Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Wojewoda [...] (Wojewoda) stwierdził, w punkcie pierwszym, że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej o oznaczeniu: [...] tom [...] karta [...] oraz [...] tom [...] karta [...], w części odpowiadającej działkom ewidencyjnym w granicach zakreślonych kolorem różowym na mapach stanu prawnego parceli leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez mgr. Inż. S. P. – geodetę uprawnionego, stanowiących integralną część decyzji – nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W punkcie drugim Wojewoda stwierdził, że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej o oznaczeniu: [...] tom [...] karta [...] oraz [...] tom [...] karta [...] i nieobjęte punktem pierwszym sentencji tej decyzji - podlegały art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli: I. C., Z. C., Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] oraz [...] S.A. w [...].
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu ww. odwołań, decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na powyższą decyzję skargi wnieśli:
- I. C. i Z. C.- sygn. akt I SA/Wa 78/21;
[...] S.A. w [...] – sygn. akt I SA/Wa 249/21;
Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] – sygn. akt I SA/Wa 250/21;
Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe -Nadleśnictwo [...] – sygn. akt I SA/Wa 251/21.
Powyższe skargi Sąd postanowieniami z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 249/21, I SA/Wa 250/21 i I SA/Wa 251/21, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 78/21.
I. C. i Z. C. wskazały, że nie zgadzają się z decyzjami organów obu instancji ponieważ decyzje te w swojej formie merytorycznej oraz prawnej są oportunistyczne. Stanowią ogólny opis zaboru nieruchomości ziemskich w oparciu o komunistyczne prawo pod pretekstem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżące wskazały ponadto, że oczekują decyzji o zwrocie majątku, względnie decyzji przyznającej im odszkodowanie za tę część nieruchomości (lasy), które zostały zawłaszczone z rażącym naruszeniem prawa i wchodziły w skład majątku.
Skarżące [...] S.A. w [...] zaskarżyły decyzję w części, tj., w zakresie, w jakim Minister, utrzymał w mocy punkt pierwszy decyzji Wojewody i wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosły o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] zaskarżyło decyzję Ministra w całości i wniosło o stwierdzenie jej nieważności, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (a także o stwierdzenie nieważności lub uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody). Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] zaskarżyło decyzję Ministra w całości i wniosło o stwierdzenie jej nieważności, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (a także o stwierdzenie nieważności lub uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody). Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedziach na skargi, Minister, wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W toku postępowania Sąd ustalił, że uczestniczka postępowania M. C. zmarła [...] lutego 2020 r. (odpis skrócony aktu zgonu nr k. 133 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skargi są uzasadnione, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nich podniesione, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy w tym miejscu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie może być potraktowane jako okoliczność uzasadniająca ewentualnie wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., w którym wskazano, że możliwość skorzystania przez następców prawnych, którzy z racji tego następstwa stali się dysponentami praw materialnych i powinni od początku brać udział w postępowaniu jako strony nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osoby nieżyjącej. Podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja Ministra z [...] grudnia 2020 r. skierowana została do M. C., która jak wynika ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu zmarła [...] lutego 2020 r.
Rozstrzygnięcie Ministra skierowane zatem zostało do osoby zmarłej.
Tym samym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzję tę skierowano do osoby nieżyjącej, która w chwili jego wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.).
Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowej decyzji merytorycznie pod względem zgodności z prawem.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (punkt 2), orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżących I. C. i Z. C. solidarnie kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu. W przedmiocie kosztów postępowania (punkt 3), orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżących [...] S.A. w [...] kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu i 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika. W przedmiocie kosztów postępowania (punkt 4), orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu i 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika. W przedmiocie kosztów postępowania (punkt 5), orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu i 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.