Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosków A. S., M. S., W. N., W. S., M. S., P. S. oraz P. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej, że majątek K. podpada pod działanie przepisu z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
Powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia [...] lutego 2011 r. adw. A. S. działający w imieniu własnym oraz w imieniu: M. S., W. N., W. S., M. S., P. S. oraz P. S., zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o unieważnienie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa majątku K. w trybie reformy rolnej, ze względu na rażące naruszenie prawa.
Pismem z dnia [...] marca 2011 r. Minister wezwał wnioskodawców na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do skonkretyzowania żądania zawartego w powyższym piśmie poprzez wskazanie konkretnego orzeczenia, którego żądanie dotyczy oraz dokładne określenie rodzaju postępowania, którego wszczęcia żądają wnioskodawcy.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] marca 2011 r., wnioskodawcy sprecyzowali swoje żądania w ten sposób, że wnoszą o unieważnienie decyzji stwierdzającej, że majątek K. podpada pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej, wobec rażącego naruszenia prawa, czy też wydania decyzji bez podstawy prawnej.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania, stwierdzając, iż żądanie stwierdzenia nieważności bliżej nieokreślonej decyzji o przejęciu majątku jest niewystarczające do wszczęcia postępowania, co stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy jego wszczęcia zgodnie z art. 61a k.p.a.
Niezgadzając się z powyższym adw. A. S. działając w imieniu własnym oraz w imieniu M. S., W. N., W. S., M. S., P. S. oraz P. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzając jedynie, że ponowne rozpatrzenie sprawy jest konieczne.
Po rozpatrzeniu powyższego postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] grudnia 2012 r.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wielokrotnie informowało wnioskodawców, reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, że nieruchomości ziemskie spełniające przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej przechodziły z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa, wobec czego decyzja administracyjna nie była konieczna do znacjonalizowania nieruchomości. Informowało również, że w sprawach dotyczących nieruchomości ziemskich przejętych na podstawie art. 2 ust.1 lit. e ww. dekretu możliwe jest ubieganie się na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), o wydanie decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W przypadku, gdy taka decyzja została wydana, możliwe jest jej wzruszenie w drodze postępowań nadzwyczajnych, określonych w rozdziałach 12 i 13 kodeksu postępowania administracyjnego.
Jednocześnie Minister zauważył, że wnioskodawcy wyraźnie żądają wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej przejście na własność Skarbu Państwa majątku ziemskiego K. na podstawie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (pismo z dnia [...] marca 2011 r.), nie określając przy tym jakiej, konkretnej decyzji ma ono dotyczyć, gdyż nie wskazano żadnego z elementów mogących zindywidualizować tę decyzję (data wydania, sygnatura, organ wydający). Zatem w ocenie organu niemożliwym stało się wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności w bliżej nieokreślonym przedmiocie.
Organ podniósł, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji jest odstępstwem od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., ponadto wskazał, że należy mieć na uwadze, iż prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem obowiązującym w dacie wydania kontrolowanej decyzji. Zatem w ocenie Ministra niemożliwe jest wszczęcie postępowania i poddania takiej kontroli w stosunku do przedmiotu - decyzji, która nie została w żaden sposób wskazana. Niemożliwe jest również ustalenie organu właściwego rzeczowo do przeprowadzenia postępowania nieważnościowego. Wskazał również, że z przesłanych wraz z wnioskiem dokumentów nie wynika, aby taka decyzja w stosunku do nieruchomości ziemskiej K. została wydana.
Minister przywołując treść art. 61a § 1 k.p.a. stwierdził, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, bez jej wskazania stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. Zaznaczył również, że sugerowane przez wnioskodawców we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania rozwiązanie, polegające na przekazaniu sprawy Wojewodzie, jest w przedmiotowej sprawie niedopuszczalne. Wskazując jednocześnie, że sprawa podlegałaby przekazaniu do rozpoznania według właściwości Wojewodzie, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., w przypadku żądania przez wnioskodawców wydania decyzji o niepodpadanie nieruchomości ziemskiej K. pod działanie przepisów z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże takie żądanie nie zostało zgłoszone przez wnioskodawców, pomimo udzielanych przez Ministerstwo wyjaśnień wnioskodawcom, reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika, o rodzajach postępowań administracyjnych w przedmiocie reformy rolnej.
