Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. nr [...] potwierdzającą A. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], utrzymał w mocy postanowienia Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. i z [...] kwietnia 2016 r.
Z ustaleń organu wynika, że pismem z [...] grudnia 1998 r. S. D. zwrócił się o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. S. D. zmarł [...] kwietnia 2002 r., a spadek po nim nabyła w całości żona A. P. co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2003 r., sygn. akt [...].
Postanowieniem z [...] lutego 2010 r. organ I instancji uznał, iż w sprawie zostały spełnione wymogi z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i wezwał stronę do przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej przez S. D.. Przy piśmie z [...] czerwca 2010 r. wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym wartość nieruchomości pozostawionej została określona na kwotę [...] zł.
Decyzją z [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda [...] potwierdził prawo do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] stycznia 2011 r. utrzymał w mocy tę decyzję. Wyrokiem z 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 633/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji.
Postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. Wojewoda [...] uchylił swoje postanowienie z [...] lutego 2010 r. i ponownie pozytywnie ocenił zebrany materiał dowodowy z uwzględnieniem zabudowań, o których mowa w wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z [...] listopada 1998 r., sygn. akt [...] i wezwał stronę do przedłożenia nowego operatu szacunkowego.
W złożonych przez stronę kolejnych operatach z [...] maja 2013 r. i [...] maja 2015 r. wartość nieruchomości pozostawionej przez S. D. została określona odpowiednio na [...] zł i na [...] zł. Odnośnie obu tych operatów Wojewoda [...] wystąpił do organizacji rzeczoznawców majątkowych o ich ocenę w zakresie prawidłowości wykonania. [...] Stowarzyszenie Rzeczoznawców Majątkowych w K. uznało oba operaty za sporządzone niezgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa oraz oceniło, że nie powinny stanowić podstawy określenia wartości pozostawionej nieruchomości. W związku z powyższym organ I instancji, pismem z [...] grudnia 2015 r. wezwał stronę do przedłożenia kolejnego operatu szacunkowego w terminie 1-go miesiąca.
Postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r. Wojewoda [...] odmówił zawieszenia postępowania administracyjnego.
A. P. złożyła operat szacunkowy z [...] września 2016 r., w którym wartość pozostawionej nieruchomości została określona na kwotę [...] zł. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowiąca 20% wartości nieruchomości pozostawionej wynosi [...] zł. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 2000 r. Rep. A nr [...] A. P. wraz z mężem S. D. nabyła własność zabudowanej nieruchomości położonej w [...], składającej się z działki nr [...] o pow. [...] ha za cenę [...] zł, na poczet której w całości zaliczono nabywającym wartość mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że kwota [...] zł stanowiąca 20% wartości pozostawionego mienia musiała zostać pomniejszona o wartość nieruchomości nabytych w drodze częściowej rekompensaty, której zwaloryzowana wartość została określona na kwotę [...] zł. Wynikająca z tego różnica, tj. [...] zł stanowi kwotę rekompensaty.
W ocenie organu przedłożony przez wnioskodawczynię operat szacunkowy z [...] września 2016 r. został sporządzony zgodnie z wymogami art. 11 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i w oparciu o ten operat określił wysokość rekompensaty.
W ocenie organu operat szacunkowy z [...] czerwca 2010 r. nie może stanowić podstawy do ustalenia wartości pozostawionej nieruchomości gdyż został sporządzony na podstawie uchylonego postanowienia Wojewody [...] z [...] lutego 2010 r. Natomiast z uwagi na to, że postanowienie z [...] lutego 2010 r. nie obejmowało zabudowań znajdujących się na pozostawionej nieruchomości koniecznym było jego uchylenie i dokonanie przez organ ponownej pozytywnej oceny zebranego materiału dowodowego z uwzględnieniem nieruchomości budynkowej. Na etapie postępowania odwoławczego organ uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących postanowienia Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. o odmowie zawieszenia postępowania oraz nie rozpatrzenia przez organ I instancji wniosku z [...] maja 2016 r. o zawieszenie postępowania gdyż wobec złożenia przez stronę w dniu [...] września 2016 r. operatu szacunkowego ustały przyczyny, które stanowiły podstawę złożonych przez skarżącą wniosków o zawieszenie postępowania.
A. P. w skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzuciła:
- - naruszenie art. 10 ust. 2 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez domaganie się od skarżącej przedłożenia operatu szacunkowego w odniesieniu do składników mienia w stosunku do których organ dysponował już ważnym operatem szacunkowym sporządzonym na potrzeby określenia rekompensaty,
- - naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie w postępowaniu dowodowym złożonego do akt sprawy operatu szacunkowego z dnia [...] czerwca 2010 r. przez rzeczoznawcę majątkowego K. M.,
- - naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego z uwzględnieniem słusznego interesu strony i orzekania na podstawie dokumentu nie uwzględniającego treści postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.,
- - naruszenie ark 8 i 9 k.p.a. poprzez brak informowania strony o prowadzonych z organami administracyjnymi działaniach nakłaniających do wszczęcia postępowania cywilnego przeciwko stronie jak i wyznaczaniu terminów w taki sposób, że ich dotrzymanie wiązało się z pozbawieniem strony ochrony jej słusznego interesu,
- - naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu rozstrzygnięcia co do przyczyn, z powodu których odmówił mocy dowodowej operatowi szacunkowemu z 2010 r. jak i brak odniesienia do części zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji,
- - naruszenie art. 98 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie zawieszenia postępowania jak i nie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2016 r.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, o uchylenie postanowienia Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. względnie o zmianę tego postanowienia, o zmianę postanowienia Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. i zawieszenie postępowania oraz obciążenie kosztami postępowania organ administracyjny.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu gdyż decyzje organów obu instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
W sprawie jest bezsporne, że są spełnione zarówno przesłanki podmiotowe jak i przedmiotowe, określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.), do potwierdzenia skarżącej A. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej męża S. D. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], dawne województwo [...].
