Uzasadnienie
Decyzją [...] z [...] lutego 2020r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2097; dalej ustawa) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako minister/organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...], odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci majątku R., w powiecie [...], woj. [...].
W uzasadnieniu organ podał, że z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w maju 2005 r. wystąpiła E. S. (dalej jako skarżąca) wskazując na pozostawienie przez jej ojca S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci majątku R. W oparciu o dowody zgromadzone w sprawie organ ustalił jednak, że właścicielami ww majątku byli rodzice i rodzeństwo ww S. S. a nie on sam. Z uwierzytelnionej kopii "opisu pozostawionego mienia" wystawionego na W. S., S. S. i J. S. nie wynika aby S. S. był właścicielem czy współwłaścicielem ww nieruchomości. Analizie podlegały także kopie wykazów hipotecznych z księgi wieczystej majątku R. i dokumenty otrzymane z [...] Centralnego Archiwum Państwowego. Minister podał, że mowa w nich jest o S. S. (synu A.), czyli o ojcu S. S. (syna S.). Powyższe ustalenia skutkowały decyzją odmowną. Inne dowody w tym zeznania świadków a także dokumenty z Instytutu Pamięci Narodowej, w tym życiorys poprzednika skarżącej, również w ocenie Sadu nie potwierdzają, że był on właścicielem czy współwłaścicielem ww majątku.
W skardze na ww decyzję skarżąca zarzuciła, że jest ona dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Podniosła, że postępowania trwają wiele lat, co nie wpływa korzystnie na możliwość przeprowadzenia dowodów. Podniosła, że jeśli z uwagi na zawieruchę wojenną część lub wszystkie dokumenty z archiwum na terenach obecnej [...] zaginęły lub zostały zniszczone, to nie jest to jej wina. Wskazała na śmierć świadków i jej rodziców. Zarzuciła, że skoro wg zeznań świadków majątek należał do rodziny S., to powinno to wystarczyć. Skarżąca wskazała, że najważniejszym dokumentem jest akt kupna majątku przez dziadka czyli S. S. (syna A.), ojca jej ojca S. S. (syna S.), który dziedziczy po ojcu. Wg skarżącej, jeżeli dziadek S. S., syn A., był jednym ze współwłaścicieli majątku R., to jego dzieci po nim dziedziczą. Podkreśliła, że domaga się odszkodowania nie za całość majątku, ale tylko część jaką dziedziczył po swoich rodzicach jej Tatuś, S. S., syn S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; dalej jako ppsa).
W kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Zasadnie organ wskazał, iż ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. W tej sprawie nie wykazano aby poprzednik prawny skarżącej posiadał majątek na byłym terytorium RP jak również praw do spadku po ewentualnych jego poprzednikach (którzy majątek tam posiadali), a także by repatriował się z tego terytorium na obecny teren RP.
Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie określone w ustawie wymogi oraz o ile udowodni on prawo własności do pozostawionej poza granicami RP nieruchomości. Obok kwestii formalnych, daty złożenia wniosku a także osób uprawnionych do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawa określa też wymogi formalne wniosku. W art. 6 stanowi ona, iż do wniosku należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;
- 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3;
- 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania upranionego, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 (...) itd.
Jednocześnie w ust. 4 art. 6 ustawa stanowi z kolei, iż dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia;
- 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;
- 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw;
- 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku takich dokumentów, wg art. 6 ust. 5 ustawy dowodami w sprawie mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:
- 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;
- 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Wszystkie złożone w tym trybie dowody, w tym oświadczenia świadków - podlegają ocenie organu jak każdy inny dowód w sprawie administracyjnej z punktu widzenia ich rzetelności i wiarygodności oraz wymogów formalnych. Organ orzekający w sprawie zobowiązany jest ocenić przy tym nie tylko pojedyncze dowody ale też całokształt okoliczności sprawy a następnie obowiązkiem organu administracji jest wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Uwzględniając powyższe Sąd przyjął, iż minister nie naruszył prawa przy rozpoznawaniu kontrolowanej sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera rzetelną i rzeczową ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, z wyszczególnieniem każdego dowodu i odniesieniem się do każdego z nich. Organ poddał ocenie pod względem formalnym oświadczenia świadków, odniósł się też do dokumentów repatriacyjnych wystawionych na rodzinę S. S., w tym do danych wieczysto księgowych czy aktu notarialnego dokumentującego nabycie majątku R. Rzeczowo organ opisał i ocenił także dokumenty pozyskane z Instytutu Pamięci Narodowej.
W sprawie ustalono, iż majątek R. pozostawał przed wojną własnością rodziny S. ale nie poprzednika skarżącej S. S. syna S. Tymczasem wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty skarżąca złożyła w stosunku do swojego ojca a nie dziadka, powinna przy tym wykazać ciąg spadkobrania a także pozostałe kwestie wymagane ustawą, w tym dowody na repatriację i miejsce zamieszkania ojca. Wszystkie zebrane w sprawie dowody podlegały ocenie organu a ocena ta nie budzi wątpliwości Sądu, nie jest przy tym kwestionowana przez samą skarżącą. Skarżąca wywodzi jednak, że z samego faktu, ze majątek R. należał do rodziny jej ojca, wynika jej prawo do ubiegania się w miejsce ojca o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawione za granicą mienie. Takie stanowisko nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym mienia zabużańskiego główny ciężar dowodu co do pozostawienia nieruchomości poza granicami RP spoczywa na stronach postępowania. Już sam ustawodawca wskazał, że do wniosku należy dołączyć konkretne dowody, a w ich braku stosowne oświadczenia określonych podmiotowo świadków. Postępowanie dowodowe prowadzone w trybie ustawy jest zatem ściśle sformalizowane, a przy tym, jak jednoznacznie wynika z art. 27 ustawy, postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem jej wejścia w życie - prowadzi się na podstawie jej przepisów. Z akt wynika ponadto, że organ prowadził szerokie postępowanie dowodowe z urzędu, zwracał się do różnych instytucji, w tym do polskich jednostek archiwalnych, tj.: Archiwum Państwowego w K., Archiwum Państwowego w P., Archiwum Państwowego w B., Archiwum Akt Nowych, Centralnego Archiwum Wojskowego, Instytutu Pamięci Narodowej. Wszelkie źródła dowodowe prowadzą do wniosku, iż współwłaścicielem tegoż majątku był ojciec poprzednika skarżącej tj. S. S. syn A. - a następstwa prawnego po ww nie udokumentowano.
Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Zaskarżona decyzja punkt po punkcie odnosi się do stanu faktycznego sprawy, do każdego dowodu i przedstawia stan prawny z powołaniem się na orzecznictwo Sądów administracyjnych. Szerokie i rzeczowe uzasadnienie zawiera logiczną argumentację. Prowadzi to do wniosku, że w toku przeprowadzonego wnikliwie postępowania nie odnaleziono dowodów na potwierdzenie tezy o posiadaniu przez poprzednika skarżącej prawa do nieruchomości R. Skarga podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).