Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] o umorzeniu postępowania (błędnie w decyzji wskazano datę decyzji i przedmiot rozstrzygnięcia).
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu wniosku J. H., J. R. i A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953r. nr [...] o odmowie przyznania J. i Z. małż. H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...] w [...], dawny numer hipoteczny [...] na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru ustalił, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], oznaczona przedwojennym numerem hipotecznym [...] stanowiła do dnia 21 czerwca 1939 r. własność Spółki Akcyjnej P. Dnia 21 czerwca 1939 r. Spółka zbyła połowę tej nieruchomości J. K. z domu K. Działka ta następnie została podzielona. Jak wynika z zaświadczenia Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Planowania Miasta, wydanego 4 sierpnia 1939 r., dla planowanej działki oznaczonej nr [...], graniczącej z działką hip. Nr [...], z działką nr [...], z planowaną działką nr [...] oraz ulica [...], zaplanowano numer miejski hipoteczny [...].
Dla działki nr [...] graniczącej z działką nr [...], z nieruchomością hipoteczną nr [...] i nr [...] oraz ulicą [...] zaplanowano miejski numer hipoteczny [...].
Kolegium wskazało, że należy domniemywać, iż z powodu wybuchu wojny numer [...] nie został wpisany do księgi wieczystej [...] ani też nie założono księgi wieczystej [...]. Niemniej numer ten ([...]) wymieniony jest zarówno w powołanym wyżej zaświadczeniu, jak i w akcie notarialnym nr [...] zapisanym w księdze wieczystej [...], sporządzonym 18 sierpnia 1939 r. (potwierdzona za zgodność reprodukcja w aktach sprawy). W akcie tym zapisano, że działka nr [...] oznaczona jest numerem [...] i ma [...] metrów kwadratowych powierzchni. Do aktu tego stanęli przedstawiciele Spółki oraz pełnomocnik J. K. Organ wskazał, że nieruchomość położona przy ul. [...] podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Objęcie w posiadanie przedmiotowego gruntu przez gminę [...] nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 roku wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania grantów przez gminę m. st. Warszawy (Dz.U. z 16 sierpnia 1948 roku, Nr 20). Przedmiotowa nieruchomość została zatem objęta w posiadanie w dniu 16 sierpnia 1948 r.
Dnia 28 stycznia 1949 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej za czynszem symbolicznym wniosła Spółka Akcyjna P. We wniosku podano numer hipoteczny [...] oraz adres policyjny ul. [...]. Do wniosku dołączono zaświadczenie z księgi wieczystej, w którym zapisano, że działka będąca własnością Spółki na planie zapisana jest pod numerem [...], ma [...] metrów kwadratowych powierzchni, a akt działowy sporządzono 18 sierpnia 1939 r.
Natomiast 19 kwietnia 1948 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości opisanej we wniosku jako "nieruchomość w [...] przy ul. [...] pod Nr [...], oznaczona Nr hipotecznym [...] " złożył F. W., pełnomocnik S. i Z. z L. H. Wniosek został prawidłowo opłacony. Pełnomocnictwo dla F. W. sporządzone zostało w kancelarii notarialnej S. S. w dniu 10 października 1945 roku. W aktach sprawy znajduje się odpis tego pełnomocnictwa (karta 7 akt) oraz potwierdzony za zgodność z oryginałem odpis uzyskany z Archiwum [...].
Kolegium wskazało, że gmina obowiązana była uwzględnić wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej.
Pismem z 24 maja 1950 r. S. R. wystąpiła w imieniu małżonków H. o wydanie zaświadczenia stwierdzającego położenie nieruchomości [...] hip. [...] przez Dyrekcję Planowania Przestrzennego w stosunku do planu zagospodarowania przestrzennego. Wniosek uzasadniono podatkiem od wzbogacenia wojennego, (k. 10 akt). Na wniosku adnotacja: "złożony przez F. W., pełnomocnika H."
Orzeczeniem administracyjnym z dnia z dnia [...] grudnia 1953 r. [...] odmówiono S. i Z. H. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej hip. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że "obecnie zachodzi konieczność przejęcia omawianej posesji na cele publiczne". Orzeczenie skierowano na adres F. W. w [...]. Odwołania nie złożono.
Dnia 20 października 2014 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek J. H., J. R. i A. B. o stwierdzenie nieważności ww orzeczenia administracyjnego.
Kolegium ustaliło, że w księdze wieczystej [...] brak jest jakichkolwiek wpisów po 1939 r., w których figurowałoby nazwisko J. K. W trakcie badania dokumentów znajdujących się w Archiwum [...] ustalono też, że w zachowanych aktach Sądu Grodzkiego w [...] brak jest akt dotyczących postępowania prowadzonego w wniosku Z. i S. H. o przywrócenie posiadania nieruchomości; zachowały się tylko karty skorowidza spraw, z których wynika, że toczyło się postępowanie o przywrócenie posiadania oraz postępowanie podatkowe (z tytułu wzbogacenia wojennego).
Po zbadaniu całości dostępnych akt, jak również po przeprowadzeniu kwerendy w Archiwum [...], Kolegium doszło do przekonania, że wszystkie okoliczności i dostępne dokumenty wskazują na to, że J. K. zbyła swoją nieruchomość na rzecz Z. i S. H.. Przemawiają za tym zdaniem organu następujące okoliczności:
Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożyli Z. i S. H., powołując się na posiadany tytuł własności nieruchomości. Wprawdzie nie udało się odnaleźć aktu notarialnego nabycia nieruchomości, ale jak wskazało Kolegium 1 września 1939 r. wybuchła wojna. J. K. z domu K. - jak wynika z informacji dotyczącej rodziny K. - była osobą pochodzenia żydowskiego. Akty notarialne przeniesienia własności nieruchomości, które sporządzały osoby uznawane według ustaw norymberskich za Żydów, nie były wpisywane do ksiąg wieczystych.
Kolegium uzyskało informację w Archiwum [...], że w zasobach brak jakichkolwiek akt notariusza S. S., sporządzonych przed 1945 rokiem.
Kiedy i kto sporządził akt notarialny nie wiadomo. Niemniej Kolegium stwierdziło, że Z. i S. H. byli osobami powszechnie znanymi, za swoją działalność w czasie okupacji zostali uhonorowani drzewkiem w [...]. Nie ma w ocenie organu żadnych podstaw by uznać, że składali nieprawdziwe oświadczenia w sprawach dotyczących własności nieruchomości, a więc można przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nieruchomość przy ul. [...] kupili w okresie między wrześniem 1939 a czerwcem 1942 r., kiedy J. K. zmarła (okoliczności jej śmierci nie są Kolegium znane).
Akt zgonu J. K. został sporządzony w 1947 roku. Ani jej syn, ani córka, którzy przeżyli wojnę, nie interesowali się nieruchomością przy [...]. Jedynymi osobami, które zgłosiły swoje prawa do nieruchomości byli małżonkowie H. Niestety we wniosku nie podali, na mocy jakiego aktu notarialnego nabyli nieruchomość. Niemniej złożyli wniosek o przywrócenie posiadania nieruchomości warszawskiej, starali się i otrzymali pozwolenie na użytkowanie (pismo z 14 sierpnia 1950 r. - karty II, 12 i 13 akt). Ponadto toczyło się w stosunku do nich postępowanie podatkowe z tytułu wzbogacenia wojennego przed sądem w [...]. Wszystkie te okoliczności zdaniem Kolegium wskazują, że J. K. wyzbyła się własności nieruchomości położonej przy ul. [...] na rzecz Z. i S. H. Kolegium wskazało, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej małżonkowie H. złożyli we własnym imieniu. Gdyby przyjąć, że nie byli oni uprawnionymi właścicielami nieruchomości, to - w sytuacji, gdy J. K. już nie żyła, a ani córka, ani syn, jej spadkobiercy, nie złożyli wniosku - trzeba by przyjąć, że wniosek pochodził od nieuprawnionych, a zatem był nieskuteczny.
