Uzasadnienie
W sprawie skarżący L. Z. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że dochody jego gospodarstwa domowego nie pozwalają na dostateczną egzystencję jego rodziny w tym na ponoszenie wydatków związanych z jego pogarszającym się stanem zdrowia.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał wnioskodawca, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzone z żoną i studiującą córką w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 49,58 m², utrzymuje ze swojej renty w kwocie 1.512,17 zł (brutto) oraz wynagrodzenia za pracę żony w kwocie 3.301,73 zł (brutto),
Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że skarżący został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 31 stycznia 2016 r. ze wskazanie lekkiej pracy, w roku 2012 uzyskał on dochód w kwocie 29.885,28 zł, natomiast jego żona w kwocie 33.937,93 zł, aktualnie z jego świadczenia rentowego potrącana jest kwota 378 zł z tytułu należności egzekwowanych. Wydatki miesięczne swojego gospodarstwa domowego strona określiła w kwocie 3.088,75 zł i zaliczyła do nich między innymi kwotę zajęcia swojego świadczenia rentowego oraz kwotę 211,46 zł raty spłaty kredytu.
Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł.
Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach ze skargi L. Z. o sygn. akt I SA/Wr 199/12 i I SA/Wr 200/12 skarżący uiścił tytułem kosztów sądowych kwotę łącznie 1.400 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz usta-nowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu radcy prawnego jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów.
W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i sta-tusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby prze-niesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożno-ści ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego.
W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.
Oceniając jednak zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
Po pierwsze, wskazać trzeba, że gospodarstwo domowe skarżącego uzyskuje stałe dochody, pozwalające na ponoszenie kosztów jego utrzymania, i to w sytuacji gdy skarżący i jego pełnoletnia córka nie wykonują żądnej pracy, mimo że są do tego zdolni, a zatem są oni w stanie zwiększyć dochody tego gospodarstwa i tylko od ich decyzji zależy to, że tego nie robią. W ocenie referendarza sądowego niedopuszczalnym jest przenoszenia na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów postępowania w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o nie podejmowaniu zajęć zarobkowych.
Po drugie analiza akt wyżej wskazanych spraw, wszczętych skargami wnioskodawcy, pozwoliła na stwierdzenie, że w ramach środków pieniężnych pozostających w dyspozycji członków rodziny skarżącego możliwe było w roku 2012 poniesienie kosztów sądowych w łącznej kwocie 1.400 zł. Oznacza to, że w ramach budżetu gospodarstwa domowego L. Z. istnieje możliwość zaoszczędzenia kwot niezbędnych do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W konsekwencji nie można przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.
W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy.