Uzasadnienie
Dyrektor Generalny Służby Więziennej decyzją z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, z dnia 2 lutego 2005 r. B. M., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w S. z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia [...] grudnia 2002 r. w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego do kwoty [...] zł.
Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że B. M. złożył w dniu 25 listopada 2002 r. wniosek o przyznanie pomocy na uzyskanie lokalu mieszkalnego.
W wyniku jego rozpatrzenia Dyrektor Zakładu Karnego w N. wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r. stwierdzającą, że wnioskodawcy przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego do kwoty [...] zł. W decyzji zawarto również stwierdzenie, że wniosek zostanie rozpatrzony z chwilą uzyskania środków finansowych. Decyzja ta stała się decyzją prawomocną.
W dniu [...] stycznia 2005 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w S. działając z urzędu wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności wyżej wymienionej decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w N. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa, decyzją tą bowiem przyznano pomoc finansową osobie, która w momencie jej wydania posiadała lokal mieszkalny o powierzchni mieszkalnej odpowiadającej powierzchni lokalu jej przysługującego, z tytułu posiadanych przez nią norm.
B. M. złożył w dniu 3 lutego 2005 r. od tej decyzji odwołanie. W odwołaniu zażądał uchylenia decyzji, z powodu jej niezgodności z prawem i pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Swoje żądanie uzasadnił twierdzeniem, iż decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej jest niesprawiedliwa i została wydana bezpodstawnie, bowiem pomoc finansowa mu się należy, gdyż posiadał lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej mniejszej od przysługującej mu z tytułu norm, zgodnie z § 1 pkt 5 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1997 r. w sprawie określenia wysokości, szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz. Urz. MS Nr 4, poz. 50).
Dyrektor Generalny Służby Więziennej decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w S. z dnia [...] stycznia 2005 r. W uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu pierwszej instancji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia [...] grudnia 2002 r. o przyznaniu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego jest prawidłowe. W przedmiotowej sprawie występuje bowiem przesłanka, określona w art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Przedmiotowa decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w N. została wydana z rażącym naruszeniem art. 85 ust. 1 i 2, art. 90 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.). Wbrew twierdzeniu B. M. ustalenie prawa do pomocy finansowej następuje na podstawie przepisów ustawowych, a nie przepisów zarządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Przepis art. 85 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej stanowi, że funkcjonariuszowi przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Zgodnie zaś z art. 85 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej przysługującego lokalu uwzględnia się liczbę przysługujących uprawnionemu jednostkowych norm powierzchni mieszkalnej, jedna zaś norma wynosi od 7 m2 do 10 m2. Realizacja prawa do lokalu mieszkalnego następuje w postaci przydziału lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej lub wówczas, gdy takiego przydziału nie można dokonać, poprzez przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Art. 91 ust 1 tej ustawy określa sytuacje, w których nie powstaje prawo do lokalu mieszkalnego, a tym samym nie powstaje prawo do pomocy finansowej. Art. 91 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej określa, że funkcjonariuszowi zajmującemu w miejscowości pełnienia służby lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej z tytułu norm nie przydziela się lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej.
Wskazana wyżej sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ w czasie wydania decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia [...] grudnia 2002 r. B. M. zajmował lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w N. Lokal ten posiadał powierzchnię mieszkalną [...] m2. Przysługująca B. M. z tytułu norm powierzchnia mieszkalna wynosiła od 21 do 30. m2 (trzy normy). Zatem lokal ten był zgodny z przysługującą mu powierzchnią mieszkalną i nie można mu było przydzielić lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej, a tym samym nie można było przyznać pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego jako świadczenia ekwiwalentnego w stosunku do prawa do lokalu.
Organ drugiej instancji podkreślił również, że decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej zawiera nieprawidłowe rozstrzygnięcie, bowiem rozpatrzenie wniosku o pomoc finansową winno następować w drodze decyzji konstytutywnej ustalającej lub nie prawo do takiej pomocy. Natomiast przedmiotowa decyzja stwierdza tylko, że zainteresowanemu przysługuje pomoc finansowa do kwoty [...] zł i że rozpatrzenie wniosku o pomoc nastąpi w bliżej nieokreślonej przyszłości, po uzyskaniu środków finansowych.
W dniu 9 kwietnia 2005 r. B. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] marca 2005 r., żądając jej uchylenia oraz utrzymania w mocy decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia [...] grudnia 2002 r. przyznającej pomoc finansową na zakup lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że decyzje organów obu instancji są bardzo krzywdzące, niesprawiedliwe i nieetyczne. Skarżący wskazał, iż do 2002 r. zajmował wraz z żoną i niepełnosprawnym synem mieszkanie przy ulicy [...] w N. o powierzchni użytkowej [...] m2. Ze względu na dobro i potrzeby bytowe niepełnosprawnego syna oraz ograniczone możliwości finansowe zwrócił się do Zakładu Karnego w N. z zapytaniem, czy - w myśl obowiązujących w 2002 r. przepisów ustawodawczych i wykonawczych, dotyczących warunków mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz czy przy jego sytuacji mieszkaniowej i rodzinnej - przysługuje mu prawo do pomocy finansowej ze strony Zakładu Karnego w N., na polepszenie sytuacji mieszkaniowej.
W odpowiedzi otrzymał ustną informację o przysługującym mu prawie do tejże pomocy i możliwości złożenia wniosku o jej udzielenie. W związku z tym zaciągnął kredyt na zakup mieszkania z myślą, że uzyskana pomoc umożliwi jego spłacenie. Ponadto skarżący nie rozumie dlaczego w oparciu o te same przepisy ustawodawcze i wykonawcze na podstawie których jego decyzję się cofa, przyznanej pomocy finansowej mu się nie wypłaca, natomiast innym funkcjonariuszom Zakładu Karnego w N. nadal takiej pomocy się udziela. Zauważył również, że dotychczasowe postępowanie administracyjne toczące się w jego sprawie nie zapewnia równych praw funkcjonariuszom starającym się o mieszkaniową pomoc finansową. Poza tym wprowadzenie w błąd przez funkcjonariuszy i Dyrektora Zakładu Karnego w N. odpowiedzialnych za przydziały pomocy finansowej na cele mieszkaniowe naraziło całą jego rodzinę na poważne koszty spłaty przez 18 lat rat kredytu na zakup większego mieszkania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Generalny Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącego.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia.
Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Czyni to wedle stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
W postępowaniu nadzorczym, o którym mowa w art. 156 - art. 159 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu zwyczajnym, toczącym się przed organami administracji publicznej obu instancji, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 i art. 140 KPA. Z powołanych wyżej przepisów wynika, iż organ wyższego stopnia oraz organ odwoławczy, prowadzący postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji obowiązane są podejmować w postępowaniu wyjaśniającym wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zabrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 par. 1 KPA). Dopiero ustalone w takich warunkach okoliczności mogą stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 107 par. 1 i 3 KPA).
Materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu prowadzonym przed Dyrektorem Okręgowym Służby Więziennej w S., jak i postępowaniu odwoławczym prowadzonym przed Dyrektorem Generalnym Służby Więziennej wskazuje, iż organy obu instancji za podstawę faktyczną i prawną decyzji przyjęły rażące naruszenie przez Dyrektora Zakładu Karnego w N. art. 85 ust. 1 i 2, art. 90 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), poprzez błędne przyjęcie, iż B. M. przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, w sytuacji gdy uprawniony w momencie wydawania decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., przyznającej pomoc finansową za brak lokalu mieszkalnego zajmował lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w N. o powierzchni mieszkalnej [...] m2, zgodny z przysługującą mu normą zaludnienia.
Organowi centralnemu jak i organowi pierwszej instancji umknął jednak fakt, iż B. M. w dniu 1 sierpnia 2002 r., a więc przed wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., przekazał lokal mieszkalny przy ul. [...] do dyspozycji A. i T. D. Zdarzenie to wynika z oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku z dnia 25 listopada 2002 r. o przyznanie pomocy finansowej na spłatę kredytu mieszkaniowego. Okoliczność tą należało więc wyjaśnić w postępowaniu dowodowym i dać temu wyraz w uzasadnieniach decyzji będących przedmiotem kontroli Sądu.
W kontekście przedstawionych wyżej wywodów należało więc uznać, że decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w S. z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] oraz decyzja Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] zostały wydane z naruszeniem, zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 par. 1 i 3 KPA, przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.