Wniosek Spółki Akcyjnej P. złożony został zdaniem Kolegium tylko w imieniu Spółki, dotyczył działki nr [...] o powierzchni [...] metrów kwadratowych i z całą pewnością nie dotyczył gruntu nabytego przez J. K. Wynika to zarówno z wniosku, jak i z zaświadczenia z Księgi Wieczystej, który został do wniosku dołączony.
J. H., J. R. i A. B., które zwróciły się o stwierdzenie nieważności orzeczenia skierowanego do Z. i S. H., są spadkobierczyniami osoby, która była właścicielką nieruchomości w 1939 r., ale jak wskazują wszystkie dostępne dokumenty J. K. zbyła tę nieruchomość. Wnioskodawczynie nie legitymują się żadnym innym dokumentem, na przykład postanowieniem o przywróceniu posiadania czy też wnioskiem złożonym przez J. K. lub K. K., które zaprzeczyłyby tezie o zbyciu nieruchomości przez J. K. Z tej przyczyny nie służy im zdaniem organu przymiot strony w postępowaniu dotyczącym orzeczenia wydanego na wniosek i skierowanego do Z. i S. H. W związku z powyższym postępowanie z wniosku J. H., J. R. i A. B. należy umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły J. H., J. R. i A. B. Pismem z dnia 15.
- 12. 2016r. udział swój zgłosił Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...].
Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium wskazało, iż podziela pogląd wyrażony w decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016r. orzekającej o zasadności umorzenia postępowania z jednym zastrzeżeniem, a mianowicie takim, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ustalenie praw czy roszczeń do przedmiotowej nieruchomości małżonków J. i Z. H. lecz ustalenie czy spadkobiercy J. K. posiadają uprawnienie do zgłoszenia roszczeń do przedmiotowej nieruchomości. Kolegium podkreśliło, że w zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego z dnia [...] stycznia 1939r. nr [...] nieruchomość w mieście stołecznym w [...] N. [...], położona przy ul. [...] stanowiła własność Spółki P. - Spółka Akcyjna. J. K. nie została w niej wymieniona jako właścicielka. Kolegium, orzekając w sprawie, ma obowiązek bazować na dokumentach źródłowych, nie może ich tworzyć ani domniemywać ich istnienia. Dokument źródłowy w postaci zaświadczenia Sądu Grodzkiego z dnia [...] stycznia 1939r. wskazuje zaś, iż J. K. nie była przedwojenną właścicielką przedmiotowej nieruchomości.
Dokumentów takich w postaci np. aktu notarialnego czy zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego, wnioskodawczynie także do wniosku nie dołączyły. Z tego względu słusznie orzeczono, iż nie posiadają one tytułu do wszczęcia postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953 r. [...] o odmowie przyznania J. i Z. małżonkom H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...] w [...], dawny numer hipoteczny [...].
Skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wnieśli: J. H., J. R. i A. B. oraz Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...].
Postanowieniem z dnia 6 września 2017r. powyższe skargi zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 941/17.
