej małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jednocześnie Kolegium wskazało, że jak wynika z akt sprawy S. P. (ojciec odwołującej się M. P.), nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym nie zostały w niniejszej sprawie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezgadzając się z rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, M. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podniosła, że jej zdaniem, w sposób nieuprawniony pozbawiono ją uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając swoją skargę powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 982/11, w którym Sąd odszedł od stosowania wykładni literalnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika GOPS w M., odmawiającą przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką H. P. W tym miejscu wskazać należy, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady jego ustalania, przeprowadzania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm). Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, na który powołują się organy orzekające w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dokonując wykładni powyższego przepisu należy mieć na względzie pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową. Wskazać bowiem należy, że stosownie do treści z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisu tego wprost wynika, iż nakłada on obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa.
Tymczasem negatywna przesłanka zawarta w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiana w sposób ścisły wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Wynika z niego bowiem, że w sytuacji gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnym wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie mają również obowiązek – sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby (...), gdyby taki związek małżeński nie istniał (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1470/10). Wykładnia taka prowadzi, zdaniem Sądu, do naruszenia wspomnianego powyżej przepisu art. 18 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
Za wykładnią celowością w/w przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a przemawia również analiza treści art. 71 Konstytucji, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny.
Ponadto wskazać należy, że jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 982/11 brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, odczytywane być musi przez pryzmat przepisu art. 17 ust.
1. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd podziela. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie omawianego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, pozostawałoby w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny, który jednoznacznie wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny (patrz: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07).
Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...].10.2011 r., ojciec skarżącej S. P. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika jednak także, że częściowo wymaga on opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Również z przedstawionego w toku postępowania administracyjnego, zaświadczenia lekarskiego wynika, że ze względu na stan zdrowia ojciec skarżącej, nie jest w stanie opiekować się swoją chorą żoną. Należy przy tym, zdaniem Sądu, mieć również na uwadze wiek rodziców skarżącej. Trudno bowiem wyobrazić sobie, aby osoba w wieku 85 lat, mimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, była w stanie opiekować się swoim współmałżonkiem wymagającym stałej opieki, gdy tymczasem sama potrzebuje już pomocy.
Reasumując stwierdzić należy, iż dokonana przez organy administracji wykładnia omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest prawidłowa. Rozpatrując ponownie sprawę organ w sposób wskazany powyżej, zgodny z powołanymi zasadami konstytucyjnymi zastosuje wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyda stosowne rozstrzygnięcie.
W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.