Sporna jest wartość pozostawionej nieruchomości, a w konsekwencji wysokość rekompensaty ustalonej od tej wartości.
W sprawie zostały przez skarżącą złożone cztery operaty szacunkowe:
- 1. z [...] czerwca 2010 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego Kr. M., w którym wartość nieruchomości gruntowej, bez zabudowań, została wyceniona na kwotę [...] zł;
- 2. z [...] maja 2013 r. wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego K. R., w którym wartość pozostawionej nieruchomości wraz z zabudowaniami została wyceniona na [...] zł;
- 3. z [...] maja 2015 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. W. określający wartość nieruchomości na kwotę [...] zł;
- 4. z [...] września 2016 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J. Z. określający wartość nieruchomości na kwotę [...] zł.
Operaty z [...] maja 2013 r. i z [...] maja 2015 r. zostały przez Wojewodę [...] skierowane do organizacji rzeczoznawców majątkowych celem ich oceny w zakresie prawidłowości wykonania. [...] Stowarzyszenie Rzeczoznawców Majątkowych w K. uznało oba operaty za sporządzone niezgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa. Wobec tego nie mogą one stanowić podstawy określenia wartości pozostawionej nieruchomości gdyż utraciły walor opinii o wartości nieruchomości.
Pierwszy operat szacunkowy z [...] czerwca 2010 r. stanowił podstawę do wyliczenia wysokości rekompensaty o której orzekł w decyzji z [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda [...], a Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] stycznia 2011 r. utrzymał ją w mocy. Rekompensata przyznana tą decyzją uwzględniała tylko nieruchomość gruntową bez budynków. W uwzględnieniu skargi A. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 633/11 uchylił decyzje organów obu instancji. Z motywów wyroku wynika, że powodem takiego rozstrzygnięcia było zakwestionowanie przez Sąd stanowiska organów co do braku podstaw do objęcia rekompensatą budynków posadowionych na pozostawionej nieruchomości. Sąd nie poddawał w ogóle ocenie operatu będącego podstawą ustalenia wysokości rekompensaty, jak również nie zniósł postępowania administracyjnego zakończonego uchylonymi decyzjami.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Wojewoda [...] uchylił postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. swoje postanowienie z [...] lutego 2010 r. i ponownie pozytywnie ocenił zebrany materiał dowodowy już uwzględniając także budynki posadowione na pozostawionej nieruchomości oraz wezwał stronę do przedłożenia nowego operatu szacunkowego. W wyniku wezwania skarżąca złożyła czwarty z wymienionych operatów szacunkowych sporządzony [...] września 2016 r., w którym wartość pozostawionej nieruchomości została określona na kwotę [...] zł. Organ uznał ten operat za sporządzony zgodnie z wymogami art. 11 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i na jego podstawie określił wysokość rekompensaty.
Skarżąca, mimo że sama złożyła ten operat, który został wykonany na jej zlecenie, to się z nim nie zgadza. Jej zdaniem w sytuacji gdy organ odmówił zawieszenia na jej wniosek postępowania złożyła jakikolwiek operat szacunkowy by nie utracić prawa do ubiegania się o rekompensatę. W terminie zakreślonym przez organ na złożenie operatu i wobec zakwestionowania dwóch operatów nie była w stanie znaleźć rzeczoznawcy majątkowego, który sporządziłby operat zgodny z jej oczekiwaniami.
Organ pominął zupełnie pierwszy operat z [...] czerwca 2010 r., w ogóle się do niego nie odniósł w uzasadnieniu. Natomiast sytuacja dowodowa jaka zaistniała w sprawie spowodowała, że organ dysponowała dwoma operatami: pierwszym z [...] czerwca 2010 r., w którym tylko nieruchomość gruntowa została wyceniona na kwotę [...] zł oraz złożonym ostatnio z [...] września 2016 r. określającym wartość nieruchomości wraz z budynkami na kwotę [...] zł. Tak znacząca rozbieżność w wycenach – w ostatnim operacie wartość gruntów wraz z budynkami została wyceniona na około 1/3 wartości wskazanej w pierwszym operacie, który dotyczył tylko nieruchomości gruntowej. Oznacza to, że jeden z tych operatów został sporządzony niezgodnie z przepisami prawa bądź też wadliwie są oba operaty. Organ w ogóle tego nie wziął pod uwagę, pominął zupełnie pierwszy operat przy ocenie operatu z [...] września 2016 r., który przyjął za podstawę ustalenia wysokości rekompensaty.
Natomiast w sytuacji jaka zaistniała organ winien był wystąpić do organizacji rzeczoznawców majątkowych o ocenę obu tych operatów co do prawidłowości ich wykonania. Tym samym należy uznać, że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na jej zakończenie w sposób jak w zaskarżonej decyzji. Zatem decyzja organu I instancji zapadła z naruszeniem art. 7, 75 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję naruszył art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania.
Natomiast niezasadny jest wniosek skargi o uchylenie postanowienia Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. odmawiającego zawieszenia postępowania na wniosek skarżącej i zawieszenie przez organ postępowania. Wobec treści wyroku wniosek o zawieszenie postępowania na obecnym etapie postępowania stał się bezprzedmiotowy. Również nie jest zasadny wniosek skargi o uchylenie postanowienia Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. Wprawdzie po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania i uznaniu, że w skład pozostawionego mienia oprócz gruntu wchodzą także budynki organ winien uzupełnić swoje wcześniejsze postanowienie i wydać nowe, to uchybienie organu w tym zakresie nie stanowi naruszenia prawa, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji wyroku.