Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500zł małoletni K. Ś., reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez opiekuna prawnego E. S. (matkę), złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu tego żądania podano, że we wspólnym gospodarstwie domowym, prowadzonym w mieszkaniu o powierzchni 84 m², ze skarżącym pozostaje jego matka i brat. W oświadczeniu o dochodach tego gospodarstwa domowego wskazano, że składa się na nie renta małoletniego skarżącego w kwocie 280 zł oraz kwota 1.000 zł uzyskiwana miesięcznie z tytułu dzierżawy oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę matki skarżącego w kwocie 142 zł.
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przesłał dokumenty, z których wynika, ponad wcześniej oświadczone fakty, że małoletni skarżący w roku 2009 uzyskał przychód z dzierżawy po odliczeniach w kwocie 17.500 zł, w roku 2010 r. otrzymał rentę rodzinną w łącznej kwocie 3.639,92 zł (butto), oraz że od roku 2005 dochodzone jest z majątku K. Ś. wykonanie zobowiązań publicznoprawnych z tytułu zaległości podatkowych oraz składek na FUS, FUZ, FP i FGŚP, pozostawionych przez jego ojca. Miesięczne wydatki gospodarstwa domowego, w którym pozostaje skarżący, jego opiekun prawny określił na kwotę 944,06 zł. Zaznaczył jednocześnie, że korzysta on z pomocy finansowej najbliższej rodziny, zalega z zapłatą kwoty 5.000 zł za usługi adwokata występującego w jego imieniu w sprawie o dział spadku oraz rozważa wystąpienie do sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na sprzedaż nieruchomości w celu uregulowania zaległości podatkowych brata skarżącego.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo, do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu doradcy podatkowego (adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w przypadku strony skarżącej zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca wykazał bowiem, iż w swojej sytuacji życiowej i materialnej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie ma wiek K. Ś. i aktualna sytuacja materialna jego rodziny wynikająca z nieuregulowanego statusu schedy po ojcu skarżącego.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.
Na marginesie powyższych stwierdzeń powołać trzeba uregulowanie art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wedle którego przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.