Uzasadnienie
Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na urzędowym formularzu zakreśliła rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego, to jest osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast w oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 62,2 m2, a dochody uzyskuje z tytułu renty chorobowej w wysokości 1.691 zł brutto. Strona dodała, iż ma zobowiązania finansowe wobec banku w kwocie 103.000 zł, które jest egzekwowane przez komornika – z renty potrącane jest 425 zł.
Na wezwanie, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), przedłożone zostało zeznanie podatkowe skarżącej za 2011 r., dowody bieżących opłat, faktury potwierdzające zakup leków, wydruk historii rachunku bankowego należącego wspólnie do skarżącej i jej męża za miesiące październik, listopad i grudzień 2012 r., wydruki z posiadanych dwóch kart kredytowych oraz akt notarialny majątkowej umowy małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność. Z dokumentów tych wynika, że w 2011 r. skarżąca uzyskała przychód ze stosunku pracy, renty oraz z innych źródeł w łącznej wysokości 107.325,55 zł. Na dwóch kartach kredytowych stan zadłużenia wynosi około 1.000 zł i 3.000 zł, natomiast saldo rachunku bieżącego jest ujemne i wynosi około 6.000 zł.
Na wezwanie do złożenia oświadczenia o osobach zamieszkujących wspólnie ze skarżącą, ich majątku oraz źródłach i wysokości dochodów, strona zaznaczyła, że z mężem ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wskazała też, że jej miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie około 900 zł, na lekarstwa – 195 zł. Spłaca raty kredytowe w łącznej kwocie około 400 zł, raty kredytu hipotecznego, wynoszące około 1.000 zł, spłaca mąż skarżącej; spłacane są też karty kredytowe – miesięcznie około 240 zł.
Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku.
Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a więc w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765).
Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co do stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.).
Tymczasem skarżąca nie udzieliła pełnych informacji wymaganych w procedurze rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z formularza wniosku wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a jedynym dochodem, z którego się utrzymuje, jest renta chorobowa. Dopiero w wyniku wezwania do udzielenia dalszych informacji okazało się, że mieszka wspólnie z mężem, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wskazać jednak należy, że w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje fakt majątkowej rozdzielności małżeńskiej, na co niejednokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Przykładowo w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA zwrócił uwagę, iż "badając zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym.
Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. "Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy" (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11)". W tym stanie rzeczy istotne są dane co do stanu finansowego również męża strony skarżącej, a co za tym idzie, uzasadnione było wezwanie do złożenia oświadczenia co do źródła i wysokości jego dochodów, zeznania podatkowego, a także wydruków posiadanych przez niego rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych.
Z przedłożonych wydruków bankowych wynika, że mąż strony dysponuje własnym rachunkiem, z którego dokonywane były przelewy na rachunek wspólny małżonków. Skarżąca zatem, zgodnie z treścią wezwania, obowiązana była do nadesłanie wydruków historii także tego rachunku.
Zdaniem referendarza sądowego, niekompletne też jest zestawienie miesięcznych wydatków rodziny skarżącej. Brak w nim pozycji dotyczących wydatków na wyżywienie, środki czystości, telefon – a więc wydatków niezbędnych w każdym gospodarstwie domowym.
Skoro zatem nie są znane informacje co do całkowitych dochodów ani budżetu domowego skarżącej, nie było możliwe dokonanie oceny zdolności poczynienia rezerw na pokrycie kosztów postępowania w sprawie, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części.
W istocie, sprawa, w której rozpoznawany jest przedmiotowy wniosek, dotyczy decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Tym samym akta administracyjne zawierają pewne dane co do stanu majątkowego rodziny skarżącej. Jednakże, po pierwsze, dane te były aktualne w czasie prowadzenia postępowania podatkowego przed organem I instancji, a dokumentacja złożona przez stronę w tym postępowaniu obejmuje okres pierwszej połowy 2012 r., po drugie – jak już wyżej zostało powiedziane, postępowanie w sprawie prawa pomocy ma charakter wnioskowy i to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie. Nie jest zatem w gestii Sądu/ referendarza sądowego poszukiwanie informacji, które by potwierdzały zasadność wniosku.
Wobec powyższego stwierdzić należało, że skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.