Uzasadnienie
R. T. w dniu 1 grudnia 2009 r. złożył wniosek o przyznanie mu comiesięcznej sumy [...] zł na zakup [...]. Wniosek uzasadnił stanem zdrowia: [...].
Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Burmistrza W., decyzją z dnia [...].12.2009 r. nr[...]. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Mieszka w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym wraz z byłą żoną i dzieckiem. Jego dochód miesięczny z tytułu emerytury, po odjęciu zobowiązań alimentacyjnych na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł miesięcznie.
Ponadto, w ocenie organu I instancji, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej w grudniu 2009 r. dysponował ograniczonymi środkami, gdzie jeden pracownik na ok. [...] podopiecznych miał do dyspozycji na zasiłki celowe i celowe specjalne ok. [...] zł. W związku z dochodem R. T. przekraczającym kryterium dochodowe, możliwe było jedynie przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na [...], co nastąpiło decyzją z dnia [...].12.2009 r. Z tych powodów i w tych okolicznościach wniosek o zasiłek celowy na zakup [...] musiał się spotkać z odmową.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. T. Podając, jakie wydatki ponosi z tytułu opłat eksploatacyjnych za mieszkanie (po połowie z byłą żoną) i do ZUS z tytułu alimentów stwierdził, że z emerytury w wysokości [...] zł netto na wyżywienie i leki pozostaje mu [...] zł i to jest jego prawdziwy dochód. W ocenie odwołującego znajduje się on w ubóstwie, gdyż z tej kwoty nie jest w stanie zakupić [...] i zapewnić właściwej [...]. Dlatego też wnosi o przyznanie mu zasiłku celowego zgodnie z wnioskiem.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją nr [...] z dnia [...].03.2010 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO omówiło, na tle orzecznictwa sądów administracyjnych, zadania pomocy społecznej i istotę zasiłku celowego. W związku z zarzutami odwołania odnośnie do wysokości dochodu, SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 6 pkt 3 u.p.s. jest to w niniejszym przypadku wysokość emerytury przed odliczeniem kosztów na utrzymanie. W ocenie SKO organ I instancji szczegółowo uzasadnił powody odmowy przyznania zasiłku celowego, po zebraniu wyczerpującego materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja nie pozbawia strony, która przekroczyła kryterium dochodowe, możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 u.p.s.).
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję SKO wniósł R. T. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 41 oraz art. 3, art. 7 i art. 8 u.p.s. poprzez ich niewłaściwą interpretację, a także art. 7 i art. 77 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Dla wyjaśnienia faktów na wstępie zauważyć należy, że organ I instancji przyjął, że rozpatrywał wniosek skarżącego z dnia 1.12.2009 r. zawarty w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, podczas gdy pod wnioskiem skarżącego zawartym w części II kwestionariusza wywiadu widnieje data 11.12.2009 r. W dniu 1.12.2009 r. został złożony przez skarżącego wniosek o takiej samej treści, lecz w formie zwykłego podania.
W ocenie sądu organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł miesięcznie (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Zgodnie z ust. 3 art. 8 u.p.s. "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób".
Z emerytury netto w wysokości [...] zł (czyli po potrąceniu podatku dochodowego i składek) skarżący mógł odliczyć jedynie zobowiązania z tytułu alimentów, w kwocie [...] zł, co daje dochód w wysokości [...] zł. Ustalając dochód skarżącego w takiej wysokości organy nie naruszyły ani art. 8 u.p.s., ani art. 7 i 77 K.p.a., co zarzuca skarżący. Wydatki z tytułu mieszkaniowych opłat eksploatacyjnych nie podlegają odliczeniu od dochodu, dla celów uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, jak chciałby to uczynić skarżący. Przy tym odmowa przyznania zasiłku celowego nastąpiła właśnie z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, a nie z powodu braku uznania przyczyn do udzielenia pomocy społecznej, zawartych w art. 7 u.p.s. Tego, że skarżący ma powody do ubiegania się o pomoc społeczną, wymienione w art. 7 u.p.s. (np. w pkt 5 i 6) organy nie kwestionowały, tyle że istnienie tych powodów uprawnia do zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. dopiero wówczas, gdy nie zostanie przekroczone kryterium dochodowe (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Zatem również art. 7 u.p.s. nie został naruszony.
