Uzasadnienie
Skarżąca spółka, zastępowana przez adwokata, wraz ze skargą, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w związku z decyzją organu podatkowego I instancji wszczęto postępowanie zabezpieczające, a dalej egzekucyjne, które skutkowało postawieniem w stan wymagalności m.in. kredytu udzielonego 25 listopada 2016 r. w kwocie 2.508.562,47 zł. Ponadto dokonano zajęcia wszelkich środków finansowych, w tym rachunków bankowych. Tym samym spółka utraciła płynność finansową.
W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 500.000 zł, wartość środków wg stanu na rok 2015 – 4.470.843,02 zł, a zysk w 2015 r. wyniósł 372.151,25 zł. Saldo pięciu posiadanych rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło: 0 zł (rachunek zajęty do kwoty 2.512.162,06 zł), 6.988,66 zł (rachunek zajęty do kwoty 4.124.496,24 zł), na trzech pozostałych rachunkach saldo wynosiło 0 zł.
Do wniosku załączono pismo banku z dnia 25 listopada 2016 r. o wypowiedzeniu umowy kredytu i zobowiązaniu na kwotę 2.508.562,47 zł oraz wydruki z rachunków bankowych na potwierdzenie sald ze stanem na dzień 25 stycznia 2017 r.
Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że za 2017 r. spółka zeznała przychody w wysokości.53.175.964,17 zł i stratę na poziomie 3.061.671,66 zł.
Nadto – w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia odpisów deklaracji podatkowych VAT za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe, za które były złożone oraz bilansu i rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy, za który zostały te dokumenty sporządzone – nadesłano deklaracje VAT-7 za grudzień 2016 r. oraz za styczeń i luty 2017 r. oraz nieczytelną kopię rachunku zysków i strat oraz sprawozdania za 2015 r.
Przedłożono też: kopie wydruków z rachunków bankowych z 2015 i 2016 r. oraz tytułów wykonawczych z grudnia 2016 r.
Pełnomocnik spółki wyjaśnił, że na skutek czynności egzekucyjnych jeszcze pod koniec 2016 r. zajęte zostały i zablokowane wszelkie środki pieniężne, które mogłyby być wydatkowane na poczet niezbędnych opłat sądowych w związku z niniejszą sprawą.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. (doręczonym 8 maja 2018 r.) starszy referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy.
W wydanym postanowieniu referendarz sądowy zwrócił uwagę, że większość dokumentacji finansowej, która została udostępniona, nie odzwierciedla obecnej sytuacji finansowej wnioskującej spółki. Przedłożony został rachunek zysków i strat za 2015 r., deklaracje VAT sprzed ponad roku oraz historie rachunków z lat 2015 i 2016. Z kolei z urzędu jest wiadome, że został sporządzony bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2016 r. oraz że spółka składała deklaracje VAT-7 za późniejsze miesiące 2017 r. (kwiecień, maj i czerwiec) – dokumenty te bowiem zostały złożone do akt sprawy o sygn. I SA/Wr 931/17. Powyższe świadczy, w ocenie referendarza, o nierzetelności w wywiązaniu się z nałożonego na wnioskującą spółkę obowiązku do złożenia stosownych dokumentów.
Ponadto, zdaniem referendarza, z przedłożonych dokumentów wynikają następujące rozbieżności: spółka, zeznając przychody za 2017 r. w wysokości ponad 50.000.000 zł, wskazuje jednocześnie po pierwsze, że nie posiada rachunków bankowych w bieżącym użyciu, po drugie, że ostatnie deklaracje VAT-7 złożyła w styczniu i lutym 2017 r. (z obrotem w łącznej kwocie około 18.000.000 zł). Tymczasem, spółka została zobligowana do nadesłania deklaracji VAT za ostatnie trzy okresy, za które je złożyła. Referendarz stwierdził zatem, że w ten sposób udostępnione informacje budzą duże wątpliwości co do sytuacji finansowej spółki.