J. H., J. R. i A. B. w swojej skardze zarzuciły zaskarżonej decyzji:
naruszenie przepisów postępowania art. 76 § 1k.p.a. poprzez odmówienie waloru dokumentu urzędowego oraz kwestionowanie treści dokumentu urzędowego w postaci wpisów w Dziale II księgi hipotecznej HIP [...], które przedłożono do niniejszej sprawy, a z których wynika, że J. K. była w ujawniona w 1939r. oraz w 1945r. jako współwłaściciel nieruchomości wraz ze spółką P. S.A.; naruszeniu art.76 § 1 k.p.a. przez SKO nie uchybia fakt, iż w dacie orzekania przez SKO księga hipoteczna HIP [...] jest już zamknięta, a to z tego względu, iż zamknięcie księgi wieczystej ma charakter techniczny, a nie materiainoprawny, zatem zachowany jest charakter dokumentu urzędowego z kart Działu II księgi hipotecznej HIP [...], ponad którego osnowę SKO nie powinien wysnuwać wniosków;
naruszenie przepisów postępowania art. 105 § i kpa poprzez niezasadne umorzenie jako bezprzedmiotowego postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego w przedmiocie odmowy przyznania własności czasowej gruntu, w sytuacji gdy wniosek o stwierdzenie nieważności jest zasadny, a skarżące są uprawnione jako spadkobierczynie J. K. właścicielki nieruchomości wg stanu na rok 1939 oraz 1945 wg stanu ujawnionego w księdze hipotecznej HIP [...] oraz wobec istniejącego, wydanego orzeczenia przez Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...].12,1953r. w przedmiocie odmowy przyznania własności czasowej gruntu oznaczonego HIP [...] o adresie ul. [...] w [...];
naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 107 § 1-3 kpa poprzez selektywne podejście do dowodów w sprawie wbrew zasadom dotarcia do prawdy obiektywnej oraz budowaniu zaufania do organów administracji, w szczególności stawianie błędnych domniemań faktycznych, dalej błędy w dowodzeniu przeciwko zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego i luki w sporządzanym uzasadnieniu przez co nie wiadomo dlaczego urząd przypisał nadmierną wagę jednym dowodom a pominął inne, a zatem:
- a) błędna teza o zbyciu nieruchomości (wbrew ujawnieniu J. K. jako współwłaścicielki nieruchomości wg stanu na 1939 i 1945r. w Dziale II HIP [...]) na podstawie zestawienia informacji o niearyjskim pochodzeniu J. K., oraz świadczeniu pomocy Żydom przez J. i Z. H. w czasie II wojny światowej - przy czym brak jakichkolwiek zebranych informacji przez SKO za jakie konkretnie czyny J. i Z. H. mieli uzyskać odznaczenie i tytuł Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata i czy w ogóle dotyczyły one J. K., a także przez brak jakichkolwiek informacji o transakcji zbycia nieruchomości między tymi osobami;
- b) zanegowanie a priori przez SKO możliwości występowania za J. K. oraz jej spadkobierców pełnomocników bądź negotiorum gestorae w osobach F. W., J. i Z. H. z jednej strony oraz niezależnie współwłaściciela nieruchomości spółki P. S.A., które to podmioty niezależnie od siebie i terminowo wystąpiły w z wnioskami w trybie dekretu z 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy o przyznanie własności czasowej do nieruchomości, w sytuacji gdy zgodnie z zasadami logiki oraz interpretacją historycznych przepisów cywilnych o współwłasności oraz Rozporządzeniem z 22.03.1928r, o postępowaniu administracyjnym należy przyjąć, że F. W., J. i Z. H. działali jako pełnomocnicy bądź gestorzy (negotiorum gestio), a spółka P. S.A. działała jako współwłaściciel na rzecz J. K. - drugiej współwłaścicielki nieruchomości;
