Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. B. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
O. T. wnioskiem z 1 lipca 2022 r. wystąpiła o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko M. B. Do wniosku załączono skan pierwszej strony karty pobytu nr [...]. Następnie 20 lipca 2022 r. wnioskodawczyni przedłożyła skan obu stron karty pobytu, która nie posiadała adnotacji o dostępie do rynku pracy. Z kolei 5 października 2022 r. wnioskodawczyni przedłożyła akt urodzenia dziecka i zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] października 2022 r. odmówił prawa do świadczenia wychowawczego. Organ przytoczył treść art. 1 ust. 2 i 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577) określający warunki jakie musi spełniać cudzoziemiec, aby uzyskać prawo do świadczenia wychowawczego i wskazał, że skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego, że posiada legalny pobyt i dostęp do rynku pracy w Polsce.
O. T. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że nie może dostarczyć karty pobytu z dostępem do rynku pracy, ponieważ Wojewoda Świętokrzyski wydał jej zezwolenie na pobyt czasowy na terenie Polski bez tej adnotacji. Do odwołania skarżąca dołączyła skan paszportu dziecka, skan karty pobytu, a także decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 12 marca 2021 r., z której wynika, że posiada zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Polski od 12 marca 2021 r. do 11 marca 2024 r. na podstawie art. 160 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. W decyzji nie ma informacji o udzieleniu dostępu do polskiego rynku pracy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawczyni nie przedłożyła środków dowodowych potwierdzających prawo do świadczenia, w tym w szczególności nie udokumentowała faktu legalnego pobytu w Polsce z dostępem do rynku pracy.
Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcowi, który posiada legalny pobyt w Polsce i dostęp do polskiego rynku pracy.
W decyzji z [...] października 2022 r. skarżąca została poinformowana, że świadczenie nie może zostać przyznane, ponieważ nie udokumentowała legalnego pobytu i dostępu do rynku pracy. Jednocześnie ww. decyzji wskazano, że dokumentem potwierdzającym legalność pobytu i dostęp do rynku pracy może być karta pobytu zawierająca adnotację "dostęp do rynku pracy".
Organ odwoławczy podkreślił, że dołączona do odwołania karta pobytu, nie zawiera adnotacji o dostępie do rynku pracy, dlatego strona powinna przedłożyć inny dokument potwierdzający, że posiada dostęp do rynku pracy, taki jak zezwolenie na pracę uprawniające do wykonywania pracy przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, oświadczenie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi na okres dłuższy niż 6 miesięcy lub powiadomienie podmiotu (pracodawcy) o powierzeniu pracy obywatelowi [...].
Z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie dołączyła powyższych dokumentów ani do wniosku o świadczenia, ani do odwołania. Wobec powyższego nie można stwierdzić, czy spełnia wszystkie warunki do przyznania świadczenia wychowawczego.
O. T. wniosła skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:
- 1. naruszenie przepisów postępowania tj.:
- 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy skarżącej przysługuje dostęp do rynku pracy na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 87 - warunki podjęcia pracy w RP przez cudzoziemca - cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium RP jeżeli towarzyszy na terytorium
RP obywatelowi polskiemu jako członek rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium RP, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich UE i członków ich rodzin);
2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentowi jakim jest karta pobytu, która była wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, pomimo iż dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności braku dostępu do rynku pracy za nieprawdziwe i nieudowodnione;
3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;
4) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie dlaczego organ II instancji nie uwzględnił podnoszonej kwestii dostępu do rynku pracy (dostęp do rynku pracy nie jest na podstawie adnotacji w karcie pobytu ale na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, bowiem dostęp do rynku pracy przysługuje jej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium RP (art.
- 24) oraz ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 87).
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna.
Materialnoprawną podstawą decyzji organu były przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Bezsporne jest, że Prezydent m.st. Warszawy odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. B., będącą obywatelką Polski argumentując, że jej matka, obywatelka [...], nie spełnia warunków określonych w art. 1 ust. 2 ustawy.
Istotą sprawy sporu jest zatem odpowiedź na pytanie, czy skarżąca może otrzymać świadczenie wychowawcze na córkę.
Rozpatrując powyższe zagadnienie w pierwszej kolejności należy powołać art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zgodnie z tym uregulowaniem prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje:
- 1) obywatelom polskim;
- 2) cudzoziemcom:
- a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym,
- c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r. poz.35), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,
- e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
- - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139 a ust. 1 lub art. 139 o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub
- - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139 n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
- - jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
- f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
- - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151 b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
- - na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,
- - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156 b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
- - z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
Organy administracji odmówiły uwzględnienia wniosku skarżącej argumentując, że jest obywatelką Ukrainy i nie ma adnotacji na karcie pobytu odnośnie dostępu do rynku pracy. Pominęły jednocześnie, że M. B. jest obywatelką Polski oraz, że powołanych wyżej przepisów nie można rozpatrywać w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy i ich wzajemnej relacji.
Jak wskazano powyżej, występująca o zasiłek matka dziecka, będącego obywatelem polskim, nie należy do kręgu osób wskazanych w art.
1. Nie oznacza to jednak, że do tego kręgu nie należy jej dziecko. Wykładnia powołanych przepisów nie może być dokonana w oderwaniu od celu, jakiemu służyć mają uregulowania ustawowe, dotyczące świadczenia wychowawczego. Cel ten został przedstawiony w powołanym art. 4 ust.
1. Wynika z niego w sposób oczywisty, że świadczenie, mimo iż formalnie przysługuje rodzicom lub jednemu z nich, zaspokaja potrzeby dziecka. Celem tego uregulowania jest zatem przyznanie pomocy finansowej służącej przede wszystkim dobru dziecka.
Mając to na uwadze Sąd stoi na stanowisku, że nie do przyjęcia jest interpretacja przepisów ustawy pozbawiająca dziecko, zamieszkałe w Polsce i będące obywatelem polskim, przewidzianej w ustawie pomocy finansowej ze wskazaniem, że wnioskodawcą jest rodzic będący cudzoziemcem, który w karcie pobytu nie posiada adnotacji o dostępie do pracy. Stoi to w opozycji do elementarnego poczucia sprawiedliwości skoro dziecko posiada obywatelstwo polskie i zamieszkuje w kraju. Organ nie mógł zatem oprzeć się na kryterium obywatelstwa rodzica, pomijając kwestię obywatelstwo dziecka.
Za zaprezentowaną przez Sąd interpretacją powyższych uregulowań przemawiają także wyrażone w Konstytucji RP zasady: państwa prawnego (art. 2), równości wobec prawa (art.
32) i ochrony rodziny (art. 18). Formalne wyłączenie całej rodziny z systemu pomocy państwa w wychowywaniu dzieci tylko z uwagi na to, że jeden z jej członków jest cudzoziemcem nie spełniającym wymogów ustawy, nie może być w istocie przyczyną odebrania stosownych praw obywatelowi polskiemu.
Wskazać bowiem należy, iż w sytuacji, gdyby to ojciec dziecka wystąpił o to świadczenie, wówczas literalna wykładania przepisu art. 1 ust. 2 ustawy nakazywałaby wypłacić świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka.
Ta ostatnia okoliczność jeszcze raz potwierdza, iż błędnie zostały zinterpretowane przez Prezydenta m. st. Warszawy powołane przepisy - bowiem przy ich wykładni pominięto cel, który przyświecał ustawodawcy we wprowadzeniu ich do systemu prawnego.
Ponownie rozpoznając wniosek organ uwzględni stanowisko Sądu.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.