Uzasadnienie
Pismem z dnia 27 stycznia 2022 r. M. J., W. K., T. K. i K. S., reprezentowani przez adwokata, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 133/20. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku z dnia 30 listopada 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. jako hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Skarżący wskazali, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku, mimo iż termin wyznaczony przez Sąd upłynął. Przy czym organ nie podejmuje żadnych działań w celu załatwienia sprawy bądź działania organu a podejmowane są jedynie pozorne poprzez zwracanie się o dokumenty, co do których nie ma jasności czy w ogóle mają znaczenie w sprawie. Dodatkowo do zwracania się przez organ o kolejne dokumenty dochodzi dopiero dłuższy czas po tym kiedy wskazywany zostaje termin zakończenia postępowania. Zdaniem skarżących zachodzi duże prawdopodobieństwo, że nienałożenie sankcji na organ na rzecz skarżących spowoduje, iż w dalszym ciągu sprawa nie zostanie załatwiona.
Tym samym zasadne jest zasądzenie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej. W konsekwencji skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi grzywny, zasądzenie na ich rzecz sumy pieniężnej oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie wskazując, że wnioskiem z dnia 30 listopada 2018 r. M. J. i A. K. wystąpili o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Organ zaznaczył, że na bieżąco podejmował czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, celem wydania w sprawie rozstrzygnięcia. Świadczy o tym korespondencja kierowana przez organ do innych podmiotów i stron postępowania. Ponadto organ podkreślił trudności w prowadzeniu postępowania spowodowane wprowadzeniem na terenie kraju zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 od dnia 14 marca 2020 r., a kolejno stanu epidemii od 20 marca 2020 r. Prezydent poinformował również, że w dniu 25 lutego 2022 r. do pełnomocnika stron zostało wysłane zawiadomienie o zebraniu materiału dowodowego pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Następnie decyzją z dnia 23 marca 2022 r., nr 113/SD/2022 Prezydent odmówił przyznania następcom prawnym dawnych właścicieli odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa, w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa).
Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 1 września 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 133/20 zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 30 listopada 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. jako hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z prawomocnym ww. wyrokiem wpłynęły do organu 21 kwietnia 2021r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana.
W konsekwencji upłynął on 21 lipca 2021 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że w terminie zakreślonym w powołanym wyroku Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Decyzja kończąca przed organem przedmiotowe postępowanie odszkodowawcze została wydana dopiero w dniu 23 marca 2022 r.
Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w kwocie [...] zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze także fakt, iż mimo że organ nie dochował terminu rozpoznania wniosku odszkodowawczego zakreślonego w wyroku sygn. akt I SAB/Wa 133/20 to po wezwaniu go z dnia 26 stycznia 2022 r do wykonania wyroku, a następnie wniesieniu skargi z dnia 27 stycznia 2022 r. na niewykonanie ww. wyroku, Prezydent wyrok ten wykonał i w dniu 23 marca 2022 r. wydał decyzję nr 113/SD/2022 rozpoznającą opisany wniosek odszkodowawczy.
Sąd miał na uwadze również, iż wymierzenie grzywny organowi, na podstawie art. 154 § 1 ppsa, ma za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.
Podnieść także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Należało bowiem wziąć pod uwagę, że Prezydent systematycznie podejmował czynności zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy oraz ustalenia jej stanu faktycznego i prawnego – o czym na bieżąco informował strony postępowania. Sąd oceniając charakter bezczynności organu uwzględnił ponadto charakter spraw dekretowych oraz konieczność analizy archiwalnego, często niekompletnego materiału dowodowego. Sądowi z urzędu znana jest również ilość spraw prowadzonych przez Prezydenta dotyczących dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz ich stopień skomplikowania, wynikający z konieczności czynienia ustaleń stanu faktycznego, mającego miejsce przeszło 60 lat temu. Okoliczności te wprawdzie nie mogą zwalniać organu z wykonania wyroku, ale muszą być brane pod uwagę przy ocenie charakteru zachowania organu w prowadzonym postępowaniu.
Zdaniem Sądu nie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również treść skargi, nie pozwalają na przyjęcie by skarżący na skutek nierozpoznania w terminie powołanego wniosku odszkodowawczego doznali uciążliwości wymagającej zadośćuczynienia poprzez przyznanie im sumy pieniężnej.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 151 w związku z art. 154 § 7 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.