- c) niezasadne zarzucanie wnioskodawczyniom-skarżącym przez SKO, iż nie przedłożyły w postępowaniu przed SKO zaświadczenia o stanie prawnym nieruchomości na datę wejścia w życie dekretu z 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy podczas gdy istnieje (o czym poinformowano we wniosku o stwierdzenie nieważności) zachowana w całości księga hipoteczna HIP [...] w Archiwum Państwowym w [...] (w [...]) wraz ze zbiorem dokumentów i ta księga hipoteczna nosi walor dokumentu urzędowego zgodnie z art. 75 § kpa, a J. K. jest wpisana jako współwłaścicielka nieruchomości od 1939r. i nie została wykreślona wskutek zbycia nieruchomości do 1945r. ani później; co więcej zarówno pełnomocnik wnioskodawczyń przedkładał w niniejszym postępowaniu poświadczone karty z księgi hipotecznej HIP [...], jak również uwierzytelnione odpisy otrzymał sam urząd SKO po złożeniu zamówienia w Archiwum Państwowym w [...] (w [...]) - zatem jeżeli SKO miało jakiekolwiek dalsze wątpliwości - winno podjąć dalej idące wnioski dowodowe z urzędu lub zawiesić postępowanie; po trzecie zaś - podczas uzyskiwania wglądu do akt nieruchomościowych dla nieruchomości ul. [...] pełnomocnik wnioskoda wczyń złożył do ówczesnego dysponenta tych akt nieruchomościowych Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...] całościową informację wraz z załącznikami tej treści, iż Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych nie może wydać zaświadczenia o stanie prawnym nieruchomości, gdyż księga hipoteczna HIP [...] znajduje się w Archiwum Państwowym w [...] (w [...]), a wskazane Archiwum wydało oświadczenie, iż wydaje jedynie uwierzytelnione kopie z akt sprawy (nie jest uprawnione do wydawania zaświadczeń o żądanej treści prawnej), nie pozbawia to jednak księgi hipotecznej HIP [...] waloru dokumentu urzędowego - jednocześnie okoliczności te spowodowały potrzebę złożenia na etapie sporządzania skargi do WSA wniosku dowodowego z dokumentów jak w pkt. III poniżej, które załączono do niniejszej skargi, a których przeprowadzenie nie przedłuży postępowania skargowego - na okoliczność, dlaczego nie przedstawiono odrębnego zaświadczenia z księgi hipotecznej HIP [...];
naruszenie prawa materialnego art. 7 ust, 1 i n. dekretu z 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w powiązaniu z przepisem postępowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niezastosowanie ww. przepisów w sytuacji, gdy uprawnieni spadkobiercy przedwojennego właściciela - wnioskodawczynie wniosły o kontrolę nadzorczą orzeczenia administracyjnego, podczas gdy złożono w terminie dwa wnioski o przyznanie własności czasowej: 1. poprzez pełnomocników bądź negotiorum gestorae w osobach F. W., J. i Z. H., oraz równocześnie 2. wskutek działań współwłaściciela nieruchomości spółki P. S.A., a w sprawie nie przeprowadzono analizy planistycznej, bądź jest ona błędna - czego zaniechał ustalić urząd - SKO.
naruszenie prawa materialnego art. 89 i n. dekretu o prawie rzeczowym z 15.11.1946r, oraz przepisów postępowania art. 9 § 1, 2,3 i n. Rozporządzenia z 22.03.1928r. o postępowaniu administracyjnym poprzez odmówienie skutku działań współwłaściciela nieruchomości spółki P. SA, a także gestorów F. W., J. i Z. H. na dobro i rzecz spadkobierców J. K. mających na celu przyznanie własności czasowej do nieruchomości.
Skarżące wniosły o przyjęcie wniosku dowodowego i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszej skargi, tj. 8 stron korespondencji i wniosków o wgląd do akt nieruchomościowych BGN Urzędu Miasta [...], wnioski do Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych oraz do Archiwum Państwowym w [...] (w [...]) o wydanie zaświadczenia o stanie prawnym wg treści księgi hipotecznej HIP [...], którą to korespondencję przekazano do akt nieruchomościowych BGN Urzędu Miasta [...] i nie jest winą skarżących, że w aktach postępowania SKO mogą być braki w takim zakresie łącznie jest to nowy wniosek dowodowy z dokumentów, których potrzeba powołanie powstała w okresie sporządzenia skargi do WSA - na okoliczność występowania przez skarżące-wnioskodawczynie z wnioskami o wydanie zaświadczenia o stanie prawnym wg treści księgi hipotecznej HIP [...], przyczyn odmowy wydania zaświadczenia oraz złożenia tych informacji w formie wyjaśnień i załączników do akt nieruchomościowych BGN Urzędu Miasta [...].
Niezależnie należy wskazać, iż istotniejsze z punktu oceny dowodów są znajdujące się w aktach sprawy dokumenty urzędowe wykazujące wpisy w Dziale II księgi hipotecznej HIP [...], które przedłożono do niniejszej sprawy, a z których wynika, że J. K. była w ujawniona w 1939r. oraz w 1945r. jako współwłaściciel nieruchomości wraz ze spółką P. S.A.
Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] w swojej skardze zarzucił zaskarżanej decyzji:
- - rażące naruszenie prawa tj. art. 127 § 3 k.p.a. poprzez wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ramach postępowania odwoławczego decyzji w zakresie decyzji, która nie była przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy adwokata W. P., pełnomocnika J. H., J. R. i A. B. - spadkobierców J. K., co skutkować winno jej nieważnością.
Niezależnie od powyższego naruszenie:
art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p. a, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało dowolną a nie swobodną oceną materiału dowodowego i w konsekwencji - błędnym ustaleniem stanu faktycznego poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż osoby w imieniu których pełnomocnik złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie mają przymiotu strony przedmiotowego postępowania mimo, iż ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów wynika, iż J. H., J. R. i A. B. są spadkobiercami J. K. posiadającej tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...];
art. 28 k.p.a., poprzez całkowite pominięcie faktu, iż skarżący posiadają interes prawny w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953 r. [...] o odmowie przyznania J. i Z. małżonkom H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] wynikający z posiadanego tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości objętej dekretem z dnia 26 października 1945 r. jako spadkobiercy byłej właścicielki nieruchomości dekretowej oznaczonej dawnym numerem hipotecznym [...].
Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji wobec zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. rażącego naruszenia prawa - art. 127 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p. a, art. 107 § 3 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. bądź też zastosowanie innych przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszeń prawa również w stosunku do decyzji poprzedzających zaskarżaną niniejszym decyzję, zgodnie z przepisem art. 135 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o wydanie wyroku pozostawiając sprawę ocenie Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, ze zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargi należy uznać za zasadne.
Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd oddalił wnioski dowodowe J. H., J. R. i A. B. o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi uznając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., że ich przeprowadzenie nie jest niezbędne do rozpoznania sprawy.
Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] należy stwierdzić, że błędne wskazanie w niej decyzji z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] nie stanowi wbrew zarzutowi skargi Prokuratora rażącego naruszenia prawa, gdyż z jej uzasadnienia wynika, że chodzi o decyzję z dnia [...] sierpnia 2016r. o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] grudnia 1953r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej S. i Z. H. nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. W ocenie Sądu powyższe należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską.
Istota niniejszego sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy J. H., J. R. i A. B. jako spadkobiercy J. K., mogły zainicjować postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1953r. o odmowie przyznania J. i Z. małż. H. prawa własności czasowej nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...] w [...], a więc czy przysługuje im przymiot strony w tym postępowaniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po wszczęciu tego postępowania umorzyło je jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. uznając, że wnioskodawczyniom nie przysługuje przymiot strony w tego rodzaju postępowaniu nadzorczym z uwagi na to, że nie przedstawiły dowodu na posiadanie przez ich poprzedniczkę prawną- J. K. tytułu własności przedmiotowej nieruchomości.
Stanowisko w tym zakresie organu nadzoru Sąd uznał za błędne.
W sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji (także orzeczeń dekretowych) – zgodnie art. 157 § 2 k.p.a. - postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Niewątpliwie stroną uprawnioną do wystąpienia z takim wnioskiem jest przedwojenny właściciel nieruchomości [...] lub jego spadkobiercy.
Źródłem interesu prawnego przedwojennych właścicieli gruntu warszawskiego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) są normy prawa materialnego, czyli przepisy dekretu, a w szczególności art.7 dekretu. Stosownie do tego przepisu: " Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną".
Jak wynika z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie i co ustalił organ nadzoru nieruchomość położona przy ul. [...] oznaczona przedwojennym numerem hipotecznym [...] stanowiła własność Spółki Akcyjnej P. Spółka zbyła połowę tej nieruchomości J. K. w dniu 21czerwca 1939r. Powyższe wynika z wpisu w księdze hipotecznej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości nr hip. [...] z dnia [...] lipca 1939r. (karta nr 7-10 akt administracyjnych). Do tego dokumentu organ orzekający w ogóle się nie odniósł, a z dokumentu tego jasno wynika, że J. K. na podstawie aktu z dnia 21 czerwca 1939r. stała się współwłaścicielką nieruchomości przy ul. [...]. Została ona podzielona na dwie działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2.(decyzja Zarządu Miejskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1939r. zatwierdzająca podział – karta 154 akt administracyjnych). Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1939r. współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości dokonali zniesienia jej współwłasności w ten sposób, że działka nr [...] o pow. [...] m kw. stała się własnością Spółki Akcyjnej P., a działka nr [...] o pow[...] m kw.
J. K.. Do aktu tego przystąpili członkowie zarządu Spółki i pełnomocnik J. K. (karta 64 akt administracyjnych). Powyższe znajduje również potwierdzenie w badaniach hipotecznych księgi hip. Nr [...] (karta 156-157 akt administracyjnych), a przede wszystkim w zaświadczeniu Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] stycznia 1949r. (błędnie powoływana przez Kolegium data 20 stycznia 1939r.) załączonego do wniosku dekretowego ze stycznia 1949r. złożonego przez P. Spółka Akcyjna. Sąd powołuje się w tym zaświadczeniu na ww akt działowy z dnia 18 sierpnia 1939r.
W tej sytuacji w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że J. K. była przedwojenną właścicielką części przedmiotowej nieruchomości. Wprawdzie brak jest dokumentów potwierdzających jej tytuł własności w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. Jednakże brak jest również jakichkolwiek dowodów by tę nieruchomość zbyła S. i Z. małż. H., jak twierdzi organ nadzoru. Takim dowodem z całą pewnością nie może być fakt złożenia wniosku dekretowego przez S. i Z. małż. H. i powołanie się przez nich w pełnomocnictwie udzielonym F. W. na posiadanie przez nich tytułu własności przedmiotowej nieruchomości, jak również fakt, że toczyło się postępowanie o przywrócenie posiadania tej nieruchomości z wniosku małż. H., czy postępowanie podatkowe z tytułu wzbogacenia wojennego.
Również zasługi poniesione przez małż. H. w okresie okupacji dla osób pochodzenia żydowskiego nie mogą stanowić okoliczności potwierdzającej, że byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzenie organu nadzoru, że w świetle ww. okoliczności można przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nieruchomość przy ul. [...] kupili małż. H. od J. K. w okresie między wrześniem 1939r. a czerwcem 1942r. jest co najmniej nieuprawnione, ponieważ dowodem potwierdzającym tego rodzaju transakcję mógłby być jedynie dowód w postaci aktu notarialnego czy wpisu w księdze wieczystej. Dowodu takiego jednak w aktach administracyjnych nie ma, co zresztą organ przyznaje.
Wprawdzie zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, jednak tytuł własności nieruchomości może być jedynie potwierdzony albo dokumentem w postaci aktu notarialnego albo stosownym wpisem w księdze wieczystej. Natomiast jak wskazano wyżej dokumenty potwierdzające przedwojenny tytuł własności J. K. do przedmiotowej nieruchomości znajdują się w aktach sprawy, jednakże Kolegium dokonało ich oceny z naruszeniem 80 k.p.a.
Nie można zatem podzielić stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego złożyły osoby nieuprawnione, skoro tymi osobami są spadkobiercy przedwojennego właściciela przedmiotowej nieruchomości.
W tej sytuacji zarzuty skarg okazały się skuteczne, a organ nadzoru ponownie rozpatrując sprawę niniejszą weźmie pod uwagę powyższe rozważania i merytorycznie rozpatrzy wniosek J. H., J. R. i A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] grudnia 1953r. przyznając im przymiot stron w tym postępowaniu i po ustaleniu wszystkich stron postępowania biorąc pod uwagę, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane wskutek wniosku złożonego przez S. i Z. H. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.