Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 kwietnia maja 2017 r. A. K., S. J., P. K. i D. G. (dalej jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 548/16. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpoznania w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy złożonego w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej jako: ugn) wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...],ozn. hip. jako "[...]".
Jednocześnie Sąd stwierdził, iż organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ww. skardze skarżący zarzucili organowi, że pomimo upływu wyznaczonego terminu nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. W tej sytuacji skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi grzywny oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd ustalił, iż akta administracyjne wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 14 września 2016 r. wpłynęły do Prezydenta w dniu 4 stycznia 2017 r., zatem termin wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie upłynął w dniu 6 marca 2017 r. (poniedziałek).
Z akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. wezwali Prezydenta do wykonania opisanego na wstępie wyroku, jednak Prezydent nie zastosował się do tego wezwania i nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu ww. grunt przeszedł na własność gminy [...], a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. Organ przyznał, że prowadzone jest – z wniosku spadkobierców dawnych właścicieli - postępowanie administracyjne o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w trybie art. 215 ust. 2 ugn, zgodnie z którym jedną z przesłanek badanych w postępowaniu odszkodowawczym w sprawie ww. nieruchomości jest określenie dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania działką.
Organ zauważył, że WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 14 wrzęsnia2016 r., I SAB/Wa 548/16, zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego wyrku wraz z aktami sprawy. Akta te wpłynęły do organu w dniu 4 stycznia 2017 r.
W dniu 12 kwietnia 2017 r. skarżący wezwali Prezydenta do wykonania ww. wyroku. W opinii organu, o kolejności rozpatrzenia spraw nie może decydować tylko aktywność procesowe stron i ilość składanych skarg. Okoliczność, iż akta sprawy na skutek skarg strony długotrwale są w posiadaniu Sądu, znacząco utrudnia rozpoznanie sprawy, albowiem jest ona zbyt doniosła i skomplikowana, aby można prowadzić postępowanie administracyjne opierając się wyłącznie na aktach zastępczych. Organ zaznaczył również, że w dniu 23 marca 2017 r. do pełnomocnika stron zostało skierowane pismo informujące o przyczynach niewykonania wyroku oraz o etapie postępowania.
Ponadto organ poinformował, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] zawieszono z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 10 czerwca 1949 r. złożonego przez W. Ł. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w [...] ozn. hip. jako "[...]".
Jak ustalono podczas rozprawy – zażalenie na ww postanowienie nie zostało dotychczas rozpoznane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: ppsa), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa).
Jak wskazano wyżej, przed wniesieniem skargi na niewykonanie wyroku z dnia 14 września 2016 r. skarżący pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. wezwali Prezydenta do jego wykonania. Procesowy wymóg wniesienia skargi został zatem spełniony. Terminy do wniesienia skargi ustalone w art. 53 ppsa nie mają zastosowania do skargi wnoszonej na podstawie art. 154 § 1 ppsa, a w konsekwencji dopuszczalność jej wniesienia nie jest uwarunkowana upływem określonego czasu od dnia doręczenia organowi wezwania do wykonania wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 2721/12, Lex nr 1248469).
Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], wydanym po złożeniu rozpoznawanej skargi na niewykonanie wyroku, organ zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 10 czerwca 1949 r. złożonego przez W. Ł. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w [...] ozn. hip. jako "[...]".
Do dnia wydania niniejszego wyroku Prezydent nie rozstrzygnął wniosku skarżących o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Oznacza to, że po wyroku z dnia 14 września 2016 r. do momentu zawieszenia postępowania organ pozostawał w bezczynności. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie organowi grzywny Sąd uznał za uzasadniony i wymierzył organowi grzywnę w wysokości 1000 zł. Wymierzając grzywnę w takiej kwocie Sąd wziął pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu załatwienia sprawy. Uwzględnił także, że jej wysokość mieści się w granicach określonych przez art. 154 § 6 ppsa.
Sąd podkreśla, że niewykonanie wyroków sądów w demokratycznym państwie prawa stanowi szczególnie istotne uchybienie w działaniu organu administracji, godzi bowiem w zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym w szczególności w zasadę praworządności zawartą w art. 7 kpa oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 kpa
Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego w prawomocnym wyroku obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.
Zgodnie z art. 154 § 2 zd. 2 ppsa Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W ocenie Sądu, obecna bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku z dnia 14 września 2016 r. nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. Dokonując takiej oceny Sąd wziął pod uwagę fakt, iż przekroczenie terminu załatwienia sprawy na datę orzekania nie było znaczne, jak również to, że sprawy prowadzone w oparciu o przepis art. 215 ugn są sprawami szczególnie skomplikowanymi pod względem prawnorzeczowym. Nie bez znaczenia dla tej oceny jest również fakt, prowadzenia przez Prezydenta postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 10 czerwca 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w [...] ozn. hip. jako "[...]", albowiem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem dopiero odmowa uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) daje podstawę do rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania.
Z powyższych względów, w pkt 1, 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6, art. 154 § 2. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) (200 zł tytułem wpisu od skargi, 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego).