Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 787/23

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, po rozpatrzeniu odwołania [...], decyzją z 10 lutego 2023 r. nr KO-135/4103/76/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 20 grudnia 2022 r. nr GOPS.4243.73.2022 orzekającą o odmowie przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem [...] legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 25.10.2022 r. [...] ur. 28.03.1965 r. wystąpiła do GOPS w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem [...] ur. 7.06.1953 r. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 28.06.2022 r., z którego wynika, że [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 10.01.2022 r. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz wymagającego opieki męża, która taką opiekę może sprawować i faktycznie sprawuje. Organ I instancji, prowadząc postępowanie wyjaśniające, przyjął od pełnomocnika wnioskodawczyni oświadczenia na piśmie oraz przeprowadził 9.11.2022 r. wywiad środowiskowy. Z dokonanych ustaleń wynika między innymi, że wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką.

Rodzina utrzymuje się z emerytury i dodatku pielęgnacyjnego [...]. [...] choruje na nowotwór złośliwy kości miednicy, ma niesprawną jedną rękę, ale porusza się samodzielnie. Z kolei wnioskodawczyni jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy od roku 2004 i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z dokumentów wynika, że wnioskodawczyni sprząta, pali w piecu, pierze i przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, dawkuje i podaje mężowi leki, pomaga mężowi w kąpieli, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy i płaci rachunki. Organ wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, który, odmawiając przyznania świadczenia wnioskowanego świadczenia, oparł się na ustaleniu, że nie jest spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała we wskazanym w tym przepisem okresie.

Konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt: I OSK 1614/16 orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.

Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem Kolegium zaskarżoną decyzję organu I instancji należało więc ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego męża, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Tym samym, podstawowy argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie występują także przesłanki negatywne, skatalogowane w przepisie art. 17 ust. 5 ustawy, wyłączające prawo do przedmiotowego świadczenia, a w szczególności opisane w pkt 2 lit. a tego przepisu, na którą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje organ I instancji. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę, w związku małżeńskim.

Należy pamiętać, że małżonek wykonujący opiekę nad drugim małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest inną osobą w rozumieniu art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle treści art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. Dlatego też pominięcie współmałżonka, jako osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego, uznawane musi być jako rozwiązanie dyskryminujące i pozostające w sprzeczności z ustawowym celem tego świadczenia.

Jednak w tym przypadku przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest w ocenie Kolegium fakt niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki. Kolegium podało, że z dokumentów poświadczających okresy zatrudnienia skarżącej za lata 2005-2021 jednoznacznie wynika, że umowy o pracę zostały rozwiązane z upływem czasu na jaki zostały zawarte, bądź rozwiązane w wyniku porozumienia stron, a nie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Były to bowiem w przeważającej części umowy o pracę zawarte w ramach robót publicznych finansowanych przez powiatowy urząd pracy, czy też okresowe staże odbywane przez odwołującą na wezwanie organu zatrudnienia (ostatni staż dla bezrobotnych organizowany i finansowany przez urząd pracy odbyty w dniach od 1.10.2021 r. do 30.11.2021 r.).

Kolegium zgodziło się z twierdzeniem organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżąca zrezygnowała z posiadanego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, nie wynika również, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, tak jak to miało miejsce w ciągu ostatnich lat. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. [...] nie jest osobą leżącą na stałe, całkowicie niesprawną ruchowo, porusza się po mieszkaniu samodzielnie.

W ocenie Kolegium zakres wykonywanych przez skarżącą w domu czynności sprowadza się w istocie do wykonywania zwykłych, normalnych, czynności dnia codziennego, które wykonuje się w każdym przeciętnym gospodarstwie domowym: zakupy, palenie w piecu, przygotowywanie posiłków, sprzątanie. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie można uznać za przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Zdaniem organu odwoławczego, z ustalonego wyżej stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Skarżąca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z mężem. Do czynności tych należą: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, palenie w piecu.

Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Choć oczywiście nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki", w rozumieniu omawianego przepisu, nie można nie zauważyć, że skarżąca, mieszkając z mężem, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, prać, czy gotować. Trudno zatem uznać, zdaniem Kolegium, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby męża. Zdaniem Kolegium podkreślenia wymaga okoliczność, że mąż skarżącej pomimo posiadania orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest osobą leżącą na stałe, całkowicie niesprawną ruchowo, jest w stanie poruszać się samodzielnie w obrębie domu.