Dalej referendarz wskazał, że jedynym dokumentem, który odnosi się do aktualnej sytuacji strony jest ww. zeznanie podatkowe za 2017 r. z wykazanym przychodem na kwotę ponad 50.000.000 zł. W istocie jednocześnie odnotowana została strata w wysokości ponad 3.000.000 zł, jednakże w orzecznictwie sądowym niejednokrotnie zwracano już uwagę, że strata jest wynikiem bilansowym, dlatego też powołanie się wyłącznie na wynik finansowy nie może być przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Referendarz nie dał więc wiary, że w sytuacji uzyskania 2017 r. przychodów w wysokości ponad 50.000.000 zł, strona nie miała możliwości poczynienia rezerw na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie
W sprzeciwie wniesionym w dniu 15 maja 2018 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącej wnosząc o przyznanie praw pomocy w pełnym zakresie, zarzucił naruszenie:
- – art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 3169, dalej: p.p.s.a.) przez błędne zastosowanie i pominięcie trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, gdy przesłanki do uwzględnienia wniosku i przyznanie pomocy prawnej zostały uprawdopodobnione w sposób wiarygodny i rzetelny;
- – art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez dowolne przyjęcie że nie został wykazany brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, gdy wykazano posiadanie jedynie bardzo ograniczonych, a na otwartych rachunkach nie posiada żadnych środków pieniężnych i nie dysponuje oszczędnościami, które umożliwiłyby jej opłacenie wpisu do skargi;
- – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez niezastosowanie i uniemożliwienie skorzystania z prawa do sądu przez odmowę prawa pomocy, gdy pomoc ta winna zostać przyznana, a jej brak zamyka drogę do postępowania sądowego, narusza prawo do obrony.
Strona podniosła, że prowadzone jest w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego na łączną kwotę ok. 450.000 zł (sprawa [...]). Nadto, posiada zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 2.967.788 zł, które wynika z decyzji zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Działając w ramach tych uprawnień Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym.
Podstawę oceny złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiły przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności, także poprzez współdziałanie z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej.
W ocenie Sądu, za prawidłowe należy uznać wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko co do braku rzetelnego wywiązania się przez stronę skarżącą z obowiązku jak najdokładniejszego przedstawienia swojej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi, stanowiło z kolei przeszkodę w dokonaniu obiektywnej weryfikacji możliwości płatniczych strony w partycypowaniu w kosztach sądowych (obecnie wpisu od skargi w kwocie 44.416 zł). Strona skarżąca w odpowiedzi na wezwanie nie przedłożyła bowiem bilansu i rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy. Przedłożyła natomiast nieczytelną kopię rachunku zysków i strat oraz sprawozdania za 2015 r., mimo wskazania w odpowiedzi na wezwanie (pismo procesowe z 3 kwietnia 2018 r.), że przedkłada: wydruk bilansu oraz sprawozdania za 2016 r. i RZS porównawczy za 2016 r. W piśmie tym strona wskazała również, że załącza deklaracje VAT-7 za: kwiecień, maj i czerwiec 2017 r., załączyła jednak deklaracje za: grudzień 2016 r. oraz za styczeń i luty 2017 r. Brak jest także oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika ją zastępującego oraz aktualnego wykazu ciążących na stronie zobowiązań (przedłożone informacje co do ciążących na stronie zobowiązań kredytowych i podatkowych pochodzą z grudnia 2016 r. i marca 2017 r.).
Ponadto, wbrew wskazaniu w ww. piśmie z 3 kwietnia 2018 r. i w sprzeciwie, strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego prowadzenie w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego.
W ocenie Sądu, niedokładność i wybiórczość w składaniu dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowo-majątkowej strony w zestawieniu z dokumentami przedłożonymi, nie pozwalało na przyjęcie, że strona wykazała przesłankę przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedłożone dokumenty nie dawały bowiem wiarygodnego obrazu, ani co do rozmiaru ciążących na stronie zobowiązań finansowych, jak i co do uzyskiwanych środków i posiadanego majątku. Z kolei, fakt uzyskania przychodu w kwocie ponad 50 milionów złotych, czy też fakt korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika, nie stanowią okoliczności przemawiających za kondycją finansową osoby prawnej kwalifikującą do udzielenia prawa pomocy. Co istotne, strona sama przyznała w sprzeciwie, że wygospodarowanie kwoty ponad 40.000 zł nie przekracza jej możliwości, a jedynie obawia się zajęcia tej kwoty przez organ egzekucyjny.
Nie można też przyjąć na podstawie informacji udostępnionych przez stronę, by podjęła ona jakiekolwiek działania celem pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, np. w drodze dopłat od wspólnika spółki.
Podsumowując, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., gdyż oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, nie zostały w sposób wystarczający poparte dokumentami/dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku. Zarzut naruszenia art. 199 p.p.s.a. jest więc nietrafny.
W sprawie nie mogło dojść do naruszenia art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu). Strona zawnioskowała bowiem o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem w zakresie, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
W kwestii zaś zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyjaśnienia wymaga, że prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowego. Przedstawione przez stronę w sposób selektywny informacje nie dawały jednak pełnego obrazu jej kondycji finansowo-majątkowej. Zapewnienia pełnomocnika o trudnej sytuacji majątkowej nie mogą zaś stanowić podstawy oceny rzeczywistej sytuacji finansowej, tym bardziej, gdy wykazane okoliczności świadczą o obrocie znacznymi kwotami.
W rezultacie, Sąd ocenił zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego jako prawidłowe, o czym orzekł na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.