Na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi adw. A. S. działając w imieniu własnym oraz w imieniu M. S., W. N., W. S., M. S., P. S. i P.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie art. 61a k.p.a. przez błędne zastosowanie powołanego przepisu albowiem nie zachodzą "inne uzasadnione przyczyny", dla których postępowanie w sprawie nie może być wszczęte. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i skierowanie sprawy do dalszego postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że pismem z dnia [...] marca 2011 r. strona wniosła o podjęcie z urzędu czynności, polegających na zgromadzeniu dokumentacji, wszczęciu postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do unieważnienia decyzji stwierdzającej, że majątek K. podpada pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej. Podniósł, że po opublikowaniu pisemnego uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 121/10 wyjaśnione zostało, że przejście prawa własności majątku K. na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa, a ewentualna decyzja administracyjna Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego miała jedynie charakter deklaratywny, jakkolwiek nie można odmówić jej znaczenia prawnego dla określenia areału gospodarstwa rolnego, budynków, kuźni, tartaku, młyna wodnego oraz lasu, a także innych składników majątku. Można bowiem w ten sposób ustalić, co przeszło z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, a jakie składniki pominięto, czy zachowana została norma obszarowa gospodarstwa rolnego oraz lasu, itp.
Stwierdził również, że strony nie posiadają informacji, czy byli właściciele zwracali się wcześniej o wydanie tego rodzaju decyzji administracyjnej. Ponowił wniosek o zasięgnięcie z urzędu potrzebnych informacji z zasobów archiwalnych Wojewody [...] w [...], bowiem Wojewoda nie udzielił jeszcze stronie odpowiedzi na podanie z dnia [...] lutego 2013 r. Wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi już ponad dwa lata wstrzymuje inne postępowania dotyczące reprywatyzacji majątku K. (chodzi o Agencję Nieruchomości Rolnych oraz Lasy Państwowe), co może doprowadzić do przedawnienia roszczeń. Zasugerował, że nie jest trafny argument Ministra, jakoby nie wiedział, o jaką decyzję w sprawie chodzi, skoro informuje stronę i sugeruje obecnie możliwość unieważnienia decyzji, o jaką byli właściciele mieli się wcześniej zwracać do Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego.
Wniósł o przekazanie sprawy Wojewodzie [...] w [...] po ustaleniu, czy byli właściciele istotnie wnosili wcześniej o wyłączenie spod działania dekretu o reformie rolnej majątku K. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Pismem z dnia [...] lutego 2011 r. adw. A.S. działający w imieniu własnym oraz w imieniu: M. S., W. N., W. S., M. S., P. S. oraz P. S., zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o unieważnienie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa majątku K. w trybie reformy rolnej, ze względu na rażące naruszenie prawa.
Pismem z dnia [...] marca 2011 r. Minister wezwał wnioskodawców na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do skonkretyzowania żądania zawartego w powyższym piśmie poprzez wskazanie konkretnego orzeczenia, którego żądanie dotyczy oraz dokładne określenie rodzaju postępowania, którego wszczęcia żądają wnioskodawcy.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] marca 2011 r., wnioskodawcy sprecyzowali swoje żądania w ten sposób, że wnoszą o unieważnienie decyzji stwierdzającej, że majątek K. podpada pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej, wobec rażącego naruszenia prawa, czy też wydania decyzji bez podstawy prawnej.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wielokrotnie informowało wnioskodawców, reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, że nieruchomości ziemskie spełniające przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej przechodziły z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa, wobec czego decyzja administracyjna nie była konieczna do znacjonalizowania nieruchomości. Informowało również, że w sprawach dotyczących nieruchomości ziemskich przejętych na podstawie art. 2 ust.1 lit. e ww. dekretu możliwe jest ubieganie się na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), o wydanie decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W przypadku, gdy taka decyzja została wydana, możliwe jest jej wzruszenie w drodze postępowań nadzwyczajnych, określonych w rozdziałach 12 i 13 kodeksu postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie wnioskodawcy wyraźnie żądali wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej przejście na własność Skarbu Państwa majątku ziemskiego K. na podstawie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (pismo z dnia [...] marca 2011 r.), nie określając przy tym jakiej, konkretnej decyzji ma ono dotyczyć, gdyż nie wskazano żadnego z elementów mogących zindywidualizować tę decyzję (data wydania, sygnatura, organ wydający). Prawidłowo, zatem organy przyjęły, że niemożliwym stało się wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności w bliżej nieokreślonym przedmiocie. Natomiast, żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, bez jej wskazania stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.).
Nadto, przekazanie sprawy Wojewodzie, było w sprawie niedopuszczalne. Sprawa podlegałaby przekazaniu do rozpoznania według właściwości Wojewodzie, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., w przypadku żądania przez wnioskodawców wydania decyzji o niepodpadanie nieruchomości ziemskiej K. pod działanie przepisów z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże takie żądanie nie zostało zgłoszone przez wnioskodawców, pomimo udzielanych przez Ministerstwo wyjaśnień.
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.