Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 29 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 897/13

Uzasadnienie

1. I. Stan faktyczny
2. 1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. S. (dalej powoływany jako skarżący), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] maja 1979 r. nr [...] orzekającej o uwzględnieniu wniosku F. S. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi G. oraz J. w zamian za rentę. Organ nadzoru wskazał, że decyzja o przejęciu na własność przedmiotowego gospodarstwa została wydana zgodnie z treścią art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140, zwanej dalej ustawą ubezpieczeniową). W związku z tym brak jest podstaw aby na wniosek spadkobiercy poprzednich właścicieli stwierdzać nieważność powołanej decyzji.
3. 2. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę nastąpiło na wniosek właściciela. W aktach sprawy brak jest wprawdzie takiego wniosku, jednakże całokształt okoliczności sprawy, w szczególności podpis na karcie informacyjnej w sprawie emerytury wskazuje na to, że decyzja o przejęciu nie została wydana wbrew woli właściciela gospodarstwa. Brak było też następców spełniających warunki do przekazania im gospodarstwa rolnego – art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. Organ nadzoru wyjaśnił, że kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego należy oceniać zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. W dacie wydania decyzji o przejęciu żaden z następców tego warunku nie spełniał. Natomiast kwestionowanie wyłącznej własności F. S., wbrew treści aktów własności ziemi, jest nieuprawnione.
4. 3. Skarżący złożył na powyższą decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych oraz art. 32 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (według stanu obowiązującego na dzień 4 listopada 1971 r.) poprzez nierzetelne wyjaśnienie i rozpatrzenie sprawy oraz nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji okoliczności faktycznego współposiadania gospodarstwa rolnego przez małżonków F. i S. S. a w konsekwencji nabycie prawa własności przez oboje małżonków na zasadzie wspólności ustawowej.
5. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
6. II. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji w całej rozciągłości podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra, co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przekazaniu gospodarstwa.

2. W przedmiotowej sprawie podstawą kwestią jest to czy skarżącemu przysługuje w ogóle interes prawny, aby jako spadkobierca poprzednich właścicieli mógł skutecznie wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, tzn. musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Musi więc istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania decyzji.

W tym celu konieczne jest poddanie analizie konstrukcji przejęcia nieruchomości na wniosek właścicieli w zamian za rentę. Wskazać należy na szczególny charakter decyzji o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Państwa wydawanych na podstawie art. 45 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. Stosownie do treści tego przepisu przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo było możliwe tylko w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia. Decyzja taka co do skutków cywilnoprawnych była zbliżona do umowy o przekazaniu gospodarstwa, która jest w orzecznictwie uznawana za ustawowo wyodrębnioną umowę odrębną od umowy darowizny. Decyzja taka w żadnym razie nie miała charakteru przymusowego, a treść aktu administracyjnego była uzależniona od woli właściciela. Decyzja ta stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych.

W istocie decyzja ta miała charakter osobisty i jej obowiązywanie oraz oddziaływanie w systemie prawnym wygasło wraz ze śmiercią uprawnionych. Unieważnienie takiej decyzji było możliwe tylko za ich życia, ale oznaczałoby to pozbawienie prawa do renty i powrót do sytuacji sprzed złożenia wniosku.

3. W związku z powyższym zdaniem Sądu po stronie spadkobiercy takiej osoby nie istnieje interes prawny do wzruszania decyzji wydanych na wniosek ich poprzedników. Pojęcie następcy prawnego na gruncie ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. nie jest w ogóle pojęciem tożsamym z pojęciem spadkobiercy. Szczególnie znamienne jest to w przedmiotowej sprawie, ponieważ skarżący jako spadkobierca poprzednich właścicieli wskazuje, że gospodarstwo powinno być przekazane jego siostrze. Trudno wywieść tym samym jego interes prawny w kwestionowaniu powołanej decyzji Naczelnika Gminy Z. Prawo do żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 45 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. nie wchodzi w skład spadku. Brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy prawami spadkobiercy a kwestią dokonanego przez jego spadkodawców przekazania gospodarstwa. Bycie spadkobiercą nie oznacza automatycznie prawa do wzruszania czynności dokonanych przez spadkodawców. Spadkobierca nie może również żądać rozwiązania umowy o przekazaniu gospodarstwa na rzecz następcy. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 września 1993 r. (III CZP 121/93, OSNCP 5/94, poz.

97) stwierdził, że roszczenie rolnika, który zmarł po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej na podstawie powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie przechodzi na spadkobierców, ponieważ nie weszło w skład spadku i dlatego spadkobierca nie może roszczenia tego skutecznie dochodzić po śmierci rolnika. Nie wchodzi również w skład spadku roszczenie o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, które w chwili śmierci rolnika wygasa z uwagi na osobisty charakter roszczenia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1998 r. II CKN 891/97 niepubl.; z dnia 1 kwietnia 1998 r. II CKN 671/97, OSNC 1998, nr 11, poz, 182). Tym samym skoro spadkobierca poprzednich właścicieli wystąpił o stwierdzenie nieważności, to nie powinno być w ogóle wszczynane postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednakże zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania.

4. Brak jest w ogóle w przedmiotowej sprawie konieczności analizy treści § 3 powołanego rozporządzenia z 1964 r. Sąd jednak w pełni podziela pogląd organu nadzoru, że brak jest jakichkolwiek podstaw dla stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. W polskim systemie prawnym niedopuszczalne jest również kwestionowanie ustaleń wynikających z aktów własności ziemi, a ich treść w przedmiotowej sprawie jest jednoznaczna.

Zarzuty skargi są jednak całkowicie chybione ze względu na brak interesu prawnego skarżącego do kwestionowania decyzji o przejęciu gospodarstwa, skarga podlegała oddaleniu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji