Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 roku Minister Skarbu Państwa biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego(DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako k.p.a.) oraz art. 5 ust.1, art. 7 ust.2 i art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (DZ.U nr 169, poz. 1418 ze zm. dalej jako ustawa o realizacji rekompensaty) po rozpatrzeniu odwołania K. L., B. K. i L. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 roku, znak [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia wyżej wskazanym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i S. L. nieruchomości w M., gmina M., pow. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – utrzymał w mocy decyzję organu I Instancji.
Podstawą wydania decyzji były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.
Decyzją z dnia [...] listopada 2011 roku Wojewoda [...] orzekł o odmowie potwierdzenia K. L., B. K. i L. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i S. L. nieruchomości w miejscowości M., pow. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że strony złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za,, mienie zaburzańskie’’ po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust.1 ustawy o realizacji rekompensaty i to stanowiło podstawę odmowy potwierdzenia prawa.
Od powyższej decyzji K. L., B. K. i L. L. złożyły do Ministra Skarbu Państwa odwołanie z dnia 6 grudnia 2010 roku w którym wniosły o uchylenie decyzji organu I Instancji.
Strony w uzasadnieniu odwołania podnosiły, że istotnie złożyły wniosek do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty po upływie terminu określonego w ustawie, jednakże z wnioskiem tym wystąpiły o włączenie ich do postępowania prowadzonego pod numerem [...].
Organ odwoławczy dokonując oceny materiału podnosił, że wnioskiem z dnia 8 września 2010 roku strony zwróciły się do organu o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomościami poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M. i S. L., jednocześnie wskazując, iż chcą się przyłączyć do prowadzonego postępowania nr [...].
Według ustaleń organu pod wyżej wskazanym numerem toczy się przed Wojewodą [...] postępowanie z wniosku W. P. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty do nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej przez M. i S. L. Organ wskazywał, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu i przepisy prawa materialnego decydują o tym w którym trybie prowadzone jest postępowanie.
Na podstawie art. 5 ust.1 ustawy o realizacji rekompensaty potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 roku.
Zasadą jest, że postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami państwa polskiego wszczynane jest na wniosek zainteresowanego. Zatem każda z osób, która pragnie uzyskać prawo do rekompensaty winna we własnym imieniu złożyć wniosek o potwierdzenie swojego prawa.
Organ wskazywał, że ustawa,,zaburzańska’’ nie tworzy po stronie ewentualnych spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych na Kresach Wschodnich legitymacji łącznej i koniecznej przejawiającej się w założeniu, iż wystarczy aby jeden ze spadkobierców złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty we własnym imieniu, ażeby postępowaniem byli objęci – niejako z urzędu- bezwzględnie wszyscy pozostali spadkobiercy. Każdy poszczególny spadkobierca może wnieść odrębny wniosek i wykazując swoje następstwo prawne – bez konieczności ustalania wszystkich możliwych spadkobierców, ich miejsc zamieszkania i zainteresowania w uzyskaniu prawa do rekompensaty – może otrzymać potwierdzenie prawa w zakresie swojego udziału.
W ocenie organu dokonując oceny złożonego przez strony wniosku należało zauważyć, że domagały się one ustalenia prawa do rekompensaty na ich rzecz.
W tym przypadku bez znaczenia pozostanie zapis,,wniosek o przystąpienie do prowadzonego postępowania nr [...]’’ z tego względu, że o kwalifikacji pisma decyduje jego całościowa treść. Z tych też względów organ I Instancji trafnie dokonał kwalifikacji pisma jako wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Tym bardziej, że ustawa o realizacji rekompensaty nie przewiduje wprost możliwości dołączenia się do postępowania prowadzonego na rzecz innego spadkobiercy, a wręcz ogranicza możliwość składania wniosków do dnia 31 grudnia 2008 roku. Jeśli bowiem jasno wyrażoną wolą strony jest potwierdzenie prawa do rekompensaty na swoją rzecz, które może być przyznane tylko i wyłącznie na wniosek poszczególnego spadkobiercy, to pismo w tym przedmiocie traktować należy jako taki wniosek i to bez względu na to, czy używa się sformułowania,,wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty’’ czy też,,wniosek o przyłączenie się do postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty’’.
Kwalifikację tak sformułowanych pism determinuje bowiem wola strony uzyskania ekwiwalentu za majątek pozostawiony na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej’’.
Z tego względu skoro strony złożyły wniosek do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty po dniu 31 grudnia 2008 roku organ zasadnie odmówił potwierdzenia tego prawa.
Skargę na decyzję organu odwoławczego do Sądu wniosły K. L., B. K. i L. L. Zaskarżonej decyzji zarzucały naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 5 ust.1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez przyjęcie, że pismo skarżących z dnia 8 września 2010 roku jest wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty i zostało złożone po terminie.
W uzasadnieniu skargi skarżące wskazywały, że organ całkowicie pominął treść wniosku przez nie złożonego. Podnosiły, że w samym tytule wskazują, iż wnoszą o przystąpienie do prowadzanego już postępowania. Chociażby z tej przyczyny potraktowanie tego pisma jako nowego wniosku jest całkowicie bezzasadne, niezgodne z rzeczywistą intencją.