Kolegium nie kwestionuje konieczności opieki czy pomocy mężowi w codziennym funkcjonowaniu, jednakże stwierdza, że przy sprawnej organizacji opieki nad mężem skarżąca jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia mężowi opieki. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że opieka żony nad niepełnosprawnym mężem wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy. Zdaniem Kolegium ocena zaistnienia przesłanek omawianego przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie, jest prawidłowa. Ocena ta nie budzi wątpliwości Kolegium w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wskazane powyżej okoliczności faktyczne, zdaniem Kolegium, powodują, że skarżąca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W niniejszej sprawie nie została bowiem spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła [...], działająca przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez:
2. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,
3. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;
4. 2. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której art. 17 ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym. Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości.

Mając na uwadze powyższe trzeba wskazać, że już z samych wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu 9 listopada 2022 r. wynika, że skarżąca sprawuje nad mężem całodobową opiekę osobistą. Mąż skarżącej jest po udarze i ma niepełnosprawną jedną rękę i nie może sobie sam poradzić z wieloma czynnościami życia codziennego. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca pomaga mężowi w porannej toalecie, ubiera go, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta mieszkanie, pali w piecu. Wykonuje wszelkie prace domowe, robi zakupy, towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich, pilnuje przyjmowania leków, dba o to, by leki były regularnie podawane, pilnuje terminów wizyt lekarskich, przedłuża recepty i wykupuje leki. Mąż skarżącej przedstawił pracownikowi socjalnemu dokumentację leczenia, z której – jak podał pracownik socjalny – wyraźnie wynika, że mąż skarżącej jest poważnie chory, świadczą o tym liczne badania i częste pobyty w szpitalu.

Mąż skarżącej ma wykryty nowotwór złośliwy kości miednicy i kości krzyżowej. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie, ale widać, że choroba się rozwija. Pracownik socjalny ustalił, że skarżąca faktycznie wspiera męża w problemach dnia codziennego i wykonuje wszelkie prace domowe. Z wywiadu środowiskowego i oświadczenia skarżącej z 25 listopada 2022 r., znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z oświadczenia tego wynika, że mąż skarżącej przeszedł dwa udary i wymaga nieustannej, stałej opieki. Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem w pełnym wymiarze czasu (przez całą dobę – w ciągu dnia wykonuje wszelkie niezbędne czynności, a w nocy pozostaje w dyspozycji względem niepełnosprawnego męża). Mąż skarżącej wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych (np. kąpiel, ćwiczenia). Zakres opieki jest na tyle szeroki, że wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Sądu, ze względu na opisany wyżej poważny stan zdrowia męża skarżącej, wymaga on stałej, całodobowej opieki i opiekę taką skarżąca sprawuje, co potwierdzają ustalenia pracownika socjalnego. Niewątpliwe jest zatem, że ze względu na konieczność sprawowania osobistej, stałej i całodobowej opieki nad mężem oraz udziału w procesie jego leczenia i rehabilitacji skarżąca nie ma aktualnie możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Błędne jest więc stanowisko Kolegium stwierdzające, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem Sądu, taki bezpośredni związek wynika z analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów.

Jak wynika z akt sprawy, mąż skarżącej uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym w dniu 28 czerwca 2022 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter wyłączny, samodzielny i na tyle intensywny, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest bezpośrednia i osobista i w dacie wydania zaskarżonej decyzji miała charakter stały i długotrwały – obejmowała wszystkie czynności dnia codziennego dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, opieki i pielęgnacji nad mężem.

Oceniając bezpośredniość związku przyczynowo-skutkowego należy wziąć pod uwagę, jak podnosiła skarżąca, że ze względu na poważne schorzenia męża jest mu niezbędna pomoc we wszystkich czynnościach koniecznych do życia (nawet przy podawaniu posiłków, czy zażywaniu leków) przez 24 godziny na dobę. Skarżąca jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Nie bez znaczenia na jej zatrudnienie ma też wpływ postępująca choroba nowotworowa męża. Trudno więc zarzucać skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia. Niewątpliwe nie jest ona w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasowym, ze względu na konieczność całodobowej opieki nad mężem.

W związku z tym, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zasługuje na akceptację argumentacja organu, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną nad mężem opieką. Kolegium wadliwie uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wobec tego Sąd uznał, że organ odwoławczy wadliwie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodzi tego, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji organu odwoławczego skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, w tym dotyczące niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały podważyć organy orzekające w sprawie. To zaś świadczy o naruszeniu przez Kolegium art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie trzeba wskazać, że trafnie Kolegium zwróciło uwagę w zaskarżonej decyzji, że decyzja organu I instancji jest wadliwa z tego powodu, że odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną.

Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności męża skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium w zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).

O kosztach postępowania zasądzonych w punkcie 2. sentencji wyroku orzeczono na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa, które obejmują wysokość kosztów zastępstwa prawnego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 15 ust. 1 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni wyrażoną wyżej ocenę prawną, zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przyzna skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, jako że materiał dowodowy sprawy wskazuje, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.