Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] kwietnia 1997 roku nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. A., Z. T. i R. M. od decyzji Wojewody w [...] z dnia [...] maja 1992 r. [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. z dnia [...] lipca 1976 r. (prawidłowa data do [...] lipca 1976 roku) nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny:
Decyzją z dnia [...] lipca 1976 r. Nr [...] Naczelnik Miasta Z. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, położonej w Z. przy ul. [...], nieruchomości składającej się z działek oznaczonych nr [...] i [...] obręb [...], o łącznej powierzchni [...] m2, stanowiącej własność E. A., mającej urządzoną księgę wieczystą nr [...], z przeznaczeniem znajdującego się na tej nieruchomości dwusegmentowego budynku mieszkalnego, w celu adaptacji dla potrzeb Państwowej Szkoły [...] w Z. Wywłaszczenie nastąpiło za odszkodowaniem w kwotach: dla właściciela wywłaszczonego gruntu, E. A. -[...] zł,- dla Z. T. i M. T. - po [...] zł,- dla R. M. i I. M. po [...] zł. z tytułu nakładów poczynionych na wzniesionym na wywłaszczonej nieruchomości segmencie mieszkalnym.
Decyzja o wywłaszczeniu uprawomocniła się w dniu 21 sierpnia 1976 r. bez zaskarżenia jej do organu odwoławczego.
Pismami z dnia 23 sierpnia 1989 r. i z 21 marca 1992 r. E. A., działając także w imieniu R. M. i Z. T., wystąpił z wnioskiem o zreasumowanie decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1976 r., przez przywrócenie własności wywłaszczonej nieruchomości, względnie o dostarczenie nieruchomości zamiennej, ewentualnie o umożliwienie zakupu podobnej na terenie Z. lub stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej co najmniej w zakresie wysokości odszkodowania. Następnie podczas rozprawy administracyjnej w dniu [...] marca 1992 r. R. M., działając z upoważnienia pozostałych osób, których mienie zostało wywłaszczone, sprecyzował wniosek i wniósł o stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa, dowodząc iż obowiązujące wówczas przepisy nie zezwalały na wywłaszczenie nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym w celu przeznaczenia jej na cele użyteczności publicznej.
Decyzją z dnia [...] maja 1992 r. [...] Wojewoda w [...] odmówił stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji.
W złożonych od powyższej decyzji odwołaniach E. A., Z. T. i R. M. podnieśli zarzut istotnego naruszenia prawa i pogwałcenie zasad sprawiedliwości społecznej. W szczególności zaś kwestionując wysokość przyznanego i wypłaconego odszkodowania, określonego jako symbolicznego i rażąco zaniżonego w stosunku do rzeczywistej wartości mienia objętego decyzją wywłaszczeniową.
Organ II instancji uznał zaskarżoną decyzję Wojewody [...] za uzasadnioną pod względem faktycznym i prawnym. Za niezasadne uznał stanowisko, iż organ wywłaszczeniowy naruszył obowiązujące wówczas prawo. Postępowanie administracyjne toczyło się w sposób określony przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Wszczęcie postępowania zostało poprzedzone złożeniem przewidzianej w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej oferty do rokowań, mającej na celu dobrowolne odstąpienie nieruchomości w drodze cywilnoprawnej umowy sprzedaży. Informowało ono jednocześnie o przeznaczeniu nieruchomości na cele określone w art. 3 ustawy wywłaszczeniowej. Zachowane zostały również zasady obowiązujące przy wyznaczaniu i przebiegu rozprawy.
Organ odwoławczy za zasadne uznał również stanowisko wyrażone w uzasadnieniu Wojewody [...], że z przepisu art. 3 powołanej ustawy wywłaszczeniowej nie wynika zakaz wywłaszczenia nieruchomości zabudowanej budynkami mieszkalnymi na inne określone cele, w tym użyteczności publicznej. Nie może nasuwać wątpliwości, iż cele oświatowe, a do realizacji takich powołana jest również Państwa Szkoła [...], mieszczą się w tym pojęciu. Również za prawidłowe i znajdujące oparcie w obowiązujących wówczas przepisach uznano stanowisko Wojewody, że prawidłowo ustalono wysokość określonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym odszkodowania. Uwzględnia ono obowiązujące w owym czasie zasady, określając wysokość odszkodowań ustalonych przez biegłych powołanych z listy wojewody. Natomiast kwestia zwrotu nieruchomości była przedmiotem odrębnych decyzji - Naczelnika Miasta Z. z [...] października 1980 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 1982 r.
