Uzasadnienie
Skarżący, zastępowany przez adwokata, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 19.930 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że w 2012 r., prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą, padł ofiarą zorganizowanej grupy przestępczej, w wyniku czego wszystko stracił. Stracił również zdolność do spłacania zobowiązań z tytułu kredytów, wobec urzędów oraz alimentów. W związku z tym jego majątek został obciążony zajęciami komorniczymi na łączną kwotę 2.184.574,99 zł. Wszystkie rachunki bankowe zostały zablokowane, wnioskodawca nie posiada też żadnych oszczędności ani majątku. Spółka, w której jest udziałowcem, została poddana procesowi upadłości, dlatego też nie uzyskuje wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Wnioskodawca nie ma pracy, ma depresję, którą leczy psychiatrycznie, ma czwórkę dzieci i brak środków do życia.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że dzieci (ur. w 2003, 2008, 2011 i 2016 r.) pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Również dzieci nie posiadają żadnego majątku. Z żoną wnioskodawca jest po rozwodzie. Podał, że nie ma żadnych dochodów, a jako zobowiązania i stałe wydatki wymienił kwoty trzech kredytów, zaległe alimenty w wysokości około 91.000 zł oraz miesięczne wydatki: na mieszkanie 300 zł, media 200 zł, koszty leczenia 300-400 zł, alimenty na dzieci 4.000 zł.
Do wniosku załączony został wydruk bankowy potwierdzający kwotę zajęcia egzekucyjnego i alimentacyjnego.
Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał z działalności gospodarczej i ze stosunku pracy przychód w wysokości 915.677,08 zł i dochód 91.700,96 zł. W pierwszym i drugim kwartale 2016 r. dokonał dostawy towarów i usług o wartości odpowiednio 3.028 zł i 9.023 zł oraz dokonał zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 80 zł i 13 zł. Przedłożone zostały też deklaracje VAT-7 za rok 2015. Do czerwca 2016 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł 12.051 zł, a wydatki poniesione na jego uzyskanie – 1.430 zł. Działalność została zawieszona z dniem 14 czerwca 2016 r.
Wnioskodawca oświadczył, że mieszka sam, natomiast w związku z rozwodem i zawartą ugodą, co drugi tydzień od piątku do poniedziałku oraz co tydzień we wtorek mieszka z nim dwoje dzieci ze związku małżeńskiego i co drugi tydzień od piątku do poniedziałku dzieci ze związku pozamałżeńskiego.
Jedynym jego źródłem dochodu są prace dorywcze, wsparcie pieniężne udzielane przez rodziców oraz sprzedaż rzeczy osobistych. Nie może podjąć pracy z uwagi na leczenie psychiatryczne. Mieszkanie wynajmuje i nigdy nie było jego własnością.
W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków wnioskodawca w pierwszej kolejności podał źródła dochodów: wsparcie rodziców 600 zł, prace dorywcze 1.300 zł, sprzedaż rzeczy osobistych 445 zł – łącznie 2.345 zł. Wskazał, że ze sprzedaży rzeczy osobistych uzyskał kwotę 4.450 zł w ciągu ostatnich 10 miesięcy. Sprzedaż obejmowała telefon, sprzęt narciarski, rower, kajak pontonowy, pozostały sprzęt sportowy, stare ubrania, komputer. Wydatki natomiast obejmują: wyżywienie 600 zł, wynajęcie pokoju 300 zł, opłaty za media 200 zł, środki higieny 40 zł, odzież 50 zł, komunikację miejską 200 zł oraz wydatki na dzieci (atrakcje, wyżywienie, odzież, lekarstwa, koszty leczenia) w sumie 850 zł.
Wnioskodawca oświadczył nadto, iż nie posiada żadnych środków transportu oraz że nie zapłacił wynagrodzenia pełnomocnikowi, gdyż nie posiada źródła finansowania.
Przedłożył wydruki rachunków bankowych z ujemnym saldem oraz kopię ugody mediacyjnej na potwierdzenie opieki nad dziećmi.
W ocenie referendarza sądowego, wniosek nie został należycie uzasadniony.
Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wnioskodawca powyższego nie wykazał.
Zwrócić należy uwagę ze przytoczona regulacja nakłada ciężar wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku na samego wnioskodawcę. I jakkolwiek w niniejszej sprawie skarżący ustosunkował się do tego wymogu udzielając odpowiedzi na dodatkowe wezwanie, to udostępnione prze niego informacje – zdaniem referendarza – są wybiórcze i nielogiczne, a co za tym idzie, nie można nadać im przymiotu wiarygodności.