Wskazywały, że złożony wniosek o przystąpienie do postępowania i potwierdzenie prawa do rekompensaty dotyczył tej samej nieruchomości, w stosunku do której postępowanie było już prowadzone. Poza tym Wojewoda [...] był już w posiadaniu uwierzytelnionych odpisów postanowień Sądu Rejonowego w O. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłych J. L. oraz w dalszej kolejności – po J. i J. L. Tak więc organ był w chwili składania przedmiotowego wniosku o przystąpienie do toczącego się postępowania w posiadaniu wymaganych dokumentów potwierdzających uprawnienia wnioskodawców do rekompensat.
Skarżące również wskazywały, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – syg. akt I SA/Wa 230/10 potwierdza ich stanowisko prawne zajęte w tej sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując zajęte stanowisko. Wskazywał, że przewidziany w ustawie o prawie do rekompensaty termin o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest terminem prawa materialnego. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu.
Wskazywał, że każda osoba, która chce aby potwierdzono jego prawo do rekompensaty musi złożyć stosowny wniosek w terminie do 31 grudnia 2008 roku.
Organ podtrzymał stanowisko, że organ I Instancji zasadnie zakwalifikował pismo skarżących jako wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają, zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się, więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
W ocenie Sądu stawiane zarzuty nie podważyły prawidłowych ustaleń i dokonanej oceny prawnej zaskarżonej decyzji.
Należy podzielić stanowisko organu, iż postępowanie prowadzone na podstawie ustawy o prawie do realizacji prawa do rekompensaty wymaga wniosku osoby zainteresowanej zgodnie z treścią art. 5 ust.1 wyżej powołanej ustawy.
W postępowaniu administracyjnym możemy wyróżnić dwie sytuacje gdzie mamy do czynienia z wielością stron w postępowaniu oraz wielością spraw administracyjnych formalnie łącznie prowadzonych w jednym postępowaniu.
Kryterium decydującym o tym, czy mamy do czynienia z wielością stron w jednej sprawie, będzie kryterium wpływu ukształtowania sytuacji prawnej podmiotu na sytuację prawną innego podmiotu. Postępowanie prowadzone w jednej sprawie administracyjnej kończy się zawsze wydaniem jednej decyzji. Dopuszczalność rozpatrzenia kilku spraw administracyjnych w jednym postępowaniu reguluje przepis art. 62 k.p.a.
W niniejszej sprawie w ocenie Sądu podstawę wniosku skarżących należy rozważyć w kontekście przepisu art. 62 k.p.a.
Stosownie do przepisu art. 62 k.p.a. w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony.
Tak więc aby zastosować przepis art. 62 k.p.a. powinny być spełnione następujące przesłanki:
- a) istnieje wielość spraw administracyjnych:
- b) prawa i obowiązki w każdej z tych spraw wynikają z tego samego stanu faktycznego, bądź tej samej podstawy prawnej:
- c) w każdej z tych spraw właściwy jest ten sam organ administracji publicznej.
Biorąc pod uwagę realia niniejszej sprawy należy uznać, iż powołany wyżej przepis nie mógł mieć zastosowania w tym przypadku.
Po pierwsze w dacie złożenia wniosku o przyłączenie się do toczącego się postępowania nie istniała wielość spraw administracyjnych, lecz prowadzone było jedno postępowanie administracyjne; po drugie sprawa administracyjna o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga indywidualnego wniosku złożonego w określonym terminie. W ustawie o realizacji rekompensaty brak jest przepisu z którego wynikałoby, że złożenie w ustawowym terminie wniosku przez jednego ze spadkobierców skutkuje względem pozostałych.
Należy również zauważyć, że zwrot z wyżej j powołanego przepisu art. 62 k.p.a., iż "można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie ‘’ oznacza, iż organ administracji publicznej wcale nie jest do tego zobligowany(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2005 roku, syg. akt II OSK 257/05, LEX nr 20 3715).
Każdy ze spadkobierców po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od wielkości posiadanego udziału i może to zrobić niezależnie od tego, co zdecydują pozostali spadkobiercy.
Z tego względu sam fakt, iż skarżące swój wniosek zatytułowały,,o przystąpienie do prowadzonego postępowania’’ nie oznacza, że pismo to w istocie nie jest wnioskiem o którym mowa w art. 5 ust.1 ustawy o realizacji rekompensaty zwłaszcza, że w jego treści skarżące wyraźnie wnoszą o potwierdzenie ich prawa do rekompensaty.
O tym, jaki charakter ma wnoszone do organu pismo decyduje jego treść wskazująca na wolę wnioskodawcy.
Z tego względu trafnie oceniły organy, iż wniosek skarżących wszczął nową sprawę administracyjną o potwierdzenie prawa do rekompensaty i jednocześnie organ słusznie zauważył, że wniosek został złożony po upływie terminu, który jest terminem prawa materialnego i po jego upływie potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niedopuszczalne.
Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.