Z powyższych powodów organ II instancji uznał, że twierdzenia odwołujących się nie znajdują określonych w art. 156 § 1 Kpa podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej i uznając zaskarżoną decyzję Wojewody za prawidłową, utrzymał ją w mocy.
Na powyższa decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli R. M. i I. M. wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności. W uzasadnieniu skargi podnieśli zarzut, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zgodnie z ówczesnymi przepisami nie można było wywłaszczyć nieruchomości stanowiącej dom jednorodzinny, a w każdym razie należało dostarczyć nieruchomość zamienną.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 1997 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), z dniem 1 stycznia 2004 roku weszły w życie przepisy ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 97 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i w których postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawową zasadą ogólną postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnej wyrażona w art. 16 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji, będące jednym z trybów godzących w zasadę trwałości decyzji administracyjnej, jest instytucją szczególną, stąd też zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste. Przesłanki te zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a.
W postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., którego przedmiotem jest wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w postępowaniu wywłaszczeniowym prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), niezbędna jest ocena rodzaju naruszenia ściśle określonych "zasad i trybu wywłaszczenia" oraz podstawy prawnej wydanej decyzji, w świetle dających się obiektywnie ujawnić istotnych okoliczności sprawy i z punktu widzenia kwalifikowanych podstaw przewidzianych dla tego rodzaju postępowania nadzwyczajnego. Z akt sprawy wynika bezspornie, że decyzją Naczelnika Miasta Z. z dnia [...] lipca 1976 r. wywłaszczono oznaczoną w niej nieruchomość na podstawie art. 3,8 i 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, po przeprowadzeniu rozprawy w dniu [...] czerwca 1976 r. Decyzja Wojewody o wywłaszczeniu stała się ostateczna.
Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości,nieruchomość mogła być wywłaszczona z zachowaniem jej przepisów (art. 1), a to oznacza, że administracyjnoprawne czynności uprawnionych podmiotów w zakresie samodzielnego wykonywania zadań (m.in. prowadzenia rokowań w trybie przewidzianym przez ustawę), wraz z pozostałymi uprawnieniami ze sfery stosowania prawa dla celów wywłaszczenia, musiały być ściśle stosowane i interpretowane literalnie, ograniczających uprawnienia właściciela poddawanego przymusowemu zbyciu nieruchomości, niezbędnych dla realizacji celów wskazanych w art.
3. Uprawnienia wynikające z ustawy z dnia 12 marca 1958 r. realizujące cele określone w art. 3 stanowią zrozumiały system postępowania wywłaszczeniowego. Dla prawidłowej oceny ewentualnego naruszenia zakresu uprawnień i obowiązków nałożonych ustawą należałoby przyjąć niewadliwość zebranego materiału, zwłaszcza w aspekcie zarzutów strony mogących mieć wpływ na ustalenie kwalifikowanych wad postępowania (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Zarzut skarżącej I. M., że przy wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej dom jednorodzinny nie przedstawiono propozycji dostarczenia nieruchomości zamiennej nie jest trafny, ponieważ z materiału dokumentacyjnego sprawy nie wynika, aby właściciel wywłaszczanej nieruchomości (którym był E. A.) wystąpił z takim żądaniem (art. 10 ustawy). Roszczenie takie nie przysługiwało zaś osobom, które poczyniły nakłady w postaci wzniesienia budynku na wywłaszczonej działce jak to uczynili Z. T. i R. M. Chybione jest również stanowisko, że w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku niedopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej dom jednorodzinny, gdyż zgodnie z art. 1 powołanej wcześniej ustawy wywłaszczeniu mogła podlegać nieruchomość, a dopiero art. 10 określał tryb postępowania przy wywłaszczaniu nieruchomości stanowiących dom jednorodzinny.
Na koniec powyższych rozważań należy podnieść, że wywłaszczenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach i na zasadach ściśle określonych przez ustawy. W niniejszej sprawie przesłanek dopuszczających wywłaszczenie należało poszukiwać w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 2 tej ustawy, wywłaszczenie mogło nastąpić jedynie na rzecz Państwa, o co ubiegać mógł się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe.. W decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1976 r. wymieniono jako podstawę prawną art. 3,8 i 15 ww. ustawy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że nieruchomość w niej wymieniona niezbędna jest na cele oświatowe Szkoły [...] w Z. Tak określony w decyzji cel wywłaszczenia nieruchomości jest zgodny z postanowieniami art. 1 ustawy. Z tych względów Sąd podzielił pogląd, przyjęty w zaskarżonej decyzji, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone zgodnie z celami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, określonymi w art. 3, nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych z 1976 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), orzekł jak w sentencji.