Uzasadnienie
M. S., po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.129 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, nie jest w stanie ich ponieść z powodu pogorszenia się jej sytuacji materialnej na skutek przymusowego wykonania zobowiązań podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jej majątku oraz rachunków bankowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz pełnoletnim synem i jest właścicielką działki budowlanej o powierzchni 10 arów oraz garażu o powierzchni 20 m². Jako dochody rodziny wymieniła świadczenie pielęgnacyjne na rzecz syna w kwocie 520 zł, wynagrodzenie z umowy o pracę męża 1.500 zł brutto oraz rentę socjalną syna w wysokości 525,88 zł brutto.
Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., nadesłane zostały: zeznania podatkowe małżonków za 2009 r., wyciągi z rachunków bankowych za sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2011 r. decyzje o wykreśleniu z ewidencji działalności prowadzonych przez skarżącą i jej męża, dokumenty potwierdzające spłatę rat kredytowych w wysokości 1.200 zł, dowody miesięcznych opłat oraz kopia zawiadomienia o obciążeniu nieruchomości hipoteką przymusową na rzecz organu podatkowego. Z powyższych dokumentów wynika – poza oświadczonymi przez stronę faktami – że M. S. dokonuje spłaty rat kredytu, zaciągniętego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.200 zł miesięcznie.
W roku 2009 uzyskała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 26.278,87 zł (przy kosztach jego uzyskania w kwocie 618.159,38 zł), natomiast jej mąż poniósł stratę w kwocie 239.512,77 zł, przy przychodzie w wysokości 2.236.419,52 zł. Oboje małżonkowie zakończyli prowadzenie działalności z początkiem 2010 r. – skarżąca od [...].04.2010, mąż od [...].01.2010 r.
Skarżąca oświadczyła, że źródłem miesięcznie ponoszonych wydatków jej rodziny w wysokości 2.440 zł, są wskazane przez nią dochody. Dodała, że niejednokrotnie pomaga jej rodzina. Oświadczyła również, że środki finansowe na opłacenie doradcy podatkowego, będącego pełnomocnikiem w niniejszej sprawie, pochodzą z wcześniej uzyskanych dochodów z działalności gospodarczej.
Postanowieniem z dnia 14 lutego 2011 r. Referendarz sądowy zwolnił stronę od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej 1.000 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.
Od powyższego orzeczenia wniesiono sprzeciw, w którym wskazano, że organy podatkowe, prowadząc postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, doprowadziły do tego, iż skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi umożliwiającymi zapłatę kosztów postępowania sądowego lub egzekwowanych zobowiązań podatkowych. Ponadto powołano orzeczenia NSA, w których podnoszono, że okoliczność korzystania z usług zawodowego pełnomocnika nie może być przedmiotem badania możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy.
Stosownie do art. 245 § 3 i art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu, strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Świadczą o tym nie tylko dane wynikające z przedłożonych dokumentów w niniejszej sprawie, ale również znane Sądowi z urzędu.
Zdeklarowane dochody faktycznie w całości przeznaczane są na bieżące opłaty rodziny skarżącej. Jednakże na jednym z rachunków bankowych, którego wyciągi zostały przedłożone, co miesiąc odnotowane są przelewy w wysokości 2.000 zł. W istocie wpłata pokrywa tylko saldo ujemne, a rachunek jest objęty egzekucją, niemniej strona musi posiadać źródło, z którego pochodzą wskazane środki pieniężne.
Należy też zwrócić uwagę na oświadczenie strony dotyczące źródła pozyskiwania środków na opłacenie wynagrodzenia dla doradcy podatkowego. Wskazała bowiem, że pochodzą z dochodów z działalności gospodarczej. Tymczasem z przedłożonych zeznań podatkowych za 2009 rok, będącym ostatnim, w którym małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą, wykazano stratę z działalności prowadzonej przez męża skarżącej i dochód z działalności skarżącej w kwocie 26.278,87 zł. Przy czym w obu przypadkach osiągnięto bardzo wysokie przychody. Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza z wyciągów z rachunków bankowych, nie wynika natomiast, aby małżonkowie posiadali środki finansowe. Stąd należy wywieść, że dysponują zasobami pieniężnymi, ale bez pośrednictwa banku.
Podkreślić trzeba, że powyższe ustalenia bynajmniej nie zmierzają do zakwestionowania prawa strony do kształtowania stosunku prawnego z jej pełnomocnikiem według swego uznania, co akcentowano w orzeczeniach NSA, powołanych w treści sprzeciwu. Oświadczenie, które skarżąca złożyła, podlega jednak ocenie z punktu widzenia możliwości płatniczych, co jest istotą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszego wniosku mają też fakty znane Sądowi z urzędu. Mianowicie wskazać trzeba na dane wynikające z akt spraw I SA/Wr 127/10 i I SA/Wr 128/10, oraz z dokumentów złożonych w sprawie przez organ podatkowy, dotyczących zajęć w postępowaniu egzekucyjnym.
W pierwszych dwóch sprawach, w wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowieniami z dnia 15 marca 2010 r. strona została zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisów od skarg z kwoty przekraczającej 2.000 zł, a następnie postanowieniami z 4 października 2010 r. – od obowiązku uiszczenia wpisów od skarg kasacyjnych powyżej 1.000 zł. Wszystkie te kwoty skarżąca uiściła mimo, że nie uzyskiwali z mężem dochodów z działalności gospodarczej, a posiadane nieruchomości i rachunki bankowe zostały objęte egzekucją już w listopadzie 2009 r. Wynika to z zawiadomienia o wpisie hipoteki, złożonym w niniejszej sprawie przez stronę oraz z dokumentów nadesłanych przez organ podatkowy. Powyższe ustalenia przeczą zatem twierdzeniu sprzeciwu, że na skutek postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających skarżąca została pozbawiona środków na opłacenie kosztów postępowania.
W rezultacie powyższych ustaleń, Sąd uznał, że skoro skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi na opłacenie wpisów od skarg kasacyjnych w kwotach po 1.000 zł, uzyskuje i nadal posiada środki na opłacenie pełnomocnika zawodowego, powinna również mieć możliwość ich wygospodarowania na opłacenie części wpisu od skargi. Nie można bowiem nadawać pierwszeństwa zobowiązaniom o charakterze prywatnoprawnym, jakim jest niewątpliwie wynagrodzenie za usługi pełnomocnika, przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczane są koszty sądowe.
Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.