Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S.S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego, uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
W dniu 27 października 1990 r. S.S. złożyła wniosek w sprawie przyznania odszkodowania za mienie pozostawione przez jej ojca W.P. w miejscowości Z. gm. [...], pow. [...], woj. [...] (obecnie na terytorium [...]).
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), decyzją z dnia 20 lipca 2005 r. odmówił stwierdzenia, że wnioskodawczyni posiada prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. W uzasadnieniu wskazał, że W.P. nie był repatriowany do kraju w trybie tzw. umów republikańskich, lecz był uciekinierem i przybył do Polski przed terminem przewidzianym w tych umowach.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła S.S. podnosząc, iż jej ojciec w 1944 r. był zmuszony opuścić wraz z rodziną dotychczasowe miejsce zamieszkania w związku z II wojną światową, gdyż brał udział w wojnie w 1920 r. i z tego powodu jego brat wraz z rodziną zostali zamordowani w 1944 r.
Minister Skarbu Państwa, w wyniku rozpoznania odwołania, uchylił decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podał, że w dniu 7 października 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Zgodnie z jej art. 27 postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ww. ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Organ podkreślił, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. poszerzyła, w stosunku do wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania rekompensaty, ponieważ prawo do zaliczenia przysługuje także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Powyższa decyzja oraz ją poprzedzająca stały się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła S.S. W skardze zwróciła się o pomoc w załatwieniu sprawy, gdyż czuje się pokrzywdzona.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Badając zatem legalność zaskarżonej decyzji, wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uznał, że nie narusza ona prawa.
W toku postępowania instancyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie nastąpiła zmiana stanu prawnego, będącego podstawą jej rozpoznania. Organ pierwszej instancji orzekał na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.). W dacie orzekania przez organ odwoławczy obowiązywała już nowa regulacja dotycząca realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej -ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 169, poz. 1418).
Należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczać się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, lecz musi uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrywania odwołania (por. wyrok NSA z dnia 24 II 1992 r., sygn. II SA 49/92). Decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w czasie, gdy obowiązują już zmienione przepisy prawa materialnego, wprowadzające nowe przesłanki rozstrzygnięcia sprawy, byłaby decyzją wadliwą w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy obowiązany jest zastosować obowiązujące w dacie orzekania przez niego przepisy prawa.
Należy zwrócić uwagę, że organ odwoławczy nie może też orzec co do istoty sprawy, gdyż prowadziłoby to do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji (por. wyrok z dnia 22 III 1996 r., sygn. S.A./Wr 1996/95 - ONSA 1997, Nr 1, poz. 35). Odwołanie przenosi na organ odwoławczy kompetencje do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji.
Należy mieć na uwadze również to, że ze względu na zmianę stanu prawnego, zachodziła konieczność przeprowadzenia w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego w całości. Przeprowadzenie tego postępowania nie mieści się w kompetencji organu odwoławczego, który zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. może przeprowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe.
Uwzględniając powyższe należy uznać, że Minister Skarbu Państwa prawidłowo postąpił uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przekazując sprawę organ prawidłowo wskazał, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a mianowicie czy W.P. wraz z rodziną był zmuszony opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czy fakt opuszczenia nieruchomości i przybycie do Polski z powodu prześladowania w miejscu zamieszkania ma związek z wojną rozpoczętą w 1939 r.
Na marginesie należy zauważyć, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli posiadają obywatelstwo polskie. W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego wynika, że oprócz skarżącej, spadkobierczyniami po W.P. są pozostałe córki W.O. i J.S. Tymczasem postępowanie w niniejszej sprawie rozstrzygało jedynie o prawach skarżącej. Brak jest też dokumentu, z którego wynikałoby, że S.S. została wskazana przez spadkobierczynie jako osoba uprawniona do rekompensaty.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.