Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 roku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) utrzymał w mocy decyzję częściową nr [...] Wojewody [...] znak: [...] z dnia [...] listopada 2018 roku, odmawiającą E. S. (dalej jako skarżąca) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w [...] przy ul. [...], woj. [...]. Podstawę prawną ww. decyzji stanowiły art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 dalej jako kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako ustawa).
Organ podał, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy, przy czym warunkiem skuteczności wniosku w tym zakresie jest złożenie go nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 ustawy) tymczasem, skarżąca swój wniosek złożyła dopiero [...] kwietnia 2018 r. Organ wyjaśnił, że termin wskazany w dyspozycji art. 5 ust. 1 ustawy jest terminem prekluzyjnym prawa materialnego, wobec czego niezłożenie wniosku do dnia [...] grudnia 2008 r. powoduje wygaśniecie prawa do rekompensaty. Minister wyjaśnił także, że w sprawie nie ma zastosowania uchwała NSA z dnia 9 października 2017 r., sygn. I OPS 3/17, zgodnie z którą dla zachowania terminu przez spadkobierców lub współwłaścicieli (jest to unormowanie szczegółowe odnoszące się do przypadków o których mowa w art. 3), przynajmniej jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli powinien złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r. (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 268/15).
W tym stanie rzeczy, uwzględniając, że skarżąca jest jedynym spadkobiercą F. S. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 1990 r., sygn. akt. [...] Ns [...]), organ przyjął, że złożony w 1990 r. przez M. S. wniosek "o przyznanie odszkodowania w zamian za nieruchomości pozostawione w [...] przy ul. [...], woj. [...]" nie może wywierać skutku w stosunku do skarżącej.
W skardze na ww. decyzję ministra E. S. wniosła o jej uchylenie i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła ministrowi naruszenie:
- 1) przepisów postępowania, a mianowicie art.10 kpa poprzez brak zapewnienia jej czynnego udziału w postępowaniu, począwszy od daty wystąpienia przez jej brata M. S. z wnioskiem o przyznanie odszkodowania w zamian za nieruchomości pozostawione w [...] przy ul. [...];
- 2) przepisów prawa materialnego, to jest art. 5 ust. 1 i 2, ustawy poprzez błędne uznanie, że złożenie przez M. S., wniosku o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione przez jej ojca F. S., nie wszczęło postępowania administracyjnego również w stosunku do niej jako dziedziczącej spadek po F. S. na podstawie testamentu.
Skarżąca zarzuciła, że o fakcie złożenia wniosku przez brata dowiedziała się dopiero w roku 2018, a wcześniej nie wiedziała o postępowaniu toczącym się z wniosku M. S., nie miała z nim kontaktów i nie miała też żadnej wiedzy o tym, że jej ojciec zostawił jakikolwiek majątek poza obecnymi granicami Polski.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga podlegała oddaleniu.
Kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z jej art. 1 prawo do rekompensaty przysługuje (...) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich".
Z przytoczonych przez organ przepisów zawartych w art. 2, 3 i art. 5 ustawy wynika, iż postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Wniosek winien zostać złożony w terminie określonym w ww. przepisach, a przy tym musi pochodzić od osoby uprawnionej w rozumieniu przepisów ustawy. Jednocześnie zachowanie określonego w art. 5 ust. 1 ustawy terminu jest warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wygasa, co z kolei oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia. Zasadnie też organ przyjął, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest czynnością dyspozytywną strony, zatem to tylko od niej, jako osoby uprawnionej, zależy, czy chce zrealizować swoje uprawnienie i złoży wniosek w ustawowo przewidzianym terminie.
Organ orzekający w sprawach rekompensat za mienie zabużańskie nie jest ustawowo zobowiązany do poszukiwania osób potencjalnie uprawnionych do złożenia wniosku w tym zakresie. Wymóg złożenia wniosku przez osobę uprawnioną, a przy tym w terminie określonym w ustawie - jest zatem warunkiem niezbędnym do dalszego procedowania.
Dla wyniku sprawy bez znaczenia pozostaje, iż skarżąca nie miała wiedzy o toczącym się z wniosku "nieuprawnionego" brata postępowaniu; jak i o tym, że jej ojciec, po którym odziedziczyła spadek na podstawie testamentu, pozostawił na kresach jakikolwiek majątek. Okoliczności, na które powołuje się skarżąca pozostają bez jakiegokolwiek wpływu na legalność zaskarżonej decyzji, zwłaszcza że z wniosku M. S. nie wynikało aby ktokolwiek inny był uprawniony do rekompensaty. Ponadto przez ponad dekadę od wejścia w życie ustawy w orzecznictwie co do zasady przyjmowano, iż każdy uprawniony do rekompensaty realizuje swoje uprawnienie w ramach własnej inicjatywy. Nie można zatem zarzucić organowi, iż w okolicznościach niniejszej sprawy naruszył zasadę określoną w art. 10 kpa.
Treść wiążącej w oparciu o art. 269 § 1 ppsa uchwały 7 sędziów NSA z dnia 9 października 2017 r. w sprawie I OPS 3/17 również nie ma przełożenia na stan faktyczny kontrolowanej sprawy. W uchwale tej wskazano, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Wg NSA zainicjowanie sprawy przez jedną uprawnioną osobę wywołuje konsekwencje prawne dla pozostałych, nawet nieujawnionych sukcesorów gdyż prawo do rekompensaty ma charakter jednolity.
Sąd ten za niedopuszczalne uznał zatem różnicowanie sytuacji poszczególnych spadkobierców. Tymczasem w kontrolowanej sprawie wniosek z 1990 r. o odszkodowanie za mienie zabużańskie nie pochodził od osoby uprawnionej. Nie można zatem przyjąć, jak domaga się tego skarżąca, że termin na złożenie wniosku w trybie przepisów ustawy został przez nią dochowany wobec złożenia wniosku przez jej brata. W sprawie nie budzi wątpliwości, że jedyną osobą uprawnioną, jako jedyny spadkobierca F. S., jest skarżąca. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony przez nią w 2018r., a więc 10 lat po wymaganym ustawą terminie - nie może zatem uchodzić za skutecznie złożony.
W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.