Uzasadnienie
Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że obecnie jej jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie z umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu, w wysokości 768,50 zł brutto, z którego potrącana jest kwota 304 zł przez Urząd Skarbowy w L. Na utrzymanie, czyli na zakup żywności pozostaje jej 304,10 zł. Opłaty za media są regulowane przez męża, z którym ustanowioną ma rozdzielność majątkową.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem, córką (ur. w 1986 r.) i synem (ur. w 1978 r.). Nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Syn i córka są bezrobotni, natomiast mąż uzyskuje dochody z działalności gospodarczej.
Do wniosku załączona została umowa o pracę, akt notarialny majątkowej umowy małżeńskiej oraz pasek z wynagrodzeniem i potrąceniami, potwierdzające podane we wniosku informacje.
Ponadto, na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., nadesłane zostały informacja PIT-11 dotycząca wnioskującej, jej zeznania podatkowe za 2009 r. oraz dodatkowe oświadczenia. Wynika z nich, że w 2009 r. wnioskująca uzyskała przychód tylko ze stosunku pracy w wysokości 2.818,72 zł. Swój miesięczny dochód w całości przeznacza na zakup żywności. Nie posiada żadnych lokat bankowych ani kart kredytowych. Samochód Peugeot BUS, rocznik 1991, został zajęty przez Urząd Skarbowy w L. Wnioskująca mieszka u córki, która jest właścicielem nieruchomości.
Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym – jak wynika z przytoczonej regulacji – to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania w sposób wiarygodny okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy rola Sądu/ Referendarza sądowego ogranicza się jedynie do żądania przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.).
Wnioskująca, pomimo wezwania jej na podstawie przytoczonego art. 255 p.p.s.a. – nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, a udzielone dodatkowe oświadczenia okazały się zbyt lakoniczne, co w rezultacie nie pozwoliło dokonać oceny faktycznych możliwości płatniczych.
Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie strona składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy, co do którego wypowiedział się Referendarz sądowy oraz Sąd na skutek wniesionego sprzeciwu. W obu postanowieniach zwrócono uwagę na brak znaczenia faktu rozdzielności majątkowej ustanowionej z mężem, na który strona niezmiennie się powołuje. Wypada zatem powtórzyć za Sądem, który w postanowieniu z dnia 8 marca 2010 r. wskazał na treść art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nakazującego obojgu małżonkom przyczyniać się do zaspokajania rodziny według swych sił i możliwość zarobkowych i majątkowych. Jak zauważył Sąd, "w tej sytuacji nawet istnienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych".
Ponownie też trzeba wskazać, że rozpoznając przedmiotowy wniosek, należy mieć na względzie trzy aspekty, mianowicie sytuację finansową, majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Te kryteria bowiem mają wpływ na możliwości płatnicze, które powinny być wnikliwie zbadane w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy. Konieczność taka jest podyktowana charakterem kosztów postępowania (w tym kosztów sądowych), będącymi formą daniny publicznej i konsekwencjami, jakie się z tym wiążą.
Powyższe uwagi zatem w pełni uzasadniają żądanie przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i możliwości płatnicze nie tylko wnioskującej, ale również jej męża. Uchylanie się od wykonania tego obowiązku z kolei rzutuje na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W kontekście powyższych uwag, nie można też uznać za wystarczające oświadczenia o przeznaczaniu w całości swojego dochodu na wyżywienie, jako odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącej. Zgodnie z oświadczeniem złożonym na urzędowym formularzu wniosku, strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz dorosłymi dziećmi. Z kolei w każdym gospodarstwie są konkretne wydatki, które da się ustalić kwotowo, takie jak na gaz, prąd, czynsz, środki czystości itp. Z danych złożonych na formularzu wynika też, że syn i córka są bezrobotni, z czego należy wnioskować, że są na utrzymaniu rodziców. Przy czym to wszystko powinno zostać przedstawione przez wnioskującą o przyznanie prawa pomocy– te okoliczności bowiem kształtują jej sytuację majątkową, finansową i rodzinną.
Nie bez znaczenia pozostaje dla rozpoznania niniejszego wniosku fakt uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi, do wysokości której skarżąca została zwolniona przez Sąd ww. postanowieniem z dnia 8 marca 2010 r. Należy zauważyć, że jej sytuacja nie odbiegała od przedstawionej w rozpoznawanym wniosku, z tą różnicą, że obecnie z wynagrodzenia potrącane jest 304 zł. Mimo to była w stanie dokonać wpłaty wskazanej wyżej kwoty, co świadczy jedynie o możliwościach płatniczych, których strona nie podała.
Mając na względzie powyższe uwagi, stwierdzić należało, że wnioskująca nie przedstawiła okoliczności, które pozwoliłyby na dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego też, na podstawie art. art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.