Wykazane zostało, że wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej, która została zawieszona w czerwcu 2016 r., jego rachunek bankowy jest obciążony zajęciem egzekucyjnym na kwotę ponad 2.000.000 zł i sprawuje opiekę nad czwórką dzieci w określonych dniach tygodnia.
Jednakże pozostałe oświadczenia budzą znaczne wątpliwości.
W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że wnioskodawca wskazuje, że mieszka przy ul. [...]. Adres ten jest podany zarówno jako miejsce zamieszkania podatnika w zeznaniu podatkowym za 2015 r., jak i miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczętej w 2011 r.
Następnie wnioskodawca oświadcza, że mieszka sam, lokal przy ul. [...] nigdy nie był jego własnością, jest przez niego wynajmowany, a łączny koszt utrzymania mieszkania to 500 zł. Z kolei z oświadczenia o miesięcznych wydatkach wynika, że wnioskodawca wynajmuje tylko pokój.
Wszystkie te informacje budzą poważne wątpliwości co do ich prawdziwości. Trudno bowiem dać wiarę, że mieszkanie wskazywane jako adres zamieszkania w zeznaniu podatkowym (którym z reguły jest miejsce stałego zameldowania), jest tylko wynajmowane przez wnioskodawcę. Z kolei nawet jeżeli jest wynajmowane, to uwzględniając ceny wynajmu mieszkań we Wrocławiu, nie można uznać jako wiarygodne, że wnioskodawca ponosi wydatki na jego utrzymanie w wysokości 500 zł miesięcznie.
Nie można też przyjąć, że będąc zameldowanym pod tym adresem, prowadząc działalność gospodarczą i mieszkając z dziećmi (nawet jeśli są to tylko 2-3 dni w tygodniu), wnioskodawca zajmuje tylko pokój.
Wprawdzie uwagi dotyczące tytułu prawnego do mieszkania nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, to jednak wpływają na ogólną ocenę wiarygodności jego oświadczeń, zwłaszcza jeśli chodzi o koszty utrzymania, a w dalszej kolejności źródła ich pokrycia i faktyczne dochody.
Ponadto nie jest wiadome, jakie prace dorywcze świadczy wnioskodawca, z których uzyskuje regularnie miesięcznie 1.300 zł. Nie jest też wiadome, z czego pokrywa wydatki po wyprzedaży rzeczy ruchomych. Nie jest wiadome, z jakich źródeł pokrywane są usługi profesjonalnego pełnomocnika, który zastępuje skarżącego w niniejszej sprawie. Wnioskodawca oświadczył jedynie, iż nie zapłacił wynagrodzenia pełnomocnikowi, gdyż nie ma źródeł finansowania. Nie jest to jednak wyjaśnienie kwestii opłacenia profesjonalnej pomocy prawnej, zwłaszcza że jest ona udzielona w obszernej sprawie, dotyczącej określenia zobowiązania w VAT w wysokości niemal 2.000.000 zł. Jakkolwiek jest to zagadnienie objęte umową pomiędzy skarżącym i pełnomocnikiem, niemniej okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Powyższe uwagi wskazują, że wnioskodawca wprawdzie wypełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy i udzielił odpowiedzi co do wszystkich punktów skierowanego do niego wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, niemniej wszystkie udostępnione dane są niepełne i budzą wątpliwości. Tym samym trudno jest na ich podstawie odtworzyć stan faktyczny, który pozwoliłby na ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Zaakcentować należy, że strona zawsze winna ponosić koszty swego udziału w sprawie, co wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Obowiązek ten jest pochodną ogólnej konstytucyjnej zasady, wyrażonej w art. 84 Konstytucji, iż każdy ma obowiązek ponoszenia danin publicznych. Koszty sądowe natomiast stanowią formę takiej daniny.
W istocie, jednocześnie konstytucyjnie jest też zapewnione prawo do sądu, w związku z tym procedurze przyznania prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma ustanowionymi konstytucyjnie regułami.
W przypadku skarżącego – jak to już wyżej zostało podniesione – brak jest podstaw do dokonania takiej oceny, to jest do jakiego stopnia mógłby partycypować w kosztach swego udziału w niniejszej sprawie, zgodnie z wytycznymi z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny).
Z tych przyczyn wniosek należałoby uznać w całości jako nieuzasadniony.
Niemniej jednak udostępnione dane umożliwiają stwierdzenie, iż skarżący nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi w pełnej wysokości, to jest 19.930 zł.
W związku z powyższym referendarz przyjął jako wyznacznik zwolnienia częściowego dolną granicę przedziału przewidzianego w przepisie będącym podstawą wyznaczenia ww. wpisu sądowego, to jest w § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), która wynosi 2.000 zł.
Mając na uwadze powyższe, postanowiono jak w sentencji na powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.,.