W takiej sytuacji pozostaje do rozstrzygnięcia jedynie zarzut, czy organy nie naruszyły art. 41 u.p.s. w zw. z art. 7 K.p.a., nakazującym załatwienie sprawy, mając na względzie słuszny interes strony, przy uwzględnieniu interesu społecznego. Elastyczność w przyznawaniu pomocy pieniężnej wyrażają przepisy o szczególnych przypadkach wypłaty zasiłków, tj. art. 40 i 41 u.p.s. Wspólnym zakresem regulacji obydwu przepisów jest możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Może to mieć miejsce wówczas, gdy wystąpiło zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 u.p.s.) albo w szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 41 u.p.s.). "Odnośnie do zasiłku celowego postanowienia obydwu artykułów częściowo się pokrywają, stąd też wyodrębnienie art. 41 nie było niezbędne. Zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej zapewne są szczególnie uzasadnionymi przypadkami przyznania pomocy, o których mowa w komentowanym artykule [41].
Artykuł 40 można potraktować jako lex specialis wobec art. 41, a różnica w obu regulacjach sprowadza się do tego, że zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 nie podlega obowiązkowemu zwrotowi (choć organ może zastrzec co innego). Oprócz zasiłku celowego w szczególnych przypadkach organ może przyznać zasiłek okresowy oraz pomoc rzeczową. Udzielenie tych świadczeń podmiotom przekraczającym kryteria dochodowe obwarowane jest obowiązkiem zwrotu w części lub całości otrzymanej pomocy. Warunek taki nie dotyczy przyznania zasiłku celowego w związku ze zdarzeniem losowym, klęską żywiołową lub ekologiczną." (Komentarz do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.09.175.1362), [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II.). W tej sytuacji "przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego.
Może on być przyznany ‘w szczególnie uzasadnionych przypadkach’, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe." (por wyrok NSA z 19.01.2006 r. I OSK 777/05, LEX nr 194414). Jakiego rodzaju okoliczności powinny uprawniać do specjalnego zasiłku celowego wskazuje też wyrok NSA z 28.08.2008 r. OSK 1416/07, LEX nr 489088. "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości."
Za takie zdarzenie trudno jest więc uznać przewlekłe choroby skarżącego ([...]), gdy ich leczenie należy do potrzeb bytowych zaspokajanych w formie zwykłego zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.), pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Jeśli potrzeby bytowe nie są wywołane zbiegiem wydarzeń wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości i nie są okazjonalne, to w sytuacji zaliczenia wskazanych potrzeb bytowych (dieta, leki) do zwykłych, a nie specjalnych zadań pomocy społecznej, trudno uznać, że zaszła konieczność udzielenia specjalnego zasiłku celowego. Rozpatrywanie zatem wniosku skarżącego pod kątem tego właśnie zasiłku byłoby uzasadnione dopiero wówczas, gdyby okoliczności lub zdarzenia wskazane we wniosku, wywołujące potrzeby bytowe, były okazjonalne, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W okolicznościach tej sprawy nie rozpatrzenie wniosku skarżącego pod kątem specjalnego zasiłku celowego, nie stanowiło – w ocenie sadu - naruszenia art. 7 K.p.a., z punktu widzenia słusznego interesu strony, gdyż interes strony został rozważony na gruncie stosownego do okoliczności przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.
Ograniczona wysokość środków budżetowych pozostających do dyspozycji organu w grudniu 2009 r., o czym wspomina organ I instancji, również przemawia za ograniczeniem rozstrzygnięcia do przesłanek wynikających z tego ostatniego przepisu.
W tej sytuacji, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawia art. 250 P.p.s.a.