Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wnioskowanych na M. G. oraz K. G. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. G. oraz K. G. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228) - dalej jako "ustawa", świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku, życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia oznacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo; jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Natomiast, zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna.
Organ I instancji podniósł, że ze złożonego w dniu [...] sierpnia 2014 r. wniosku wraz z załączonymi dokumentami wynika, że dochód rodziny uzyskany w roku poprzedzającym okres świadczeniowy w przeliczeniu na osobę, wynosi [...] zł, zatem - zdaniem organu - przekroczył on kwotę 725 zł, która stanowi kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 ustawy. Jednocześnie Burmistrz wskazał, że dochód rodziny wykazany w zaświadczeniu urzędu skarbowego z dnia 28 lipca 2014 r. o wysokości dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. wyniósł [...] zł. Został on pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł. oraz podatek należny w wysokości [...] zł i wyniósł - [...] zł. Z uwagi na okoliczność, że na wyroku zasądzającym alimenty na małoletnie dzieci (wyrok z dnia [...] grudnia 2009 r., sygn. akt [...]) sąd nałożył klauzulę wykonalności na wniosek strony w dniu [...] marca 2014 r. organ doliczył do dochodu strony kwotę [...] zł ([...] dzieci x [...] zł = [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł) z tytułu otrzymanych alimentów zgodnie z wyrokiem zasądzającym alimenty w okresie od stycznia do grudnia 2013 r. W przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód z ww. tytułu wyniósł [...] zł miesięcznie ([...] zł x 12 miesięcy = [...] zł: 3 osoby = [...] zł).
Do kwoty tej organ dodał dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia za pracę, który w przeliczeniu na jedną osobę, w rodzinie wynosi [...] zł. Zatem, dochód miesięczny netto w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i tym samym przekroczył kryterium dochodowe uprawniające stronę do korzystania ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego - to znaczy kwotę 725 zł.
Odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta [...] wniosła A. S. kwestionując wyliczenia dokonane przez organ, tj. doliczenie alimentów za 2013 r. do dochodu rodziny w kwocie [...] zł miesięcznie - łącznie [...] zł, podnosząc, że w rzeczywistości ich nie otrzymała.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że z przepisów regulujących warunki nabycia uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego wynika, że jednym z kryteriów nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia jest spełnienie określonego w ustawie kryterium dochodowego. Podniósł, że obliczając dochód wnioskodawcy ubiegającego się o świadczenie z funduszu na okres zasiłkowy 2014/2015 organ bierze pod uwagę dochód osiągnięty w 2013 r. z uwzględnieniem przepisu art. 9 ust. 3 - 4a ustawy, tj. dochodu utraconego oraz uzyskanego (art. 2 pkt 5 i pkt 5a ustawy). Kolegium wskazało, że z definicji dochodu, zawartej w przepisie art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że co do zasady dochodem jest realny dochód uzyskany w danym roku, zatem - skoro alimenty są częścią składową dochodu rodziny, również i alimenty należy uwzględnić w dochodzie rodziny.
Jednocześnie podniósł, że z paragrafu 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że do wniosku należy dołączyć dokumenty poświadczające wysokość dochodu rodziny, w tym odpowiednio m.in.: - w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem - zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów (§ 2 pkt 1 lit. j).
W związku z powyższym w ocenie Kolegium organ I instancji słusznie żądał od strony ubiegającej się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego dokumentu określonego w ww. rozporządzeniu potwierdzającego wysokość dochodu oraz słusznie założył, że skoro skarżąca nie wystąpiła do organu egzekucyjnego, to dłużnik alimentacyjny dobrowolnie realizował postanowienia ugody z dnia [...] grudnia 2009 r. zawartej przed Sądem Rejonowym w [...].
Ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. wystąpiła - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – A. S. zarzucając organowi naruszenie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. - dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jednocześnie, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na brak podstaw w uwzględnianiu w dochodzie rodziny - dochodu z alimentów, których za 2013 r. nie otrzymała. Skarżąca wniosła także o zasądzenie i wypłatę należnych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego dla M. G. i K. G. za okres od 1 października 2014 r. wraz z należnymi odsetkami od zaległości oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi, skarżącą podniosła, że od byłego partnera K. G., ojca dzieci, alimentów na rzecz M. i K. G. - w okresie od 1 maja 2012 r. do chwili obecnej - nie otrzymała. Wskazała, że w dniu 26 marca 2014 r. złożyła u komornika wniosek egzekucyjny świadczeń alimentacyjnych oraz składała oświadczenie przed organem (pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k.), w powyższym zakresie. Zwróciła również uwagę, że w dniu 8 sierpnia 2014 r. komornik sądowy dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego. Z zajęcia tego wynika, że egzekucja dotyczy alimentów zaległych w wysokości [...] zł (tj. 8 m-cy 2012 r. + 12 m-cy 2013 r. + 7 m-cy 2014 r. = 27 m-cy x [...] = [...]), oraz alimentów bieżących od dnia 1 sierpnia 2014 r., jak również odsetek do dnia 8 sierpnia 2014 r. Skarżąca podniosła także, że od dnia podpisania ugody przed Sądem do dnia 30 kwietnia 2012 r. K. G. płacił alimenty na rzecz dzieci M. G. i K. G. po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci, jednakże po tym czasie zaprzestał ich płacenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie, w dniu 20 października 2015 r., pełnomocnik z urzędu skarżącej - adw. [...] - złożyła pismo procesowe z dnia 19 października 2015 r. wraz z załącznikami, tj. decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...], odwołaniem skarżącej od niniejszej decyzji oraz decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że sprawa niniejsza była już raz przedmiotem rozpoznania przez organy administracji, co nie wynika jednak z akt administracyjnych sprawy, przekazanych sądowi. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do niniejszego pisma na okoliczność ustalenia stanu faktycznego sprawy, sytuacji osobistej i materialnej skarżącej.
Pełnomocnik skarżącej oświadczyła również, że w dokumencie zatytułowanym "Zajęcie wierzytelności" kwota [...] zł wskazana jako alimenty zaległe na rzecz wierzyciela obejmuje okres od maja 2012 r. do marca 2014 r.
Jednocześnie sprecyzowała skargę w ten sposób, że wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszej instancji oraz wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.
Sąd postanowił dopuścić dowód z dokumentów załączonych do pisma procesowego z dnia 19 października 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga jest uzasadniona.
Podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji stanowił m.in. przepis art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2).
Organy obu instancji uznały, że dochód rodziny uzyskany w roku 2013, tj. poprzedzającym okres świadczeniowy w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł, a wobec tego przekroczył wyżej wskazaną kwotę 725 zł, stanowiącą ustawowe kryterium dochodowe do przyznania świadczeń alimentacyjnych. Zdaniem organów obu instancji do dochodu rodziny z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł (w przeliczeniu na jedną osobę) należało bowiem doliczyć dochód z tytułu alimentów wynikających z ugody z dnia [...] grudnia 2009 r. zawartej przed Sądem Rejonowym w [...], sygn. akt [...], opatrzonej tytułem wykonalności z dnia 6 marca 2014 r. Do dochodu rodziny organ doliczył więc miesięcznie kwotę [...] zł, którą obliczył mnożąc kwotę [...] zł (z tytułu alimentów) przez [...] dzieci, a następnie uzyskaną kwotę [...] zł dzieląc przez trzy osoby w rodzinie.
Powyższego stanowisko, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, Sąd w niniejszym składzie nie podziela, uznając je za przedwczesne.
W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że akta administracyjne przedmiotowej sprawy zostały przekazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wraz ze skargą jako akta niekompletne, o czym Sąd powziął wiadomość na rozprawie w dniu 20 października 2015 r. Tymczasem, przepis art. 54 § 1 i 2 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie (...) jest przedmiotem skargi, zaś organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę (...). Przepis ten jak widać został przez organ zignorowany.
I tak z przepisu paragrafu 2 ust. 2 pkt 1 lit. j) tiret pierwszy Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U., Nr 123, poz. 836 ze zm.) wynika, że do wniosku należy dołączyć dokumenty poświadczające wysokość dochodu rodziny, w tym odpowiednio m.in.: - w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem - zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów. Niewątpliwie, skarżąca za okres poprzedzający okres świadczeniowy, tj. rok 2013 nie złożyła zaświadczenia komornika sądowego o całkowitej lub częściowej bezskuteczności albowiem egzekucja za ten okres nie była prowadzona.
Ponadto, należy mieć na względzie, że ani przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ani przepisy wyżej powołanego rozporządzenia nie wymagają od osób ubiegających się o świadczenia złożenia dokumentów potwierdzających bezskuteczność egzekucji prowadzonej za okres poprzedzający okres świadczeniowy, czego domagają się organy administracji. Co istotne w sprawie skarżąca dołączyła do wniosku z dnia [...] sierpnia 2014 r. zaświadczenie komornika sądowego z dnia 1 sierpnia 2014 r., w którym odnotowano, że egzekucja okazała się bezskuteczna, zaś należności wierzyciela alimentacyjnego wynoszą [...] zł. Wprawdzie, egzekucja ta została wszczęta dopiero 26 marca 2014 r. jednakże w powyższym zaświadczeniu wyraźnie wskazano na kwotę zaległych alimentów. Obowiązkiem organu administracji było więc wyjaśnienie czy kwota ta zawiera w sobie także wysokość alimentów nie uiszczanych w roku 2013, za który ustalano dochód rodziny.
Tym bardziej, że z oświadczenia pełnomocnika skarżącej wynika, że w dokumencie zatytułowanym "Zajęcie wierzytelności" z dnia 26 marca 2014 r. kwota [...] zł (wskazana jako alimenty zaległe na rzecz wierzyciela) obejmuje okres od maja 2012 r. do marca 2014 r., tj. także okres za który organ obliczał dochód rodziny. Ponadto, także z dokumentu (załączonego na rozprawie) z dnia 8 marca 2014 r. zatytułowanego "Zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego i wezwanie do dokonywania potrąceń wierzytelności" wynika zadłużenie ojca dzieci wobec skarżącej z tytułu zaległych alimentów w wysokości [...] zł. Z adnotacji poczynionych przez skarżącą na tym dokumencie wynika, że kwota ta obejmuje również wysokość zaległych alimentów za rok 2013, tj. rok za który organ ustalał dochód rodziny.
Zdaniem Sądu, wskazane wyżej niejasności i rozbieżności dotyczące stanu faktycznego i prawnego są istotne i wymagały wyjaśnienia w postępowaniu przed organem administracji. Niewyjaśnienie ich przed wydaniem w sprawie rozstrzygnięcia narusza przepisy postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uznać zatem należy, że uzasadnienie decyzji Kolegium narusza art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji, które jest elementem niezbędnym każdej decyzji administracyjnej (art.107 §1 k.p.a.), powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Powyższe pozwala Sądowi orzekającemu stwierdzić, że przy wydaniu zaskarżonych decyzji zostały naruszone przepisy prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien przede wszystkim dokonać oceny dokumentów komornika sądowego z dnia 8 i 16 marca 2014 r. – "zajęcia wierzytelności", oraz zaświadczenia z dnia 1 sierpnia 2014 r. o bezskuteczności egzekucji i w razie wątpliwości wyjaśnić z organem egzekucyjnym czy wskazane w nich kwoty zaległych alimentów obejmują także okres poprzedzający okres świadczeniowy, który jest brany pod uwagę przy wyliczaniu dochodu rodziny uprawniającego do przyznania świadczeń alimentacyjnych.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji